Önceki OVP (2025-2027) ile yeni OVP’yi (2026-2028) karşılaştırdığımızda rakamlar şöyle; 2024’te %3.3 gerçekleşen ‘Büyüme hedefi’; önceki OVP’de (2025-2027) 2025’te %4, 2026’da %4.5, 2027’de %5 iken; yeni OVP’de (2026-2028) 2025’te de aynı düzeyde kalması %3.3, 2026’da %3.8’e, 2027’de %4.3’e ve 2028’de %5’e ulaşması öngörülüyor. 2024’te %44.4 seviyesinde gerçekleşen ‘Enflasyon hedefi’; önceki OVP’de 2024’te %41.5, 2025’te %17.5, 2026’da %9.7, 2027’de %7 iken yeni OVP’de 2025’te %28.5’e, 2026’da %16’ya, 2027’de %9’a ve 2028’de ise %8 seviyelerine gerilemesi bekleniyor. 2024’te 261.8 milyar dolar gerçekleşen ‘İhracat hedefleri’; önceki OVP’de 2024’te 264, 2025’te 279.6, 2026’da 296.1 milyar dolar iken; yeni OVP’de 2025’te 273.8, 2026’da 282, 2027’de 294, 2028’de ise 308.5 milyar dolar olması amaçlanıyor. OVP 2026-2028’de de asıl hedef değişmedi ve Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, “Enflasyonun program sonunda tek haneye kalıcı inmesini hedefliyoruz. Türkiye ekonomisi, program dönemi sonunda çok daha güçlü bir tabloya kavuşacaktır” dedi.

“2028 sonunda 1.9 trilyon dolarlık bir ekonomi olacağız”
“Türkiye’yi kalıcı biçimde yüksek gelirli ülkeler ligine taşımayı istiyoruz”: Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Cumhurbaşkanı Külliyesi’nde gerçekleştirilen Cumhurbaşkanlığı Kabinesi Toplantısı’nın ardından yaptığı açıklamada, şunları söyledi: 2023’te ilan ettiğimiz Orta Vadeli Program’daki (OVP) hedeflerimize büyük oranda ulaştık. Bugün de ülkemizin gelecek üç yılına yön verecek Orta Vadeli Programı (OVP) milletimizle paylaştık. Programın hazırlık çalışmaları geniş ve katılımcı bir anlayışla yürütüldü. İş dünyası ve reel sektör temsilcilerinin görüşleri dikkate alındı. Böylece ortaya ortak aklın ürünü, güçlü ve iddialı bir yol haritası çıktı. Program sayesinde önümüzdeki üç yıl boyunca büyümekle kalmayacak, aynı zamanda küresel ekonominin ve ticaret ortaklarımızın ortalama büyüme performansını da geride bırakacağız.
• 2023’te ilk kez 1 trilyon dolarlık ekonomi ligine girmiştik. Şimdi hedefimizi biraz daha büyüttük. 2028 sonunda inşallah 1.9 trilyon dolarlık bir ekonomi olacağız.
• Kişi başına gelirimiz ilk kez 21 bin doları yakalayacak.
• Türkiye’yi kalıcı biçimde yüksek gelirli ülkeler ligine taşımayı istiyoruz.
• Enflasyonu tek haneye düşürmekte kararlıyız.
• Program döneminde 2.5 milyon yeni istihdam imkanı sağlayacağız. İşsizlik oranımızı %8’in altına indirmeyi ümit ediyoruz.
• Cari açığımızdaki kalıcı iyileşme sürecek, mal ihracatımız ise ilk kez 300 milyar doları aşacak.
• Hizmet ihracatımızın en önemli kalemi olan turizm gelirlerimizi de 75 milyar dolara çıkarmayı arzu ediyoruz.”

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2026-2028 dönemini içeren Orta Vadeli Program’ı (OVP) açıkladı. Türkiye ekonomisinin 3 yıllık hedef ve politikalarının yer aldığı ve yeni yol haritasını çizen Orta Vadeli Program (OVP) yeniden güncellendi. Yeni OVP’de (2026-2028) de hedefler değişmedi: “Tek haneli enflasyon, kalıcı makroekonomik istikrar, sürdürülebilir büyüme.”

Önceki OVP ile yeni OVP’de hedefler nasıldı?
KobiEfor’un Ekim 2024’te yayınlanan 301. Sayımızın Kapak Dosyası’nda Orta Vadeli Program’a (2024-2026) yer vermiştik. Açıklanmış olan OVP (2024-2026), 2024 son çeyreğinde yeniden güncellenmiş ve OVP (2025-2027) olarak yeniden açıklanmıştı. Önceki OVP (2025-2027) ile yeni OVP’yi (2026-2028) karşılaştırdığımızda rakamlar şöyle:
•2024’te %3.3 gerçekleşen ‘Büyüme hedefi’; önceki OVP’de (2025-2027) 2025’te %4, 2026’da %4.5, 2027’de %5 iken; yeni OVP’de (2026-2028) 2025’te de aynı düzeyde kalması %3.3, 2026’da %3.8’e, 2027’de %4.3’e ve 2028’de %5’e ulaşması öngörülüyor.
•2024’te %44.4 seviyesinde gerçekleşen ‘Enflasyon hedefi’; önceki OVP’de 2024’te %41.5, 2025’te %17.5, 2026’da %9.7, 2027’de %7 iken yeni OVP’de 2025’te %28.5’e, 2026’da %16’ya, 2027’de %9’a ve 2028’de ise %8 seviyelerine gerilemesi bekleniyor.
• 2024’te 261.8 milyar dolar gerçekleşen ‘İhracat hedefleri’; önceki OVP’de 2024’te 264, 2025’te 279.6, 2026’da 296.1 milyar dolar iken; yeni OVP’de 2025’te 273.8, 2026’da 282, 2027’de 294, 2028’de ise 308.5 milyar dolar olması amaçlanıyor.
• OVP 2026-2028’de de asıl hedef değişmedi. Hedef; enflasyonun program sonunda tek haneye kalıcı inmesi.
• Yeni OVP’ye (2026-2028) göre; 2028’in sonunda makroekonomik istikrar kalıcı şekilde sağlandığı, sürdürülebilir büyümenin tesis edildiği bir ekonomik yapı inşa edilecek. Program dönemi sonunda:
• Milli gelirimiz 1.9 trilyon dolara yaklaşacak
• Kişi başına düşen gelir 21 bin dolara çıkacak
•İhracat 300 milyar doları aşacak •Turizm gelirleri 75 milyar dolara ulaşacak • 2.5 milyon ilave istihdam sağlanacak ve işsizlik %8’in altına inecek
• Tek haneli enflasyonla kalıcı fiyat istikrarı tesis edilecek Türkiye, siyasi istikrarı ve güven ortamıyla bu hedeflere ulaşarak hem içeride hem küresel ölçekte çok daha güçlü bir konuma yükselecek.

“Türkiye ekonomisi dayanıklı ve dengeli görünümünü korumaktadır”
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın onayıyla; Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığınca hazırlanan ve Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren yeni OVP’ye (2026-2028) ilişkin Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın açıklamasından satırbaşları şöyle:
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, hazırlık sürecinde ortak akıl ve katılımcı bir anlayışın esas alındığı OVP’nin, ilgili tüm taraflarla istişare edildiğini belirterek, “Cumhurbaşkanımızın güçlü siyasi iradesiyle ortaya koyduğumuz ve koordineli bir şekilde hayata geçirdiğimiz ekonomi programımız başarıyla uygulanmaktadır. Bunun somut sonuçlarını da hep birlikte görüyoruz” dedi. Yılmaz, geçen yıl Eylül ayında uygulamaya konulan OVP’den bu yana küresel ve bölgesel düzeyde pek çok olumsuz gelişmenin yaşandığını, ticaret politikalarındaki belirsizliklerin tarihi zirvelerini gördüğünü, artan jeopolitik risklerle dünya genelinde büyüme görünümünün baskılandığını söyledi: “Bu dönemde yaşanan pek çok menfi hadiseye rağmen temel makroekonomik politika yaklaşımımız kararlılıkla sürdürülmüş, fiyat istikrarı, mali disiplin ve sürdürülebilir büyüme hedeflerimizden sapma olmamıştır. Bu dönemde ekonomimiz benzer ülkelere kıyasla olumlu ayrışmaya devam ederek, dış şoklara karşı dayanıklılığını bir kez daha ortaya koymuştur.”
2024’te %3.3 büyüme: Programın ana odağında yer alan enflasyonla mücadele kapsamında geçiş sürecinin ardından Haziran 2024’ten itibaren kesintisiz bir dezenflasyon sürecine girildiğini vurgulayan Yılmaz, bu dönemde olumsuz dışsal koşullar ve konjonktürel gelişmelere rağmen süreci kararlılıkla sürdürdüklerini ve enflasyon oranının, toplam 42.5 puanlık önemli bir gerileme gösterdiğini belirtti. Yılmaz, enflasyon beklentileri ve ana eğilim göstergelerindeki iyileşmeyle, Eylül ayı ve yılın geri kalanında da dezenflasyon sürecinin kesintisiz bir şekilde devam etmesini beklediklerini aktardı: “Dünya genelinde enflasyonla mücadele politikalarının devamı ve parasal gevşeme döngüsünün ötelenmesiyle görece sıkı seyreden finansal koşullar, zayıf seyreden dış talep ve artan jeopolitik gerilimler gibi pek çok olumsuz gelişmeye rağmen Türkiye ekonomisi dayanıklı ve dengeli görünümünü korumaktadır.” Yılmaz, ekonominin, 2024 yılı genelinde dezenflasyon sürecine uyumlu şekilde ılımlı seviyelerde ve dengeli şekilde %3.3 oranında büyüme kaydettiğini ve 15 yıl boyunca kesintisiz büyümesini sürdürdüğünü ifade etti.
2025’in ilk yarısında, milli gelir %3.6 büyüdü, cari işlemler açığı 20.2 milyar dolara geriledi: Yılmaz, bu yılın ilk yarısı itibarıyla milli gelir büyümesinin, dezenflasyon politikalarının bir yansıması olarak %3.6 oranında ılımlı seyrettiğini, 2024 yılı Haziran ayında cari işlemler açığının 20.2 milyar dolara gerilediğini, milli gelirin %1.7’sine düştüğünü, bu olumlu durumun 2025 yılına da taşındığını ve Haziran itibarıyla 18.9 milyar dolara gerileyen cari işlemlerin açığının milli gelire oranının %1.3’e kadar düştüğünü ifade etti.

Yeni OVP döneminde atılacak yapısal adımlar
Cevdet Yılmaz, “Ülkemizin dış denge görünümünde önemli bir güçlenmeye işaret eden düşük cari işlemler açığı, ekonomimizin dış finansman ihtiyacının belirgin şekilde azaldığını ortaya koymaktadır. Bu olumlu görünüm, yeni OVP dönemi için de atılacak yapısal adımlarla daha da pekiştirilecek ve kalıcı hale getirilecektir” diye konuştu.
“KKM hesapları 2026’da tamamen kapanacak”: Cevdet Yılmaz, son iki yıl içerisinde, KKM hesaplarının toplam mevduat içindeki payının %26.2’den %1.7’ye kadar gerilediğini, KKM hesaplarının açma ve vadesinin uzatılması uygulamasının 23 Ağustos itibarıyla sonlandırılmasıyla 2026 içinde bu hesapların tamamen kapanacağını aktardı.

“İlk defa yüksek gelirli ülkeler grubuna adını yazdıran Türkiye’ye ulaşmış olacağız”
2025’te ilk defa toplamda 1.5 trilyon doları aşan milli gelir büyüklüğüne ve kişi başına 17 bin doların üzerine çıkan milli gelire sahip olacağız”: Cevdet Yılmaz, son iki yılda brüt rezervlerin yaklaşık 80 milyar dolar arttığını, böylece rezervlerin Ağustos ayı sonu itibarıyla 178.4 milyar dolar seviyesine ulaştığını, ekonomide sağlanan kazanımlar sayesinde risk priminin de 700’lü seviyelerden 5 Eylül itibarıyla 270 seviyesinin de altına gerilediğini kaydetti: “Enflasyonda kesintisiz düşüş, büyümede dengelenme, cari açıkta iyileşme, Türk lirasına artan güven, tarihi yüksek rezervler, gerileyen risk primi ve depremin etkisine rağmen iyileşen bütçe görünümüyle, ekonomi politikalarımızın somut ve kalıcı sonuçlar üretmeye başladığı net bir şekilde görülmektedir. Kararlılıkla uyguladığımız politikalar sayesinde, Türkiye Yüzyılı’na yaraşır bir şekilde tarihe geçen bir tabloyla karşı karşıyayız. Bu çerçevede, 2025 yılını tamamlarken, programımızın en temel performans göstergeleri olarak, ilk defa 1.5 trilyon doları aşan bir milli gelir büyüklüğüne sahip olacağız, yine ilk defa kişi başına 17 bin doların üzerine çıkan bir milli gelirimiz söz konusu ve yine ilk defa, Dünya Bankasınca yapılan sınıflandırmaya göre yüksek gelirli ülkeler grubuna adını yazdıran bir Türkiye’ye ulaşmış olacağız. Bu yıl sonu itibarıyla bu rakamlar gerçekleşmiş olacak. Gelecek yıl bu rakamları tabii ki kesinleşmiş bir şekilde görmüş olacağız.”

“2025 sonunda Türkiye dünyanın 16., Avrupa’nın 6. büyük ekonomisi olacak”
Cevdet Yılmaz, açıklamasına şöyle devam etti: “Böylece ülkemiz 2025 yılı sonu itibarıyla dünyanın 16’ncı, Avrupa’nın 6’ncı büyük ekonomisi konumunda olacak. 2002’de dünyada 21’inciydik nominal dolar bazında. Bugün 16’ncıyız. İleride daha iyi sıralara da yükseleceğiz. Satın alma gücü paritesiyle bakarsanız bu sıralamalarımız çok daha iyi bir noktada. 2002’de 239 milyar dolar hacme ve kişi başı 3616 dolar gelire sahip bir ülkeden bugün ulaştığımız bu rakamlar, sadece ekonomimizin gücünü değil, milletimizin azmini ve kararlılığını da göstermektedir. Bu büyük atılımın temelinde güçlü ve kararlı liderlik, siyasi istikrar ve programlı çalışma anlayışı yatmaktadır.”

“Temel emtia kalemlerinde yatay ve ılımlı bir seyir beklenmektedir”
IMF’nin (Uluslararası Para Fonu) son tahminlerine göre 2024’te %3.3 olarak kaydedilen küresel büyümenin, 2025’te %3’e, 2026’da ise %3.1 seviyesine gerilemesinin beklendiğini, 2027 ve 2028 yıllarında ise büyümenin %3.2 civarında dengeleneceğinin öngörüldüğünü paylaşan Yılmaz, 2024’te %3.5 büyüyen dünya ticaret hacminin 2025’te tarife artışları devreye girmeden öne alınan talep nedeniyle yıl genelinde %2.6 arttıktan sonra 2026’da %1.9’a kadar gerilemesinin beklendiğini kaydetti: “Dolayısıyla zayıf büyüme görünümü artan korumacılıkla baskılanmakta, büyüme ile ticaret arasındaki makas ciddi şekilde açılmaktadır.” Cevdet Yılmaz, son yıllarda enerji ve gıda fiyatlarında yaşanan sert dalgalanmaların, hem küresel enflasyon üzerinde baskı oluşturduğuna hem de enerji ithalatçısı konumundaki ülkeleri, dolayısıyla Türkiye’yi doğrudan etkilediğine dikkat çekti: “IMF projeksiyonlarına göre, 2025-2026 döneminde hem enerji hem de diğer temel emtia kalemlerinde yatay ve ılımlı bir seyir beklenmektedir. Emtia fiyatlarındaki ılımlı seyir, ülkemiz açısından pozitif bir dışsal koşul sunmaktadır. Zira söz konusu istikrarlı görünüm, hem maliyet baskılarını azaltmakta hem de makroekonomik dengelenmeyi kolaylaştırmaktadır. Dolayısıyla enflasyonla mücadelemizi desteklemekte ve cari işlemler dengesini iyileştirmektedir.”

2026’da %3.8, 2027’de %4.3, 2028’de %5 büyüme hedefi
Ekonomik hedefleri gerçekçi varsayımlar ve sağlam temeller üzerine inşa ettiklerini belirten Yılmaz, programın temel hedeflerinden birini, dezenflasyon süreciyle uyumlu ve sürdürülebilir bir büyüme patikasının oluşturduğunu, 2024’te %3.3 seviyesinde gerçekleşen büyümenin, 2025’te aynı düzeyde kalmasını öngördüklerini, dezenflasyon süreci ilerledikçe ve yapısal dönüşümler hayata geçtikçe büyümenin de kademeli olarak güçleneceğini söyledi: “Bu kapsamda, 2026 yılında büyümenin %3.8’e, 2027’de %4.3’e ve 2028’de %5’e ulaşmasını hedefliyoruz. Programın ilk yılından itibaren sıkı para ve maliye politikalarıyla enflasyonu kalıcı şekilde düşürürken büyümeden de taviz vermeyen bir yol haritası çizdik. Önümüzdeki dönemde enflasyonu kalıcı tek haneli seviyelerine düşürürken büyüme potansiyelimizi de dönüşüm adımlarıyla kademeli bir şekilde yukarıya taşıyacağız. Tüketimi sağlıklı bir seviyede sürdürürken katma değeri yüksek bir ekonomiyi inşa etmeyi, özellikle de toplam faktör verimliliğiyle kalıcı, sürdürülebilir, istikrarlı bir büyümeyi sağlamayı hedefliyoruz. Türkiye ekonomisi, önümüzdeki üç yıllık dönemde güçlenen potansiyeliyle hem fiyat istikrarını sağlayacak hem de istikrarlı bir şekilde büyümeye devam edecektir.”

“2028’de tarihimizde ilk defa işsizlik oranının %8’in altına inmesini hedefliyoruz”
Cevdet Yılmaz, büyüme hedefi kadar öncelik verdikleri bir diğer temel alanın ise istihdam olduğunu vurguladı: “İstihdam, yalnızca ekonomik bir gösterge olmanın ötesinde, toplumun refah düzeyini doğrudan etkileyen, kapsayıcı kalkınmanın temel unsurlarından birisi. 2024 itibarıyla %8.7 seviyesinde gerçekleşmesini beklediğimiz işsizlik oranının 2025’te %8.5’e, 2026’da %8.4’e, 2027’de ise %8.2’ye gerilemesini öngörüyoruz. 2028 yılında ise tarihimizde ilk defa işsizlik oranının %8’in altına inmesini hedefliyoruz. Bu dört yıllık dönemde ekonomimize yaklaşık 2.5 milyon ilave istihdam kazandırarak, iş gücü piyasasına daha fazla bireyin katılımını sağlamayı ve toplumsal refahı artırmayı hedefliyoruz. Dolayısıyla Türkiye ekonomisi önümüzdeki dönemde, sadece sürdürülebilir büyüme performansıyla değil, aynı zamanda güçlü istihdam kapasitesi ve kapsayıcı kalkınma yaklaşımıyla da ön plana çıkan bir yapı arz etmektedir.”

Enflasyonda tek haneli seviyelere kalıcı düşüş hedefi
“Milletimizin sorunu neyse bizim de sorunumuz odur, milletimizin önceliği neyse hükümet olarak bizim de önceliğimiz odur” diyen Yılmaz, şunları ifade etti: “Türkiye ekonomisinin temel önceliği olan enflasyonla mücadelede kararlı ve bütüncül bir yaklaşımla yolumuza devam ediyoruz. 2024’te %44.4 seviyesinde gerçekleşen enflasyonun, 2025’te %28.5’e, 2026’da %16’ya, 2027’de %9’a ve 2028 yılında ise %8 seviyelerine gerileyerek, program dönemi sonunda tek haneli seviyelere kalıcı olarak inmesini hedeflemekteyiz. Bu görünüm yalnızca fiyat istikrarına ulaşma yolunda önemli bir aşamaya işaret etmekle kalmamakta, aynı zamanda vatandaşlarımızın alım gücünün korunması, gelirin adil paylaşımı, ekonomik güvenin güçlenmesi ve yatırım ortamının iyileştirilmesi açısından da kritik bir zemin sağlamaktadır. Geçtiğimiz iki yıllık dönemde bu doğrultuda önemli ilerlemeler kaydettik. 2023 yılında %65 seviyesinde gerçekleşen enflasyon, 2024 sonunda %44 düzeyine gerilemiştir. 2025 yılında ise bu oranın yıl sonunda %30’un altına düşmesini bekliyoruz. Tek haneli enflasyon hedefimize yönelik olarak uygulamakta olduğumuz sıkı, kararlı ve koordineli politikaların önümüzdeki dönemde de aynı disiplinle sürdürüleceğinin altını buradan çizmek isterim. Bu kapsamda, enflasyonda kalıcı düşüşü sağlayarak fiyat istikrarını tesis etme yönündeki kararlılığımızdan hiçbir şekilde taviz verilmeyecektir.”

Cari işlemler açığında program tahmininden daha olumlu bir iyileşme bekleniyor
Cevdet Yılmaz, 2023 itibarıyla milli gelire oranla %3.5 seviyesinde gerçekleşen cari işlemler açığının, 2024’te %0.8’e kadar gerilemesinin önemli bir iyileşmeye işaret ettiğinin altını çizdi: “Bu gerçekleşme programda öngördüğümüz %1.7’lik tahminin oldukça altında kalmış ve dış denge açısından olumlu bir görünüm sağlamıştır. 2025 yılında da benzer bir tablo görüyoruz. Programda cari işlemler açığımızın %2 civarında olacağını tahmin etmiştik. Gerçekleşme tahminimiz ise şu anda %1.4 seviyesini göstermektedir.”

“Cari işlemler açığının milli gelire oranının 2026’da %1.3, 2027’de 1.2, 2028’de %1’e gerilemesini hedefliyoruz”
“Hızlı bir mali konsolidasyon gerçekleştirmeyi hedefliyoruz”: Cevdet Yılmaz, bu dönemde özellikle ihracatta pazar çeşitliliğinin artması ve enerji maliyetlerindeki düşüşün cari dengeye olumlu katkı sağladığı bilgisini verdi: “2026 ve 2027 yıllarında cari işlemler açığının milli gelire oranının sırasıyla %1.3 ve %1.2 seviyelerine gerilemesi hedeflenmektedir. 2028 yılı itibarıyla ise bu oranın yüzde 1 düzeyine kadar inmesi öngörülmektedir. Cari işlemler dengemizde sağlayacağımız iyileşme, Türkiye’nin dış finansman ihtiyacını da önemli ölçüde azaltacak, dış dengenin sürdürülebilir bir şekilde yönetilmesini sağlayacaktır. 2026-2028 yıllarını kapsayan Orta Vadeli Program’da (OVP) hızlı bir mali konsolidasyon gerçekleştirmeyi hedefliyoruz.”

İlave tedbirlerle daha sıkı mali duruş
Bütçe açığının milli gelire oranı 2025’te %3.6, 2026’da %3.5, 2028’de%3’ün altında öngörülüyor: Afet sonrası dönemde devam eden ihtiyaçlar süratle karşılanmaya devam edilirken personel giderlerinden sosyal güvenlik harcamalarına varıncaya kadar ilave tedbirlerin etkisiyle mali duruşu daha sıkı hale getirmeyi öngördüklerini kaydeden Yılmaz, “Bütçe açığının milli gelire oranı 2025’te %3.6, 2026 yılında %3.5, dönem sonunda ise %3’ün altında öngörülmektedir. Geçici nitelikte olan deprem harcamaları azaldıkça, bütçe açığının oranı düşmekte, AB Maastricht kriterleriyle uyumlu hale gelmektedir. Nitekim dönem sonunda %3’ün altında bir bütçe açığıyla bunu sağlamış oluyoruz. Birçok AB üyesi ülkenin bugün bu oranı sağlayamadığının da altını çizmek isterim.”

2028’de kalıcı makroekonomik istikrar, sürdürülebilir büyüme hedefi
“Türkiye daha güçlü bir konuma yükselecek”: Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz’ın açıklamalarına şöyle devam etti: “İzlenen politikalar ve sağlanacak kazanımlarla Türkiye ekonomisi, program dönemi sonunda çok daha güçlü bir tabloya kavuşacaktır. Hedeflerimize doğru kararlılıkla ilerledikçe, 2028 yılının sonunda makroekonomik istikrarın kalıcı şekilde sağlandığı, sürdürülebilir büyümenin tesis edildiği bir ekonomik yapının inşa edildiğini göreceğiz. Böylelikle dönem sonunda yani 2028 perspektifinde ilk defa milli gelirimiz 1.9 trilyon dolara yaklaşmış olacak. Kişi başına düşen gelirimiz 21 bin dolar seviyelerine yükselecek. İhracatımız 300 milyar doları aşacak. Turizm gelirimiz 75 milyar dolara ulaşacak. 2.5 milyon ilave istihdamla işsizlik rakamı ilk defa %8’in altını görmüş olacak ve en önemlisi tek haneli enflasyonla fiyat istikrarı kalıcı bir şekilde sağlanmış olacaktır. Tüm bu hedefler elbette sadece rakamlardan ibaret değildir. Bunlar, milletimizin refahını yükseltmenin, ekonomimizi daha dayanıklı, daha kapsayıcı ve daha güçlü kılmanın göstergeleridir. İnanıyoruz ki Türkiye, sağladığı siyasi istikrar ve güven ortamıyla, önümüzdeki dönemde kararlılıkla uygulanmaya devam edilecek politikalar sayesinde hem içeride hem de küresel ölçekte çok daha güçlü bir konuma yükselmiş olacaktır.”
“Yapısal reformlara odaklandık”: Cevdet Yılmaz, Türkiye ekonomisinin sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda, sadece niceliksel büyümeyi değil, kaliteli ve verimliliğe dayalı sürdürülebilir bir büyüme patikasını esas alması gerektiğini, bu kapsamda, toplam faktör verimliliğini artıracak yapısal reform alanlarına odaklandıklarını, üretim kapasitesini enflasyonist baskı oluşturmadan artıracak politikaları kararlılıkla hayata geçirdiklerini ifade etti.

“Yüksek katmadeğerli ve teknoloji yoğun üretime dayalı sanayi dönüşümünü hızlandırdık”
“Yapay zeka, yarı iletkenler, savunma sanayi, biyoteknoloji ve uzay teknolojilerinde özel sektör yatırımlarını destekleyici mekanizmaları güçlendiriyoruz”: Cevdet Yılmaz, sanayinin dönüşümünü yüksek katma değerli ve teknoloji yoğun üretime dayalı olarak hızlandırdıklarını kaydetti: “Ar-Ge ve yenilikçilik ekosistemimizi güçlendirmeyi, ekonomik güvenliğimizi ve sürdürülebilir büyümemizi tesis edecek şekilde her zamankinden de fazla önceliklendiriyoruz. Yapay zeka, yarı iletkenler, savunma sanayi, biyoteknoloji ve uzay teknolojileri gibi stratejik alanlarda özel sektör yatırımlarını destekleyici mekanizmaları güçlendiriyoruz. Bu sayede girişimcilik altyapımızı daha etkin hale getiriyor ve toplam faktör verimliliğini artırıyoruz. İklim değişikliği ile mücadelede yeşil dönüşümün, aynı zamanda verimlilik artışlarına da önemli katkı sağladığından hareketle düşük karbonlu üretim modelleri, döngüsel ekonomi uygulamaları ve yenilenebilir enerji yatırımları ile üretim maliyetlerini düşürüp, dış enerji bağımlılığımızı azaltarak cari dengeye katkı sağlamayı hedefliyoruz.”

“KOBİ’lerin rekabet gücünü artırmayı önceliklendirdik”
Cevdet Yılmaz, dijital dönüşümü hızlandırarak özellikle KOBİ’lerin rekabet gücünü artırmayı önceliklendirdiklerini; 5G, Yapay Zeka ve Nesnelerin İnterneti gibi ileri teknolojilerin üretim süreçlerine entegrasyonunu sağladıklarını, emek ve sermaye verimliliğinde önemli artışlar hedeflediklerini bildirdi.
Gençleri kritik teknolojilerde istihdama yönlendirme, üretim ve ticaretin fiziksel altyapısını güçlendirme: Beşeri sermayeyi güçlendirmenin verimliliğe dayalı büyümenin temel unsuru olduğunu anlatan Yılmaz, bu kapsamda mesleki ve teknik eğitimin kalitesini artırmayı, genç nüfusu kritik teknoloji alanlarında istihdama yönlendirmeyi amaçladıklarını, beceri uyumu programlarıyla iş gücünün dönüşümünü desteklediklerini anlattı: “Üretim ve ticaretin fiziksel altyapısını güçlendirmek üzere organize sanayi bölgeleri (OSB’ler), lojistik merkezler ve demiryolu ulaşımı başta olmak üzere ulaştırma hatlarını bütünleşik bir anlayışla ele alıyoruz. Enerji ve lojistik maliyetlerini azaltmayı, rekabetçiliğimizi artırmayı, verimlilik artışını destekleyen sağlam bir altyapı oluşturmayı hedefliyoruz.”
Akıllı tarımla tarımda verimlilik artışı: Cevdet Yılmaz, modern tarım üretim tekniklerini yaygınlaştırmayı, su gibi kısıtlı doğal kaynakları etkin kullanmayı önceliklendirdiklerini, akıllı tarım uygulamaları, sulama verimliliği ve girdi optimizasyonu ile tarımda verimliliği artırarak sektörel dönüşümü sürdürdüklerini aktardı.
İstihdam politikalarında 4 temel öncelik: Yeni dönemde istihdam politikalarının, 4 temel öncelik etrafında şekilleneceğini, bunların; güvenceli esnek çalışma modellerinin yaygınlaştırılması, işgücüne katılım oranlarının güçlü şekilde artırılması, beceri uyumunun güçlendirilmesi ve atıl işgücünün üretken istihdama yönlendirilmesi olduğunu paylaşan Yılmaz, program döneminde uzaktan, hibrit ve proje bazlı çalışma modellerinin net tanımlara kavuşturularak sosyal taraflarla istişare içinde düzenleneceğini belirtti.
Kadınlar, gençler, engelliler için işgücüne katılımda hedefli programlar devreye alınacak: Cevdet Yılmaz, kadınlar, gençler ve engelliler başta olmak üzere işgücüne katılımda güçlük yaşayan bireyler için hedefli programların devreye alınacağını duyurdu: “Kadın istihdamı açısından erişilebilir bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması öncelikli adımlarımız arasındadır. Nitekim daha geçenlerde Sayın Cumhurbaşkanımız’ın imzasıyla kreş konusunda bir genelge yayınladık. Tüm Türkiye’de adeta seferberlik içinde bu alanda altyapıyı geliştirmeye kararlıyız. Hayat boyu öğrenme yaklaşımı temelinde, müfredatlar ve programlar iş dünyasıyla birlikte yeniden tasarlanacak, stratejik alanlara yönelik programlar, aynı zamanda mesleki ve teknik eğitimde işbaşı uygulamaları ve staj imkanları genişletilecektir. Atıl iş gücünün üretime kazandırılması amacıyla çok yönlü politikalar izlenecektir.”
“Atıl iş gücüne de dikkatle bakıyoruz”: Yılmaz, son dönemde atıl iş gücü konusunda dünya genelinde yükseliş trendi olduğunu, bunu ilk defa programda geniş bir başlık olarak ele aldıklarına, sadece işsizliğe değil atıl iş gücüne de dikkatle baktıklarına değindi.

OVP’nin ana odağı; fiyat istikrarı
Gıda ve sosyal konutta kapsamlı bir program geliyor: Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, fiyat istikrarının bu yılki Orta Vadeli Program’ın ana odağını oluşturduğuna, kalıcı tek haneli enflasyon hedefi doğrultusunda uygulanacak politikaların üç temel eksene odaklandığına dikkat çekti: “İlk olarak, makroekonomik politika güçlü eşgüdümünün sürdürülmesi en temel önceliklerimiz. Enflasyon hedeflemesi çerçevesinde para politikasına, maliye ve gelirler politikalarıyla tam bir uyum içinde destek sağlanmaya devam edilecek, Merkez Bankası hedeflere yönelik tüm araçlarını kararlılıkla kullanırken, iletişim stratejileri dahil her alanda istikrarlı görünüm güçlendirecektir. İkinci olarak, arz yönlü politikaların desteklenmesi kapsamında tarımdan gayrimenkule, perakendeden enerjiye kadar her alanda üretim kapasitesini artıracak, arz güvenliğini güçlendirecek adımlar atacağız. Bu konuda özellikle iki alanı çok daha öncelikli görüyoruz. Biri gıda diğeri sosyal konut. Özellikle kiralardaki direncin kırılması ve sosyal adalet açısından sosyal konut projesini çok önemli görüyoruz ve bu yıl sonunda inşallah Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığımız kapsamlı bir programı kamuoyu ile paylaşmış olacak. Gıda konusunda da sulamaların önceliklendirilmesinden soğuk zincir projelerinin desteklenmesine, birçok boyutu itibarıyla gıda arzını artırmaya dönük politikalar öncelikli konular arasında yer almaya devam edecek. Yönetilen ve yönlendirilen fiyatların hedeflerle uyumunu gözetmeye devam edeceğiz. Dezenflasyon sürecimizi yalnızca para politikası araçlarıyla değil, makro politikaların güçlü eşgüdümü ve arz yönlü tedbirlerle destekleyeceğiz. Böylece kalıcı fiyat istikrarı hedefimize ulaşacağımıza inancımız tamdır.”

Makrofinansal istikrar
Bankacılık ve banka dışı sektörde düzenlemeler devam edecek: Makrofinansal istikrarın kalıcı fiyat istikrarını destekleyen, ekonominin önemli dayanak noktaları arasında yer aldığını vurgulayan Yılmaz, Türk lirası mevduatın payının artırılması ve vadesinin uzatılmasına yönelik politikaların yanı sıra iç talebi dengelemek, enflasyon beklentilerini çıpalamak ve cari işlemler açığını azaltmak amacıyla kredi gelişimini takip etmeyi ve üretimi önceleyecek reel sektör finansmanı yoluyla para politikasını desteklemeyi sürdüreceklerini söyledi: “Makro düzeyde baktığımızda finansal şartlar açısından reel sektör için finansal koşulların iyileşeceği bir döngü içindeyiz. Önümüzdeki süreçte geçmişte yaşadıklarımızla mukayese ederseniz daha elverişli bir ortam olacağını söyleyebilirim. Makro düzeydeki bu iyileşmeye ilave olarak, selektif bazda politikalarımızın ana çerçevesini ve istikametini bozmadan reel sektörümüzün yanında olmaya, özellikle emek yoğun, daha hassas sektörleri desteklemeye devam edeceğimizi yine ifade etmek isterim. Bankacılık düzenlememizin uluslararası düzenlemelere uyumunu sağlamaya devam edecek, banka dışı finansal sektör ve ödeme ile elektronik para kuruluşlarına yönelik düzenleme çalışmalarını sürdüreceğiz.”
Katılım finans sektörünün gelişimine desteğe devam: Sermaye piyasalarının etkin işleyişini güçlendirmeye yönelik çalışmaların hayata geçirileceğini, piyasaların derinleşmesi ve yatırımcı tabanının genişlemesi için yeni ürünler geliştirileceğini aktaran Yılmaz, katılım finansın potansiyelini harekete geçirmek üzere kurumsal dönüşümü gerçekleştirilerek sektörün gelişimini desteklemeyi sürdüreceklerini kaydetti.
Dijital sigortacılık ve sigortacılık teknolojilerine mevzuat altyapısı geliyor: Yılmaz, katılım esaslı sigorta ve banka dışı finansal kuruluşlarda düzenleme çalışmaları yapmayı öngördüklerini de paylaştı: “Sigortacılık sektörü mevzuatını iyileştirecek, dijital sigortacılık ve sigortacılık teknolojileri uygulamalarının mevzuat altyapısını oluşturacağız. Ülkemizin sürdürülebilir finans kaynaklarından daha fazla yararlanması için çalışmalar yürütecek, yeşil finans stratejisi ve eylem planını uygulamaya koyacak, yeşil ve sürdürülebilir borçlanma araçlarına yönelik rehberliği güçlendireceğiz. Mali piyasalarımızda finansal teknolojileri geliştirmeye, dijitalleşmenin imkanlarından yararlanmaya devam edeceğiz.”

Ödemeler dengesi
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, ödemeler dengesini kalıcı biçimde güçlendirmek, yatırım, istihdam, üretim ve nihayetinde ihracat odaklı büyümeyi sürdürülebilir kılmak için altı temel başlığa odaklandıklarını anlattı:
“•Öncelikle, ihracatta yeni ürün ve pazar çeşitliliğini artırarak daha geniş bir coğrafyaya daha katma değerli ürünlerle ulaşmayı hedefledik. İhracatın finansmanında firmalarımıza uygun maliyetli kaynak sağlayarak özellikle teknoloji yoğun, yeşil ve dijital dönüşüm yatırımlarını destekleyecek, rekabetçiliğimizi artıracağız. Ticaret diplomasisinde, mevcut anlaşmaları derinleştirirken yeni pazarlara yönelik anlaşmalarla ihracatçılarımızın önünü açacağız.
•Arz güvenliğinde enerjiden kritik madenlere kadar dışa bağımlılığımızı azaltacak, Türkiye’yi bölgesel bir enerji ticaret merkezi haline getirecek adımları hızlandıracağız.
•Hizmet ihracatında turizm, taşımacılık, bilişim, sağlık, eğitim gibi alanlarda markalaşarak, 300 milyar doları aşan mal ihracatı hedefimizi 150 milyar dolarlık hizmet ihracatı hedefimizle destekleyeceğiz.”
Yılmaz, sürdürülebilir büyümenin en kritik alanlarından biri olarak iş ve yatırım ortamının iyileştirilmesi kapsamında dört temel başlığa odaklandıklarını kaydetti:
•Düzenleyici çerçevenin iyileştirilmesiyle, yatırımcıya öngörülebilirlik sağlayacak, yatırım süreçlerinde güvenceyi artıracak mekanizmaları devreye alacağız. Uyuşmazlıkların hızlı çözümü için hukuki ve dijital altyapıyı güçlendireceğiz. İş ve yatırım süreçlerinin iyileştirilmesinde, şirket kurma ve tasfiye işlemlerini hızlandırıyor, izin ve ruhsat süreçlerini dijital platformlara taşıyarak zaman ve evrak maliyetini asgariye indiriyoruz.
•Rekabetçi yeni yatırımlar için, hayata geçirilen yeni yatırım teşvik sistemiyle stratejik ve büyük ölçekli yatırımlara özel tahsis modellerini etkin bir şekilde uygulayacağız.
•Yatırım yeri arzını artırıyor, yatırım envanteri oluşturarak özel sektör yatırımlarına destek oluyoruz.
• İkiz dönüşüm odaklı yatırımlarda ise yeşil ve dijital dönüşümü destekleyen projeleri önceliklendiriyor, yerli tedarik zincirlerini güçlendirerek KOBİ’lerimizin bu zincirlere daha güçlü şekilde dahil olmasını sağlıyoruz.”

Kamu maliyesi
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, kamu maliyesinde temel önceliğin, mali disiplini korurken, etkinlik ve verimliliği artırmak olduğunu, bu çerçevede altı ana başlığa odaklandıklarını; harcamalarda etkinlik çerçevesinde, kamu kaynaklarını daha verimli kullanma, gereksiz harcamaları tasfiye etme, tasarruf odaklı adımlar atma çabasının süreceğini söyledi. Yılmaz, afetlere dirençli yapının finansmanı amacıyla, riskli bölgelerde kentsel dönüşümü hızlandıracaklarını ve afet sigortasını yaygınlaştıracaklarını kaydetti. Cevdet Yılmaz, ekonominin sağlıklı işleyişi bakımından kayıt dışılıkla mücadeleye büyük önem verdiklerini bildirdi: “Bu dönemde yapay zeka ve büyük veri analizleriyle kayıt dışı ekonomiyle mücadelemizi daha da güçlendireceğiz. Vergi kayıp ve kaçaklarını azaltacak, gönüllü uyumu artıracak, dijital denetim araçlarını yaygınlaştıracağız. KİT yönetişim reformu alanında kamu iktisadi teşebbüslerinde hesap verebilirliği, şeffaflığı ve verimliliği artıracağız.”
Yılmaz, sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği açısından prim tabanını genişleteceklerini, yeni nesil çalışma biçimlerine uyum sağlayacak düzenlemeler yapacaklarını da belirtti: “Sağlık harcamalarında etkinliği artıracağız. Vergilemede adalet ve etkinliğe programımızda büyük önem veriyoruz. Vergi sistemimizi, yatırımı, istihdamı ve büyümeyi destekleyen, gelir dağılımında adaleti gözeten bir yapıda güçlendireceğiz. Özetle, güçlü, şeffaf ve sürdürülebilir bir kamu maliyesiyle hem mali disiplini korumaya devam edecek hem de büyümeyi, adaleti ve sosyal refahı destekleyen kamu mali yapısını daha da güçlendireceğiz. Yeni OVP döneminde hayata geçireceğimiz politikalar ve reformlar, Türkiye ekonomisini sadece bugünün ihtiyaçlarına değil, aynı zamanda Türkiye Yüzyılı’nın fırsatlarına da hazırlayacaktır. Bugüne dek olduğu gibi yeni Orta Vadeli Programımız ile de aynı irade ve aynı kararlılıkla yolumuza devam edecek, ekonomimizin dayanıklılığını artırmayı, sürdürülebilir kalkınmayı hızlandırmayı ve toplumsal refahı daha adil ve kapsayıcı bir temelde güçlendirmeyi sürdüreceğiz. Bizler, Sayın Cumhurbaşkanı'mızın güçlü liderliği ve vizyonu doğrultusunda ekip ruhuyla, kararlılıkla ve tam bir koordinasyon içinde çalışmaya devam edeceğiz. Hep birlikte, daha müreffeh, daha güçlü ve geleceğe daha emin adımlarla ilerleyen bir Türkiye’yi inşa edeceğimize yürekten inanıyorum.”

Merak edilenler, sorulara yanıtlar
Yılmaz, OVP hazırlık sürecinin koordinasyonundan sorumlu olan Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı başta olmak üzere sürece katkı sağlayan tüm taraflara teşekkür etti. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, sunumunun ardından basın mensuplarının sorularını yanıtladı, açıklamaları şöyle:
•Enflasyonun düştüğü, öngörülebilirliğin arttığı bir ortam büyüme için elverişli. Bu yatırım ortamının iyileştiği ve ekonomik güvenin pekiştiği anlamına geliyor. Enflasyonla büyüme arasında bir çelişki bulunmuyor. Türkiye Cumhuriyeti’nin ekonomik tarihine baktığınızda, düşük enflasyon olan dönemlerde daha sürdürülebilir ve yüksek büyümelerin sağlandığını görüyoruz. Dolayısıyla enflasyonu düşürdükçe büyüme potansiyelimizin yukarı taşınacağını rahatlıkla ifade edebilirim. Büyüme performansında 2025’in ikinci çeyreğinde %4.8 gibi yüksek bir oran gözüküyor ama burada baz, mevsim ve takvim etkileri var. Yıl geneline bakıldığında %3.3’lük büyüme ve enflasyon hedeflerimizde oldukça tutarlı bir büyüme performansı ortaya koyduk. Daha önce %4 demiştik ama bu dönemde küresel büyüme geçen yıl yapılan uluslararası tahminlerin altında. Bölgemizde ilave jeopolitik birçok gelişmeyi gördük, tarım sektöründe özellikle don ve kuraklığı da yaşadık, bütün bu etkilerle büyümemiz %3.3 ama bu hiç küçümsenecek bir rakam değil. Dünyadaki vaziyete, bölgemizdeki gelişmelere baktığınızda enflasyonla mücadele edilen bir ortamda oldukça tatmin edici düzeyde büyümemizi sürdürdüğümüzü ve işsizliğimizi tek haneli rakamlarda tutmaya devam ettiğimizi söyleyebilirim.
• Kur hesabı yöntemi: Dalgalı kur rejimi uygulanıyor, kurun seviyesini piyasadaki arz-talep koşulları belirliyor. Spekülatif hadiseler, manipülasyonlar ve aşırı hareketler olduğunda ilgili kurumlar piyasadaki istikrarı sağlamaya dönük müdahalelerde bulunuyor. Bunun ötesinde kur tamamen piyasadaki arz-talep koşulları çerçevesinde gelişmeye devam ediyor. Orta vadede tersine mühendislikle arkadaşlarımız bir kur hesabı yapıyorlar. Halbuki biz OVP’de bir tahmin kullanmıyoruz, bir hesap yöntemi kullanıyoruz. Hesabi bir şey bizim kur olarak kullandığımız rakam. Bu hesaplamalarda kısa vadeli olarak 2025 sonuna ilişkin döviz kuru tahminlerinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan Piyasa Katılımcıları Anketi sonuçlarını referans alıyoruz. Yani bu yılın sonuna kadar koyduğumuz kur, bu piyasa katılımcıları anketinin beklentisi. Ondan sonraki yıllar için program dönemi varsayımları ise dolar kurunda herhangi bir reel değerlenme veya reel değer kaybı olmayacağını varsayan, yıllık ortalamada sıfır reel değerlenme kuralına göre hesaplıyoruz bu kuru. Bu doğrultuda, dolar kurunda ABD enflasyon tahminiyle programda öngördüğümüz enflasyon tahmini arasındaki fark kadar artış öngörüyoruz. Bu bir kural. Bu böyle olacak anlamına gelmiyor ama bir hesap yapmak durumundasınız, bu çerçevede yapıyoruz. Bunun ötesinde söylenenlerin spekülatif olduğunu ifade etmek isterim.”

“Çelik Kubbe odağımızda olacak”
“Savunma sanayisinde 10 milyar dolar ihracata yaklaşıyoruz”: Tüm dünyada savunma harcamalarının artış trendinde olduğunu, NATO’da bu harcamaların 2035’e kadar %5’e çıkarılması hedefi bulunduğunu hatırlatan Yılmaz, Türkiye’nin savunma sanayisinde bir devrim yaşadığını ifade etti: “Yerlilik ve millilik oranımız %20’lerden %80’lerin üstüne çıktı. Önümüzdeki dönemde de savunma sanayisi başta olmak üzere caydırıcı kapasitemizi artırmaya devam edeceğiz. Çelik Kubbe, odağımızdaki bir proje olacak. Özellikle bu hava savunma sistemleri, caydırıcı sistemler, dronlar gibi birtakım mekanizmalar, öncelikli alanlarımız arasında yer alacak ve Türkiye bu alanlarda büyük mesafe kaydetmeye devam edecek. Savunma sanayisinin üç temel faydası var. Birincisi güvenlik, ikincisi bağımsızlık, üçüncüsü ekonomik ve sosyal refah. Savunma sanayisi olmayan bir ülkenin bağımsız dış politikası olamaz. Savunma sanayisi aynı zamanda büyük bir ihracat kalemi haline gelmiş durumda. İnşallah yakın bir gelecekte 2 haneli ihracatlar göreceğiz, 10 milyar dolara yaklaşıyoruz, bunu da aştığımızı göreceğiz. Savunma sanayimiz nitelikli istihdam ve katma değeri yüksek ihracat oluşturuyor. Sivil endüstrilere de bu sanayinin sirayet etmesiyle ekonomimizin katma değerini çok daha yükseğe taşıyacağımıza inanıyoruz.”

Yapılacak reformlarla büyüme potansiyeli artırılacak
Yatırımlarda 5 öncelikli alan: Cevdet Yılmaz, temel meselenin toplam faktör verimliliğini artırmak olduğunu,bu yılki büyümede bunu gördüklerini aktardı. Büyümenin yarıdan fazlasının toplam faktör verimliliği artışından geldiğine işaret eden Yılmaz, ileride de bunu daha rekabetçi ortamla, iyi işleyen kurumsal yapılarla, daha az bürokrasiyle, daha fazla dijitalleşmeyle, beşeri sermaye ve mesleki eğitime yatırımlarla artırmaya devam edeceklerini, bu anlamda 5 alanı önceliklendirdiklerini açıkladı: “Beşeri sermaye, gıda, sosyal konut, enerji ve lojistik alanlarında yapacağımız çalışmalar hem enflasyonla mücadelemize katkı sunacak hem de büyüme perspektifimizi çok daha verimli, rekabetçi bir zeminde sürdürmemizi sağlayacak. Ar-Ge’ye, yeniliğe, girişimciliğe daha fazla yatırım yapmaya devam edeceğiz ve büyüme potansiyelimiz de yükselmiş olacak. Şu anki büyüme seviyemiz potansiyel büyümemizin zaten bir miktar altında. Yapacağımız reformlarla hem büyümemiz hem de potansiyel büyümemiz artacak. İşsizlikte uzun süredir tek haneli rakamlardayız. OVP’lerde öngördüğümüzden daha iyi rakamlarımızdan biri işsizlik. Biz bu yıl için %9’un üzerinde diye tahmin etmiştik ama şu anda %8.5’ler civarında bekliyoruz. Dönem sonunda da 2005’te bugünkü işsizlik serimizin oluşmaya başladığı yıldan itibaren ilk defa %8’in altını görmüş olacağız.”
Atıl iş gücü aşağı çekilecek: Cevdet Yılmaz, ilk defa OVP’de atıl iş gücüne ilişkin politikaları da geniş şekilde ele aldıklarını bildirdi: “EUROSTAT biraz daha düşük hesaplıyor bizim atıl istihdamı, TÜİK biraz daha yüksek hesaplıyor ama önemli değil. Potansiyel iş gücümüzü daha fazla harekete geçirebilmek için mutlaka etkin politikalara ihtiyaç var. Bakım ve kreş hizmetlerinin geliştirilmesi, kadınların iş gücü piyasasına girişinin kolaylaştırılmasına yönelik tedbirlerimiz atıl iş gücümüzün azalmasında en etkili unsurlardan biri olacak. Doğu ve Güneydoğu gibi bölgelerimizde ise mesleki eğitimin ön plana çıktığını görüyoruz. Atıl iş gücünü aşağıya çekebilmek için mesleki eğitime önem vermeyi planlıyoruz. Bütün bu tedbirlerimizle hem işsizlik oranını hem de atıl iş gücünü aşağıya çekmeyi hedefliyoruz.”
“Gençleri ve kadınları ve daha fazla insanımızı kalkınma sürecine dahil edeceğiz”: Cevdet Yılmaz, şunları ifade etti: “Aslolan politika geliştirmek. Kadınların ve belli bölgelerin ön plana çıktığını görüyoruz. Kadınların özellikle bu bakım hizmetleri, kreş, kendilerini daha rahat hissedecekleri çalışma ortamları, böyle ortamlar sağlanınca iş gücüne daha fazla katılacaklarını görüyoruz. Diğer taraftan belli bölgelerde mesleki şeyler var ama bu konuları daha fazla analiz etmek durumundayız. Akademiden de bu konuda destek bekliyoruz. İşin ve iş yapmanın, çalışmanın, bir iş sahibi olmanın değerini topluma daha fazla anlatmamız lazım. Gençlere, kadınlara, belli bölgelere dönük politikalarla daha fazla insanımızı kalkınma sürecine dahil edeceğiz.”

“İhracatçılar olarak OVP’de kendimizi bulamadık”
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe’nin, OVP’ye ilişkin yaptığı açıklamalar şöyle:
“• OVP’de bizi daha çok ilgilendiren taraf üretim ve ihracat. Biz ihracatçılar ve üreticiler açısından OVP’de kendimizi bulamadık. 3 seneki OVP’deki rakamlar, 2025 için ihracat hedefimiz 280 milyar dolar, 2025’te 273 milyar olarak revize edildi. Büyümeye net ihracatın katkısı 2 dönemdir eksiydi. Bu OVP’de üretimden, ihracattan değil iç talep ve tüketimden kaynaklı büyüme bekleniyor. İlk 10 ihracatçı arasına girebilmemiz için çift rakamlı büyümemiz lazım. Kura müdahale edilmediği açıklandı ama kurun üzerinde baskı olduğunu görüyoruz. Enflasyonda 10’un altı hedefi 1 sene ötelenmiş gibi gördüm, 2026’dan 2027’ye çekilmiş. Tek haneye inmeden sanayici ve ihracatçı olarak bizi güzel günler görünmeyecek gibi gözüküyor. Dönem içinde umarım farklı stratejiler görürüz. 2.5 sene öncesine kadar ortaya konanlarla üretim ve sanayinin sonuçları ortada. Dezenflasyon süreci daha çok sanayi üzerinden kuruldu. Sonuç olarak Türkiye'nin rekabetçiliğini kaybetmesinden kaynaklı bir sıkıntı var. Büyümenin ihracattan gelmemesinden de belli. Biz diyoruz ki daha çok döviz getirelim, daha çok ihracat yapalım.
•Konkordato ilan eden firma sayısı, ilk 7 ayda geçen yılın tümünü yakaladı: Sanayideki büyümede alt kırılımlara bakmak lazım. Büyümede savunma ve otomotiv öne çıktı. Üretimden ihracat neden aşağı doğru gitti? Kuru baskılamak, kurun enflasyonla ilgili etkileri, yüksek faiz... Tabii ki enflasyonla mücadele edelim. Kur ve enflasyonda farkın 5 puan azına bile razıyız. Enflasyon %30 arttıysa, kurun artışı %25 olsun örneğin. Ona bile razıyız. Son 2 yılda aradaki makas 2.5 katı. Rekabetçilik çok fazla bu kapsamda zarar gördü. Finansmana ulaşmadaki zorluk da yük oldu firmalar üzerinde. Özellikle emek yoğun sektörler daha fazla etkilendi. Geçici mühlet (konkordato) alan firma sayısının sanayinin içerisinde payı düşük, doğru. Fakat 2022-2024 arası 1500 olan sayı, sadece ilk 7 ayda 1700’e yakın. Ekonominin sanayi çarklarının eskisi gibi dönmediği görülüyor. Bizim de farklı destekler konusunda taleplerimiz oluyor. Kredi kullanımında sanayi ve ihracatçıya oranların düşürülmesi. Döviz bozdururken olan baremin %3’ten daha yukarılara çekilmesi. En azından böyle desteklerle sanayimize nefes aldırmaya etkisi olur.
• Diğer ülkelere göre pahalı kalıyoruz: Dünyada Pandemi sonrası zorluk yaşandı. Türkiye o aşamada yatırım yaptı. Ne yapabileceğimizi bütün dünyaya gösterdik. Dışarıdaki resesyon dönemi, son 1.5 yılda aşağı doğru inmeye başladı. Bizim problemlerimiz daha çok ortaya çıktı. Rekabetçilik problemi... Pahalı kalıyoruz, fiyatta sınıfta kalıyoruz. Turizmde de söyleniyor. Biz ihracatı en kötü dönemde artırdık, bu dönemde daha çok destek olabiliriz diyoruz.
• Katma değerli ürünle ne anlatmak istiyoruz? Sektör sektör bakmak lazım. Birinci şu an mücevherat sektörü. Hammaddesi pahalı. Sonra savunma geliyor. 3. hazır giyim. Evet problem var ama hazır giyim çok şeyleri başarmış sektörlerin başında geliyor. 33-34 milyar yapan bir sektörden bahsediyoruz. Üretimin hepsini Anadolu’ya yaymıştık zaten. Net 20 milyar ihracatı var. Hazır giyimin birimi minimum 16 dolar, marka olarak 40-50 dolara gidiyor. Nerede bu katma değer noktası? Hazır giyim sektörü katma değeri yüksek bir sektör, tekstil de öyle. Türkiye’nin ortalaması 1.5 dolar. Dünyada 4 bin üzerinde Türk markası mağazaları, ihracatları var. Marka olarak 2 milyar dolar ihracatı var hazır giyimin. Bu 5-10 sene önce böyle değildi.
• Sorun Türkiye'nin rekabetçiliğini kaybetmesi. Kur, faiz ve ücretler arasındaki dengenin son 3 yılda bozulması. Rakamlar ortada, hangisi ne kadar artmış, ona bakmak lazım. Maliyet girdileri ve çıktıları arasındaki bağlantıya bakılmalı.
• Dezenflasyon süreci sanayi üzerinde büyük bir yara izi bıraktı: Merkez Bankası Başkanımızdan iyi bir haber bekliyoruz. Faiz yüksek. 2 yıldır 45-50 faizle sanayi çarkları döner mi? Yatırım yapmaz adam ya da az yapar, çünkü pahalı. Trump’ın hamleleri var evet. ABD büyük pazar, artırmaya çalışıyoruz. Biz bunları çok rahat yapabiliriz. Düşük kur, yüksek faiz politikası... OVP’de değişim bekliyordum açıkçası. O konuda bir şey değişmemiş. Biraz daha yavaş işleyecek mekanizma. Umarım Merkez Bankası, rezervlerin güçlenmesiyle, elini güçlü tutarak faizleri hızlı bir şekilde aşağı doğru indirmeye çalışır. Çünkü dezenflasyon süreci, 2.5 senede sanayi üzerinde büyük bir yara izi bıraktı. Yazık, bu sektörleri, firmaları kurmak yılları buluyor. Kapatmak ise 5-10 dakika.
• Firmalarda kaynak tükendi: Geçici mühlet alanların içerisinde sanayinin payı düşük. Neden insanlar geçici mühlete başvursun? Hadi %15-20’sinin niyeti bozuk diyelim... İlk 7 ayda 1700 yakınında firma var. 2021-2022-2023 toplamı 1500 küsür. Umuyorum ki çok artmaz. Yıl sonuna kadar 2 bini bulacak gibi görünüyor. Bunun nedenlerine bakmak lazım. Süre uzadı. 1 yıl içerisinde tolere edebiliyorduk, 2.5 yılda yapabildiklerini yaptılar. Firmalarda kaynak tükendi. Yatırım iştahı da olmayınca elinde olan değeri de satamıyorsun. Bina var satacak ama piyasa farklı olduğu için satma şansı yok. İnsan %40-45 faize koyup para kazanmak yerine yatırımı ya da sanayiciliği tercih etmez.
• Kur üzerindeki baskı KKM ile başlamış olan bir hikaye. Bırakılsaydı kurun maliyeti ne kadar olurdu, onu da bilmiyorum. İhracat çok farklı büyüyebilirdi. Bunlar neden-sonuç... Olanın üzerinden şöyle olsaydı demek de kolay.
• Sanayiciler olarak beklentimiz çok net... İhracata iyi bir şekilde direkt destekler lazım. Biz de ekonomiyi ihracata dayalı büyütelim.
• Tarım sektörü çok önemli. Toplamda 30-35 milyar bir ihracat var. Bakanlıkla beraber çalışıyoruz. Çok önem vermemiz gereken konu olduğunun farkındayız. Tarımda dezavantaj şöyle; zaman zaman yasaklamalar oluyor. Örneğin; zeytinyağında oldu. Tarımda önce Türkiye’nin ihtiyacı, daha sonra ihracat. Zaman zaman diğer ülkeler de bizi yasak koyuyor. Tarımda net ihracat var, toprağında üretiyorsun, vatandaşına hizmet ediyorsun ve ihracat yapıyorsun.
• 2026’da OVP'de ihracat hedefi 280 milyar dolar. Mütevazı bir değer ama rekabet koşulları iyileşmezse 280’i yakalamamızı da çok yüksek potansiyelli görmüyorum. En son gelen OVP rakamlarından sonra da çalışma yapacağız.”

OVP kapsamında ticarette stratejik adımlar atılacak
Ticaret Bakanı Prof. Dr. Ömer Bolat’ın, X sosyal medya hesabında, Ticaret Bakanlığı’nın OVP’ye ilişkin yapılan açıklamasına yer verildi. Açıklamada şunlar belirtildi:
Ticaret Bakanlığı, 2026-2028 OVP (Orta Vadeli Program) Kapsamında;
•İhracatta Rekabetçiliğin Artırılması,
•Yeni Pazarlarda Güçlenme,
•Yerli Üretimin Korunması,
•İthalat Bağımlılığının Azaltılması,
•Dış Ticarette İş Süreçlerinin Kolaylaştırılması, Hedefleri Doğrultusunda Stratejik Adımlar Atacaktır.

Küresel Ekonomide Belirsizlikler Arasında Güçlü Yol Haritası: Küresel düzeyde belirsizliklerin, jeopolitik gerilimlerin ve ekonomik kırılganlıkların arttığı bir dönemde, OVP Türkiye ekonomisinin yol haritası niteliği taşımaktadır. Dijitalleşme, yeşil dönüşüm ve küresel ticaretin yeniden şekillendiği bir süreçte OVP, etkin, ekonomi politikalarının uygulanmasında kılavuz olacaktır.

OVP Kapsamında Ticaret Bakanlığı’nın Öncelikleri:
İhracatta Rekabetçiliğin Artırılması ve Yeni Pazarlarda Güçlenme
Cari İşlemler Dengesinde Kalıcı İyileşme
Yerli Üretimin Korunması ve İthalat Bağımlılığının Azaltılması
Enflasyonla Mücadele ve Piyasa Dengesinin Güçlendirilmesi
Dış Ticarette İş Süreçlerinin ve İhracat İşlemlerinin Kolaylaştırılması
Ticaretin Yüzyılı İçin Stratejik Adımlar

İhracatta Stratejik Hedefler (2025-2028)
•2025 yılı için 273.8 milyar dolar mal ihracatı hedeflenmektedir.
•2026 yılında bu rakamın 282.0 milyar dolara yükselmesi planlanmaktadır.
•Program döneminin sonunda, 2028 yılında mal ihracatının 308.5 milyar amaçlanmaktadır.
•Ürün ve Pazar çeşitliliği artırılarak dünya ticaretinden alınan pay yükseltilecektir.

Cari İşlemler Dengesinde Kalıcı İyileşme
•2025 yılında 22.6 milyar dolar olması öngörülen cari işlemler açığı, 2028 yılında kademeli olarak 18.5 milyar dolara düşürülecektir.
•Cari işlemler açığının GSYH içindeki payı, 2025’teki %1.4 seviyesinden 2028 yılı sonunda %1.0 seviyesine indirilecektir.
•Teknoloji yoğun üretim ve yüksek katma değerli ihracatla cari denge güçlendirilecektir.
•İthalatın yerli üretim üzerinde neden olduğu tehditlere karşı uluslararası yükümlülükler çerçevesinde yerli üretimin korunması sağlanacak ve ithalata bağımlılığı azaltılması yönünde üretim ve teşvik politikaları uygulamaya devam edilecektir.

“Kamu-özel sektör işbirliğiyle hızlı adımlar atılması gerekiyor”
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Başkanı M. Rifat Hisarcıklıoğlu’nun yeni OVP’ye ilişkin açıklaması şöyle:
“Program kapsamında enflasyonla mücadele, sürdürülebilir büyüme, kamu maliyesi, iş ve yatırım ortamını iyileştirmeye yönelik adımlara geniş bir şekilde yer verilmesi olumludur. Programda yer alan hedefler ve tedbirler, iş dünyamız açısından yakından takip ettiğimiz ve devamlı vurguladığımız pek çok hususu da içermektedir.

Özellikle;
•KOBİ’ler öncelikli olmak üzere reel sektörün finansmana erişiminin kolaylaştırılması,
•Emek yoğun sektörlere ek destekler verilmesi,
•Ülkemizin üretim, yatırım, istihdam ve ihracat kapasitesinin korunması,
•İşgücü piyasasında ve mesleki eğitimde reform yapılması,
•Artan korumacılık ve küresel ticaret savaşları döneminde yerli sanayimizin korunması ve rekabet gücünün artırılması bizim açımızdan öncelikli konulardır.
Bu alanlarda somut çözümler ve ilerlemeler sağlamak adına, kamu–özel sektör işbirliği içinde hızlı adımlar atılması gerekiyor. Bizler de iş dünyası olarak ülkemizin hedefleri doğrultusunda tüm gücümüzle çalışmaya devam edeceğiz.”

“İhracatın finansmanı konusuna programda ayrıca yer verilmesi önemli”
Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) Başkanı Nail Olpak, küresel risklerin dikkate alındığı bir OVP gördüklerini söyledi. Mal ve hizmet ihracatını artırmanın programın temel amaçlarından birisi olduğunu belirten Olpak, sıklıkla gündeme getirdikleri ihracatın finansmanı konusuna programda ayrıca yer verilmesinin önemli olduğunu kaydetti: “Mala ilave olarak hizmet ihracatına ayrı vurgu yapılması, başta KOBİ’ler olmak üzere yeşil ve dijital dönüşüm ile katma değeri yüksek teknoloji üretiminin desteklenmesi gibi başlıklar iş dünyası olarak önemli konular. Manşet işsizlik yanında atıl iş gücüne ayrı bir pencere açılarak işgücü piyasası ve mesleki eğitimde reform hedefi de beşeri sermayemizin gelişimi açısından değerli. Ek olarak, programda ticari diplomasiye yönelik bir başlık açılması da hem DEİK olarak sorumluluğumuzu artırmış hem de bizi onore etmiştir. Diğer taraftan, enflasyonla mücadele, mali disiplin, finansal istikrar, kaliteli finansmana kolay ve yeterince erişim, iş ve yatırım ortamının iyileştirilmesi ile ilgili atılacak adımlarda, piyasayı da rahatlatacak bir dengenin gözetilmesi kaçınılmaz olacaktır. 1.9 trilyon dolar GSYH ve 21 bin dolar seviyesinde kişi başı milli gelir gibi önemli hedeflerimize doğru yol alırken, net ihracatın büyümeye katkısı üzerine daha fazla odaklanmamız, mevcut kanalları daha fazla desteklemeye devam ederken, ilave yük getirmeden kazanç sağlayabilecek transit ticaret, az bir destekle büyük katma değer sağlayacak yurt dışı teknik müşavirlik ve yurt dışı müteahhitlik hizmetlerine mevcutların dışında yaklaşımlarla daha özel destekler verilmesi gibi yeni uygulamaların önümüzü açacağına inanıyoruz.

“İhracatçılar olarak OVP’de kendimizi bulamadık”
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe’nin, OVP’ye ilişkin yaptığı açıklamalar şöyle:
“- OVP’de bizi daha çok ilgilendiren taraf üretim ve ihracat. Biz ihracatçılar ve üreticiler açısından OVP’de kendimizi bulamadık. 3 seneki OVP’deki rakamlar, 2025 için ihracat hedefimiz 280 milyar dolar, 2025’te 273 milyar olarak revize edildi. Büyümeye net ihracatın katkısı 2 dönemdir eksiydi. Bu OVP’de üretimden, ihracattan değil iç talep ve tüketimden kaynaklı büyüme bekleniyor. İlk 10 ihracatçı arasına girebilmemiz için çift rakamlı büyümemiz lazım. Kura müdahale edilmediği açıklandı ama kurun üzerinde baskı olduğunu görüyoruz. Enflasyonda 10’un altı hedefi 1 sene ötelenmiş gibi gördüm, 2026’dan 2027’ye çekilmiş. Tek haneye inmeden sanayici ve ihracatçı olarak bizi güzel günler görünmeyecek gibi gözüküyor. Dönem içinde umarım farklı stratejiler görürüz. 2.5 sene öncesine kadar ortaya konanlarla üretim ve sanayinin sonuçları ortada. Dezenflasyon süreci daha çok sanayi üzerinden kuruldu. Sonuç olarak Türkiye'nin rekabetçiliğini kaybetmesinden kaynaklı bir sıkıntı var. Büyümenin ihracattan gelmemesinden de belli. Biz diyoruz ki daha çok döviz getirelim, daha çok ihracat yapalım.
•Konkordato ilan eden firma sayısı, ilk 7 ayda geçen yılın tümünü yakaladı: Sanayideki büyümede alt kırılımlara bakmak lazım. Büyümede savunma ve otomotiv öne çıktı. Üretimden ihracat neden aşağı doğru gitti? Kuru baskılamak, kurun enflasyonla ilgili etkileri, yüksek faiz... Tabii ki enflasyonla mücadele edelim. Kur ve enflasyonda farkın 5 puan azına bile razıyız. Enflasyon %30 arttıysa, kurun artışı %25 olsun örneğin. Ona bile razıyız. Son 2 yılda aradaki makas 2.5 katı. Rekabetçilik çok fazla bu kapsamda zarar gördü. Finansmana ulaşmadaki zorluk da yük oldu firmalar üzerinde. Özellikle emek yoğun sektörler daha fazla etkilendi. Geçici mühlet (konkordato) alan firma sayısının sanayinin içerisinde payı düşük, doğru. Fakat 2022-2024 arası 1500 olan sayı, sadece ilk 7 ayda 1700’e yakın. Ekonominin sanayi çarklarının eskisi gibi dönmediği görülüyor. Bizim de farklı destekler konusunda taleplerimiz oluyor. Kredi kullanımında sanayi ve ihracatçıya oranların düşürülmesi. Döviz bozdururken olan baremin %3’ten daha yukarılara çekilmesi. En azından böyle desteklerle sanayimize nefes aldırmaya etkisi olur.
•Diğer ülkelere göre pahalı kalıyoruz: Dünyada Pandemi sonrası zorluk yaşandı. Türkiye o aşamada yatırım yaptı. Ne yapabileceğimizi bütün dünyaya gösterdik. Dışarıdaki resesyon dönemi, son 1.5 yılda aşağı doğru inmeye başladı. Bizim problemlerimiz daha çok ortaya çıktı. Rekabetçilik problemi... Pahalı kalıyoruz, fiyatta sınıfta kalıyoruz. Turizmde de söyleniyor. Biz ihracatı en kötü dönemde artırdık, bu dönemde daha çok destek olabiliriz diyoruz.
•Katma değerli ürünle ne anlatmak istiyoruz? Sektör sektör bakmak lazım. Birinci şu an mücevherat sektörü. Hammaddesi pahalı. Sonra savunma geliyor. 3. hazır giyim. Evet problem var ama hazır giyim çok şeyleri başarmış sektörlerin başında geliyor. 33-34 milyar yapan bir sektörden bahsediyoruz. Üretimin hepsini Anadolu’ya yaymıştık zaten. Net 20 milyar ihracatı var. Hazır giyimin birimi minimum 16 dolar, marka olarak 40-50 dolara gidiyor. Nerede bu katma değer noktası? Hazır giyim sektörü katma değeri yüksek bir sektör, tekstil de öyle. Türkiye’nin ortalaması 1.5 dolar. Dünyada 4 bin üzerinde Türk markası mağazaları, ihracatları var. Marka olarak 2 milyar dolar ihracatı var hazır giyimin. Bu 5-10 sene önce böyle değildi.
•Sorun Türkiye'nin rekabetçiliğini kaybetmesi. Kur, faiz ve ücretler arasındaki dengenin son 3 yılda bozulması. Rakamlar ortada, hangisi ne kadar artmış, ona bakmak lazım. Maliyet girdileri ve çıktıları arasındaki bağlantıya bakılmalı.

Dezenflasyon süreci sanayi üzerinde büyük bir yara izi bıraktı
•Merkez Bankası Başkanımızdan iyi bir haber bekliyoruz. Faiz yüksek. 2 yıldır 45-50 faizle sanayi çarkları döner mi? Yatırım yapmaz adam ya da az yapar, çünkü pahalı. Trump’ın hamleleri var evet. ABD büyük pazar, artırmaya çalışıyoruz. Biz bunları çok rahat yapabiliriz. Düşük kur, yüksek faiz politikası... OVP’de değişim bekliyordum açıkçası. O konuda bir şey değişmemiş. Biraz daha yavaş işleyecek mekanizma. Umarım Merkez Bankası, rezervlerin güçlenmesiyle, elini güçlü tutarak faizleri hızlı bir şekilde aşağı doğru indirmeye çalışır. Çünkü dezenflasyon süreci, 2.5 senede sanayi üzerinde büyük bir yara izi bıraktı. Yazık, bu sektörleri, firmaları kurmak yılları buluyor. Kapatmak ise 5-10 dakika.
•Firmalarda kaynak tükendi: Geçici mühlet alanların içerisinde sanayinin payı düşük. Neden insanlar geçici mühlete başvursun? Hadi %15-20’sinin niyeti bozuk diyelim... İlk 7 ayda 1700 yakınında firma var. 2021-2022-2023 toplamı 1500 küsür. Umuyorum ki çok artmaz. Yıl sonuna kadar 2 bini bulacak gibi görünüyor. Bunun nedenlerine bakmak lazım. Süre uzadı. 1 yıl içerisinde tolere edebiliyorduk, 2.5 yılda yapabildiklerini yaptılar. Firmalarda kaynak tükendi. Yatırım iştahı da olmayınca elinde olan değeri de satamıyorsun. Bina var satacak ama piyasa farklı olduğu için satma şansı yok. İnsan %40-45 faize koyup para kazanmak yerine yatırımı ya da sanayiciliği tercih etmez.
•Kur üzerindeki baskı KKM ile başlamış olan bir hikaye. Bırakılsaydı kurun maliyeti ne kadar olurdu, onu da bilmiyorum. İhracat çok farklı büyüyebilirdi. Bunlar neden-sonuç... Olanın üzerinden şöyle olsaydı demek de kolay.
•Sanayiciler olarak beklentimiz çok net... İhracata iyi bir şekilde direkt destekler lazım. Biz de ekonomiyi ihracata dayalı büyütelim.
•Tarım sektörü çok önemli. Toplamda 30-35 milyar bir ihracat var. Bakanlıkla beraber çalışıyoruz. Çok önem vermemiz gereken konu olduğunun farkındayız. Tarımda dezavantaj şöyle; zaman zaman yasaklamalar oluyor. Örneğin; zeytinyağında oldu. Tarımda önce Türkiye’nin ihtiyacı, daha sonra ihracat. Zaman zaman diğer ülkeler de bizi yasak koyuyor. Tarımda net ihracat var, toprağında üretiyorsun, vatandaşına hizmet ediyorsun ve ihracat yapıyorsun.
•2026’da OVP'de ihracat hedefi 280 milyar dolar. Mütevazı bir değer ama rekabet koşulları iyileşmezse 280’i yakalamamızı da çok yüksek potansiyelli görmüyorum. En son gelen OVP rakamlarından sonra da çalışma yapacağız.”

Yeni OVP, güncel hedefler ortaya koymakta
YASED (Uluslararası Yatırımcılar Derneği) Başkanı Tolga Demirözü, şunları söyledi: “2024 OVP’sinde öngörülen iç talepteki dengelenme hızlı gerçekleşirken, dezenflasyon sürecinde hedeflenen enflasyon rakamlarının gerisinde kalındı. Yeni OVP, enflasyonla mücadeleye odaklanan ve makroekonomik patikaya yakınsayan güncel hedefler ortaya koymakta. Bu çerçevede, büyüme hedeflerinin aşağı yönlü revize edilmesini, fiyat istikrarının önceliklendirildiğini ve enflasyonun kalıcı olarak düşürülmesine yönelik kararlılığın sürdüğünün bir göstergesi olarak görüyoruz. Büyümenin kompozisyonuna bakıldığındaysa; ekonomide dengelenme sürecinin sürdürüldüğü ve tüketim yerine yatırım ile ihracatı önceliklendiren bir yaklaşımın benimsendiği görülmekte. Mevcut sıkı para ve maliye politikası çerçevesinde, bu hedeflere ulaşmak için üretim kapasitesini ve arzı artıracak yapısal reformların hayata geçirilmesi kritik öneme sahip. Büyümenin ancak bu şekilde, enflasyon üzerinde ek baskı yaratmadan sürdürülebilir olabileceğini ve dezenflasyon sürecine doğrudan katkı sağlayabileceğini düşünüyoruz. Bu bağlamda, yatırım ortamının güçlendirilmesi, verimliliği artıracak dijital ve yeşil dönüşüm yatırımlarının teşvik edilmesi ve üretimde katma değeri yükseltecek adımların hızla uygulanması büyük önem taşımakta. Güvenceli esnek çalışma modellerinin devreye alınması kritik öneme sahip. Vergi sorumluluklarını yerine getiren mükelleflerin motivasyonunu artıracak yeni politika ve önlemlerin de hayata geçirilmesini bekliyoruz.”

TOSYÖV’ün 15 Mayıs’ta, Ankara’da düzenleyeceği XX. Ulusal I. Uluslararası KOBİ Zirvesi ile 6-7 Mayıs’ta Ankara’da gerçekleştirilecek Girişim ‘23’te; Yalçın Sönmez Girişimcilik Ödülleri kapsamında, ‘Kadın Girişimci’, ‘Genç Girişimci’ ve ‘Geleceğin Genç Girişimcileri’ olmak üzere 3 kategoride, toplam 225 bin TL ödül verilecek. Bu projeden ilham alan Marmara Grubu Vakfı, 7-8 Mayıs’ta, İstanbul’da düzenlediği uluslararası bir platform olan 28. Avrasya Ekonomi Zirvesi’nde, Marmara Grubu Vakfı 40. Yıl Ebediyete İntikal Etmiş Değerler Ödülü başlığı altında Yalçın Sönmez adına Organize Sanayi Bölgesi Ödülü verecek. Dr. Nurdan Sönmez, “Umarım ve dilerim Devletimizin ve Kocaeli Alikahya OSB’nin de desteği ile Yalçın Sönmez’in içinde teknoloji üniversitesi kurulması hayaliyle başlattığı İzmit Teknokent Projesi de Yalçın Sönmez Teknoloji Üniversitesi veya Yalçın Sönmez Teknokent ismiyle devam ettirilir” dedi.
KobiEfor İmtiyaz Sahibi Dr. Nurdan Sönmez ile geliştirdiği yeni projeleri Yalçın Sönmez Girişimcilik Ödülleri’ni konuştuk. Yalçın Sönmez Girişimcilik Ödülleri projesini; birçok önemli kurum ve kuruluşun yanı sıra; TOSYÖV (Türkiye Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler, Serbest Meslek Mensupları ve Yöneticiler Vakfı), Girişim’23 ve Marmara Grubu Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Vakfı olmak üzere 3 büyük girişimcilik ve ekonomi platformu da kabul etti. TOSYÖV tarafından 15 Mayıs’ta, Ankara’da düzenlenecek XX. Ulusal I. Uluslararası KOBİ Zirvesi ile 6-7 Mayıs’ta Ankara’da gerçekleştirilecek Türkiye’nin en büyük girişimcilik etkinliklerinden Girişim’23’te; Yalçın Sönmez Girişimcilik Ödülleri kapsamında, ‘Kadın Girişimci’, ‘Genç Girişimci’ ve ‘Geleceğin Genç Girişimcileri’ olmak üzere 3 kategoride, toplam 225 bin TL ödül verilecek. Yine Dr. Nurdan Sönmez’in hayata geçirdiği Yalçın Sönmez Girişimcilik Ödülleri projesinden ilham alan ve 40. yılını kutlayan Marmara Grubu Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Vakfı, çeyrek asrı aşan bir süredir düzenlediği, uluslararası bir platform olan, 7-8 Mayıs’ta, İstanbul’da gerçekleştirilecek 28. Avrasya Ekonomi Zirvesi’nde, Marmara Grubu Vakfı 40. Yıl Ebediyete İntikal Etmiş Değerler Ödülü başlığı altında Yalçın Sönmez adına Organize Sanayi Bölgesi (OSB) Ödülü verecek.

Yarışan değil, yarışmaları üreten akıl
KobiEfor: Ulusal ve uluslararası platformlarda yer alacak önemde böylesine değerli bir proje fikrini nasıl geliştirdiniz, projeyi geliştirirken nereden ilham aldınız?
Dr. Nurdan Sönmez: Bu projeyi geliştirmekte ilham aldığım şey; birkaç değerli bankamızın girişimci kadın ödülü projelerine benim de katılmam teklifleriydi. Elbette onların bu teklifleri beni onore etmişti. Ancak biz Yalçın Bey (Yalçın Sönmez) ile hiç böyle yarışmalara vb. katılmamıştık ki… Ama hem bu alanda hem de farklı alanlarda farklı projeler üretmiştik, geliştirmiştik. Kazandığımız her kuruşu da bu projelerimize, fikirlerimize ve KobiEfor Ekonomi Dergisi’ne  harcamıştık. Hatta ne şirketimiz için ne de KobiEfor için kredi başvurumuz bile olmamıştı. Biz neredeyse 1989 yılından beri bütünleşik ve organize olmuş sanayi alanlarından (Organize Sanayi Bölgeleri; OSB’ler), yerel yönetimlerde kalkınma planlarına tutun da, film endüstrisine, yerel kadın platformlarına, bütünleşik tam hizmet ajanslarına, sanayiye kadar el atmıştık. Bununla da kalmamış sanayide bilişim teknolojilerinin yaygınlaşması için yollara düşmüştük.
2000’li yıllara geldiğimizde ise Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi (EOSB), Eskişehir Sanayi Odası (ESO) ve KOSGEB işbirliğiyle; ülkemizin değerli bilişim kurumları; Microsoft, Data Teknik, Cisco System, Beko Businessline, HP Invent, İntel ile birlikte geliştirdiğimiz ÇÖZÜM 2000 gibi projelere, Avrupa 6. Çerçeve Programları’nın Türkiye’de tanıtılması için TÜBİTAK-KOSGEB, Akbank gibi kurumlarımızla geliştirdiğimiz projelere, KobiEfor’un 20. Yılı, 23. Yılı ve 24. Yılı Buluşmaları çerçevesinde geliştirdiğimiz; “Sektörden Sektöre Çözümler ve Fırsatlar” konulu toplantı serilerimize kadar daima birçok farklı alanda farklı projeler üreten, geliştiren bir yapı haline gelmiştik. Ama hiç girişimcilik vb. gibi yarışmalara girmemiştik. Bırakın girişimciler olarak bireysel düzeyde yarışmalara girmeyi, kendi kurumumuz KobiEfor için de yarışmalara girmedik. Ona rağmen KobiEfor, girişimcilik alanında birçok farklı ödülün sahibi oldu. Alışkın değildik böyle şeylere…
Ayrıca Yalçın Bey zaten Başkanlık yaptığı kurumlarda, Vakıflarda veya Mütevelli Heyeti’nde yer aldığı kurum, kuruluş, sivil toplum kuruluşu (STK) ve organizasyonlarda bile “Girişimcilik” dersleri verilmesine, proje üretilmesine maddi, manevi katkı veren bir insandı. Öyle ki yönettiği, Mütevelli Heyeti’nde yer aldığı hiçbir kurum, kuruluş ve STK’dan mütevelli heyet iaşesi veya Başkanlık ücreti vb. almaz, bütün giderlerini kendi cebinden harcar, o katkı paylarının girişimcilik projeleri geliştirilmesinde harcanmasını isterdi. Kazara böyle bir katkı payı, maaş falan almış ise onu mutlaka sessizce bir girişimci adayına bağışlardı.
Birden aklıma Yalçın Bey’le 2024 Ekim ayında KobiEfor’un 25. yılını kutlamak için Yalçın-Nurdan Sönmez Girişimcilik Ödülleri geliştirmeyi planladığımız fikirlerimiz aklıma geldi. Ekim 2024’te 25. yaşımızı kutlayacak, Ocak 2025’te  KobiEfor’u tamamen online hale getirecek, Ekonomi Efor adında  yeni bir dergi çıkaracaktık.  Bunu planlıyorduk.  Yalçın-Nurdan Sönmez Girişimcilik Ödülleri’ni de gelenekselleştirecektik. Bunun ardından benim hayalim; bir ilköğretim okulu yaptırmaktı. Yalçın Bey de içinde bir Teknoloji Üniversitesi de bulunan İzmit Teknokent Projesi’nin yapımına devam edecekti. Ve Yalçın Sönmez’i 2024 yılının Temmuz ayında kaybedince tüm bu hayaller ve somut adım atılmış planlarımız da yarım kaldı… Bir yandan da “Yalçın için ne yapabilirim?” diye düşünüp duruyordum. Elbette kendisinin ve bu projeye ortaklarının da katkısıyla kurduğu Kocaeli Alikahya Organize Sanayi Bölgesi (Kocaeli Alikahya OSB) ve Yönetimi ve Devletimiz de yardımcı olursa, onun adına İzmit Teknokent Projesi’ni devam ettirip; içinde bir Yalçın Sönmez Teknoloji Üniversitesi gibi bir yapıyı da düşünüyorlardır.
Ama ben yine de “Yalçın için ne yapabilirim?” diye düşünüp duruyordum. Ve birden aklıma; “Neden Yalçın Sönmez Girişimcilik Ödülleri olarak bu projeyi ben geliştirmeyeyim?” sorusu geldi. Sonuçta Yalçın Sönmez, 4562 Sayılı OSB’ler Kanunu’nun çıkmasına öncülük etmiş, emek harcamış, katkı sunmuş, OSB’lerin ve hatta teknoparkların bile ülkemizde yaygınlaşmasına öncülük etmiş, Türkiye’nin ilk sivil OSB Danışmanı olarak kendisi de bir OSB kurmuş, 13 tane OSB’nin de tüzel kişiliğine kavuşmasını sağlamış başarılı bir girişimci, iş insanıydı. Bunun yanı sıra ekonomi basını alanında ilkeli ve iyi bir gazeteci ve medya patronuydu. Dediğim gibi Yalçın Sönmez, kadınların, gençlerin girişimciliğine çok önem verirdi. Ben de Yalçın Sönmez Girişimcilik Ödülleri adı altında ‘Kadın Girişimciler’ ve ‘Genç Girişimciler’ için bu projeyi hayata geçirdim.
Ardından “OSB’ler için nasıl bir proje geliştirebilirim?” diye düşündüm ve bunun da ilk taslağını kafamda oluşturmaya başladım. Yalçın Bey için OSB’ler kurmak ve geliştirmek de çok önemli bir girişimcilik hamlesiydi. Projeyi somutlaştırınca; değerli kurumlarımızla fikirlerimi yetişebildiğim kadarıyla paylaştım ve hepsi de kabul ettiler. Yetişebildiğim kadarıyla diyorum; çünkü bu projelerimin Yalçın Bey’in ölüm yıldönümü olan Temmuz ayından önce gerçekleşmesi ve Haziran ayında dergimiz KobiEfor’un kapağında da yer alması önemliydi. Temmuz’dan önce de bu değerli kurumlarımızın Zirveleri, Kongreleri ve etkinlikleri vardı.

TOSYÖV, Marmara Grubu Vakfı ve Girişim’23
KobiEfor: Projeniz hayata geçirme aşamalarınızı ve projenizi sunduğunuz kurumların Türkiye girişimcilik ekosistemine katkısını anlatır mısınız?
Dr. Nurdan Sönmez: Türkiye’nin en büyük girişim etkinliklerinden biri olan Girişim’23’e ve Yalçın Bey’in de iki dönem Başkanlığını yaptığı ve sonrasında diğer önceki Başkanlarla birlikte yıllarca Denetim Kurulu Üyesi olarak destek vermeye devam ettiği TOSYÖV’e (Türkiye Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler, Serbest Meslek Mensupları ve Yöneticiler Vakfı) projemi sundum. Girişim’23’ün düzenleyicileri; Sayın Nezih Kuleyin ve değerli Eşi Sayın Nurten Kuleyin; ülkemize, uluslararası bir bilişim fuarı olan CEBIT Bilişim Eurasia’yı kazandıran değerlerdendir. TOSYÖV Başkanı Sayın Nezih Kuleyin aynı zamanda Kocaeli Alikahya OSB’de Yalçın Bey’in hayali olan ve hayata geçirdiği; MARKA (Doğu Marmara Kalkınma Ajansı) tarafından desteklenen İzmit Teknokent Projesi’nin de Proje Koordinatörüdür. Nezih Bey, projemi inceledi, beğendi, TOSYÖV’ün değerli Yönetim Kurulu’na sundu ve “Bu projeye ‘Kadın Girişimci Ödülü’ ve ‘Genç Girişimci Ödülü’nün yanı sıra ‘Geleceğin Genç Girişimci Ödülü’nü de ekleyelim” diye bir öneri getirdi. Projenin sponsorluğunu da KobiEfor yüklendi.
Türkiye’de girişimcilik ekosisteminin güçlü destekçisi TOSYÖV: TOSYÖV (Türkiye Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler, Serbest Meslek Mensupları ve Yöneticileri Vakfı), KOSGEB (T.C. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı) ve KGF’nin (Kredi Garanti Fonu) kuruluşuna öncülük ve önderlik eden, işletmelerin oluşumuna, güçlenmesine ve gelişmesine, özellikle kadın ve genç girişimcilere danışmanlık ve eğitimle yol gösteren bir sivil toplum kuruluşudur. 1989 yılından bugünümüze 36 yıldır çeşitli etkinlik, proje ve faaliyetler ile liderlik yaptığı platformlarla ülkemiz ekonomisine kamu yararı anlayışıyla hizmet etmektedir.
Türkiye’de girişimcilik ve KOBİ’lerin gelişimi için önemli projelere imza atan TOSYÖV, KOBİ’lere yönelik sağladığı desteklerle ekosistemin en güçlü aktörlerinden biri olmaya devam ediyor. KOSGEB, TÜBİTAK, ODTÜ, KGF gibi çok değerli ve önemli kurumların kurucuları ve üyeleri arasında yer aldığı TOSYÖV, Türkiye’nin logosunda Türk bayrağı yer alan tek sivil toplum kuruluşu olarak da dikkat çekiyor.
Toplamda 234 Mütevelli Heyet Üyesi bulunan TOSYÖV’ün Tüzel Mütevelli Heyet Üyeleri arasında; Afyon Kocatepe Üniversitesi Rektörlüğü, Ankara Ticaret Odası (ATO) Başkanlığı, İKV (İktisadi Kalkınma Vakfı) Başkanlığı, İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Rektörlüğü, İstanbul Ticaret Üniversitesi Rektörlüğü, İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü, İstanbul Ticaret Odası (İTO) Başkanlığı, KAGİDER (Türkiye Kadın Girişimciler Derneği) Başkanlığı, KalDer (Türkiye Kalite Derneği) Başkanlığı, KOSGEB Başkanlığı, Kültür Üniversitesi Rektörlüğü, Marmara Grubu Vakfı Başkanlığı, Marmara Üniversitesi Rektörlüğü, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı-Verimlilik Genel Müdürlüğü (Milli Prodüktivite Merkezi), ODTÜ (Orta Doğu Teknik Üniversitesi) Rektörlüğü, Ticaret Bakanlığı, T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı, TESK (Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu) Başkanlığı, TOBB (Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği) Başkanlığı, TÜBİTAK Başkanlığı, TÜGİAD (Türkiye Genç İş İnsanları Derneği) Başkanlığı, TİM (Türkiye İhracatçılar Meclisi) Başkanlığı, TÜRMOB (Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği) Başkanlığı, TOSYÖV Bursa Destekleme Derneği Başkanlığı, Uludağ Üniversitesi Rektörlüğü, Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) Rektörlüğü, BKMGLOBAL Sanayi ve Enerji A.Ş. yer alıyor.
TOSYÖV, ana faaliyetlerinin yanı sıra; Aydın-Nazilli, Balıkesir, Bitlis, Bursa, Denizli, Gaziantep, Hatay, İstanbul, İzmir, Mersin’de yer alan Destekleme Dernekleri aracılığıyla da KOBİ ve girişimcilere destek olmaya devam ediyor.
KOBİ Zirveleri ve Sonuç Bildirgeleri ile etkin politika önerileri: TOSYÖV; TOBB, TİM ve KOSGEB’in desteklediği, dergimiz KobiEfor’un çözüm ortağı olduğu KOBİ Zirveleri’ni hayata geçirerek, KOBİ’lerin büyümesini ve gelişmesini sağlayan önemli organizasyonlar düzenliyor. KOBİ Zirveleri’nin Sonuç Bildirgeleri, hükümetlerin ekonomi programlarında KOBİ’lere yönelik kararlarını belirlerken dikkate aldığı öneriler arasında yer alıyor.
“Girişimcilere Destek ve Finans Olanakları” toplantı serileri: Türkiye girişim ekosisteminin, genç ve kadın girişimcilerin ve KOBİ’lerin en büyük destekçilerinden TOSYÖV’ün, KobiEfor çözüm ortaklığıyla Türkiye’nin birçok ilinde girişimcilere ve KOBİ’lere özel hayata geçirdiği en önemli projeler arasında bulunan “KOBİ’lere, Girişimcilere Sağlanan Destekler ve Finans Olanakları” toplantı serileri, Türkiye’de girişimciliğin gelişmesine büyük katkı sağladı. Bu toplantılar, girişimcilik ekosisteminin büyümesi için kritik öneme sahip.
Avrupa İş Etiği Ağı (EBEN-TR) Temsilciliği ve oyun sektörüne destek: Avrupa İş Etiği Ağı’nın (European Business Ethics Network-EBEN) Türkiye’deki temsilciliğini yürüten TOSYÖV (EBEN-TR), iş etiği konusunda farkındalık oluşturuyor. TOSYÖV, aynı zamanda ileri teknolojiyle oyun üreten KOBİ’leri destekleyerek ODTÜ Teknokent ve ODTÜ Teknokent bünyesinde kurulan ve Türkiye’nin ilk tematik ön kuluçka merkezi ATOM (Animasyon Teknolojileri ve Oyun Geliştirme Merkezi), TOGED (Türkiye Oyun Geliştiricileri Derneği) iş birliği ve KobiEfor çözüm ortaklığıyla önemli projelere imza atmaya devam ediyor.
Türkiye’nin en kapsamlı girişimcilik etkinliklerinden Girişim’23: TOSYÖV ve KobiEfor, Türkiye’nin en geniş katılımlı girişimcilik etkinliklerinden biri olan Girişim’23’ü desteklemeye devam ediyor. Bu büyük organizasyon; TOBB (Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği) Türkiye Kreatif Endüstriler Meclisi, Endeavor, ARED (Açıkhava ve Endüstriyel Reklamcılar Derneği), AFETTEK (Afet ve Acil Durum Teknolojileri Platformu), KAGİDER (Türkiye Kadın Girişimciler Derneği), ANGİKAD (Girişimci İş Kadınları Derneği), ASO (Ankara Sanayi Odası), ATO (Ankara Ticaret Odası), SASAD (Savunma ve Havacılık Sanayii İmalatçılar Derneği), PEM (Patent ve Marka Vekilleri Derneği), Üretken Akademi, Bilim Ağacı Vakfı, TÜBİFED (Bilişim Sektörü Dernekleri Federasyonu), TBD (Türkiye Bilişim Derneği), Kamu Bilişim Derneği, TOGED (Türkiye Oyun Geliştiricileri Derneği), YASAD (Yazılım Sanayicileri Derneği), Türkiye Engelsiz Bilişim Platformu, TABİD (Teknoloji Ar-Ge Bilim İnovasyon Derneği), Yenibirdiler Derneği, TAKIM-G (Toplumsal Atılım Kalkınma ve İnovatif Girişim Modelleri Geliştirme Derneği), AIESEC, İnovatif Hemşirelik Derneği, GGYD (Genç Girişim Yönetişim Derneği), Turkishe, ULAK Haberleşme, HÜMED (Hacettepe Üniversitesi Mezunlar Derneği) gibi çok sayıda kamu ve sivil toplum kuruluşunun desteğiyle gerçekleşiyor.
TOSYÖV ve KobiEfor, Türkiye’de girişimcilik ekosisteminin en güçlü destekçilerinden biri olarak KOBİ’lerin, girişimcilerin, genç ve kadın girişimcilerin büyümesine ve gelişmesine katkı sunmaya devam ediyor. Girişim’23 ve diğer projelerle, girişimciliğin geleceğini şekillendiren çalışmalar sürdürülüyor.
Girişim’23 ve  XX. Ulusal ve I. Uluslararası KOBİ Zirvesi’nde; Yalçın Sönmez Girişimcilik Ödülleri verilecek: Sonuçta, 6-7 Mayıs’ta, Ankara’da BTK (Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu) Binası’nda KobiEfor’un da çözüm ortaklığıyla düzenlenecek olan Girişim’23 ve 15 Mayıs’ta Ankara’da KOSGEB Başkanlık Binası’nda TOSYÖV tarafından KobiEfor çözüm ortaklığıyla düzenlenecek olan  XX. Ulusal ve I. Uluslararası KOBİ Zirvesi’nde; Yalçın Sönmez adına; ‘Kadın Girişimci’, ‘Genç Girişimci’ ve ‘Geleceğin Genç Girişimcileri olmak üzere 3 kategoride toplam 225 bin TL bütçeli Yalçın Sönmez Girişimcilik Ödülleri verilecek.

Yalçın Sönmez, ulusal ve uluslararası alanlarda imza atmış 16 şahsiyetten biri
Diğer yandan bir de Yalçın Sönmez’e, OSB’ler için bir girişimcilik ödülü projesi fikrimi, Marmara Grubu Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Vakfı’na sundum. Marmara Grubu Vakfı Genel Başkanı ve aynı zamanda Karadağ Balıkesir Fahri Konsolosu Sayın Dr. Akkan Suver ve ekibi, 40. yılını kutlayan Marmara Grubu Vakfı olarak benim projemden ilham alarak daha da geliştirerek yeni bir projeye imza attılar.
Marmara Grubu Vakfı’nın çeyrek asrı aşan bir süredir düzenlediği ve uluslararası bir platform olan ve 7-8 Mayıs’ta İstanbul’da WOW İstanbul’da, KobiEfor çözüm ortaklığıyla gerçekleştirilecek 28. Avrasya Ekonomi Zirvesi’nde, Marmara Grubu Vakfı 40.Yıl Ebediyete İntikal Etmiş Değerler Ödülü başlığı altında; Yalçın Sönmez adına Organize Sanayi Bölgesi (OSB) Ödülü verecekler. Türkiye’nin 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, Azerbaycan önceki Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev, Bulgaristan 1. Cumhurbaşkanı Zhelyu Zhelev, Sanayi eski Bakanı Şahap Kocatopçu gibi Türkiye ve Dünya tarihinde önemli rol oynamış 16 şahsiyetten biri olarak eşim Yalçın Sönmez’in görülmesi, özellikle bu kararın ülkemizin önemli STK’larından ve öncü bir düşünce kuruluşu olan Marmara Grubu Vakfı tarafından alınması beni onurlandırıyor ve gururlandırıyor.
Yalçın Bey’in, Türkiye girişimcilik ekosisteminin gelişmesi ve Türkiye’de Organize Sanayi Bölgeleri’nin (OSB’lerin) kurulması, geliştirilmesi ve 4562 sayılı yasasının çıkartılmasına; hem KobiEfor İmtiyaz Sahibi, hem de TOSYÖV Yönetim Kurulu Başkanı (2010-2012 ve 2014-2016), TOSYÖV Denetim Kurulu Üyesi, hem de Kocaeli Alikahya OSB Kurucu Yönetim Kurulu Başkanı, hem de Gagavuz 20. Yıl Devlet Bağımsızlık Madalyası Sahibi,  Marmara Grubu Vakfı Onur Madalyası Sahibi, aynı zamanda Marmara Grubu Vakfı Mütevelli Heyet Üyesi, S.S. Küçük ve Ortaboy İşletmeleri Sanayi Toplu İşyeri Yapı Kooperatifi Yönetim Kurulu Başkanı, Kocaeli Alikahya Organize Sanayi Bölgesi Sanayicileri Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği Yönetim Kurulu Başkanı, KalDer (Türkiye Kalite Derneği) Üyesi, Fenerbahçe Spor Kulübü Kongre Üyesi, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Üyesi, Hürriyet Gazetesi Gece Yazıişleri eski Sorumlusu, hem de Sarı Basın Kartı Sahibi olarak birçok kimliğiyle Marmara Grubu Vakfı’nın çeyrek asrı aşan bir süredir düzenlediği uluslararası bir platform olan Avrasya Ekonomi Zirveleri’ne verdiği destek, emek ve çabasının hatırlanması ve değer verilmesi; benim de bizzat o dönemlerde KobiEfor’un Genel Koordinatörü olarak birçok Avrasya Ekonomi Zirvesi’nde Raportör olarak yer aldığım, Dr. Nurdan Sönmez olarak birçok Cumhurbaşkanları Oturumu’nu bizzat şahsımın kaleme aldığı ve KobiEfor’da her Zirve’yi Kapak Dosyası olarak işlediğimiz, her Zirve öncesinde Avrasya Ekonomi Zirvesi’ni duyurmak için Sayın Dr. Akkan Suver’le yaptığımız Kapak röportajlarıyla ve tüm KobiEfor ekibimizle verdiğimiz destekler göz önüne alındığında bu ödül daha da anlamlı hale geliyor.
Bu ödülün verileceği OSB’lerimizi de Yalçın Sönmez’le birlikte ve KobiEfor’un geliştirdiği KobiEfor 20. Yıl Buluşmaları, 23. Yıl Buluşmaları ve 24. Yıl Buluşmaları projeleri çerçevesinde düzenlediğimiz “Sektörden Sektöre Çözümler ve Fırsatlar” toplantı serilerimize destek veren OSB’lerimizden seçtik. Bunlar; Gebze Güzeller OSB, Gaziantep OSB, NOSAB (Nilüfer OSB) ve KobiEfor’un doğduğu İstanbul Dudullu OSB (İDOSB) ve İDOSB çatısı altında yer alan İMES Sanayi Sitesi ve DES Sanayi Sitesi bu çerçevede bizim için çok değerli kurumlar.

Yalçın Sönmez Girişimcilik Ödülleri Projesi’nin adı nasıl oluştu?
KobiEfor: Siz ön plana çıkmaktan kaçınan ama başarılı bir iş kadını, girişimcilik ekosisteminde önemli bir girişimcisiniz. Yayıncılık sektöründe ve iş dünyasında yadsınamaz bir geçmişiniz var. Aslında Yalçın Sönmez Girişimcilik Ödülleri Projesi’ni nasıl geliştirdiğinizi anlatırken gerekçelerini anlattınız ama neden kendi adınıza da girişimcilik ödülleri geliştirmediniz de tercihiniz eşiniz oldu?
Dr. Nurdan Sönmez: Evet böyle alanlarda ön plana çıkmayı pek tercih etmeyen bir yapım var. Ama benim için çok acı verici bir durum olsa da birden KobiEfor’un başına geçmek zorunda kaldım. İlk sorunuzda da yanıtladığım gibi; hem Yalçın Bey’i 2024 yılının Temmuz ayında kaybetmemiz, hem de onun  4562 sayılı OSB’ler Kanunu’nun çıkarılmasında büyük emeklerinin olması, hem OSB’ler, teknoparklar  gibi yapıların  ülkemizde yaygınlaşmasında  önemli katkılarda bulunması ve  Kocaeli Alikahya OSB’yi kurmada öncülük etmesi, Kurucu Başkanı olması, Türkiye’nin KOBİ’ler ve girişimcilik konusunda önünü açan ve bu konuda çok önemli projeler üreten öncü bir STK olan TOSYÖV’ün de iki kez Başkanlığı’nı yapmış olmasıydı. Türkiye’de Yalçın Sönmez’in adının, Türkiye girişimcilik ekosisteminin, OSB’lerin, KOBİ’lerin, teknoparkların, üniversite-sanayi iş birliğinin ve sanayi-ekonomi medyasının gelişmesine sunduğu katkının hatırlanması önemliydi. Ayrıca TOSYÖV Camiası bir ahde vefa örneği göstererek; şahsımı, son TOSYÖV Olağan Mütevelli Heyet Toplantısı’nda oybirliğiyle Mütevelli Heyet Üyesi seçtiler. KOBİ’ler ve girişimcilik konusunda Türkiye’nin öncü ve lider STK’larından birinin de Yalçın Bey’in iki dönem Başkanlık yapması, benim de KobiEfor ekibiyle birlikte yıllarca TOSYÖV’ün tüm çalışmalarına, KOBİ Zirveleri’ne ve TOSYÖV’ün Girişim Dergisi’nin de çıkarılmasına sağladığımız katkılar unutulmamış; beni de Mütevelli Heyet Üyesi seçerek, onore ettiler. TOSYÖV Camiası’na müteşekkirim.

Türkiye’de imalatçı KOBİ’ler için verilen büyük mücadele alanında neredeyse ilk kadın girişimci olmak
KobiEfor: Türkiye’de KOBİ tanımı ve kavramının yerleşmesinde Sayın Yalçın Sönmez ile birlikte öncü olan isimlerdensiniz. KobiEfor Sanayi Ekonomi Dergisi’nin Kurucusu ve uzun yıllar Genel Koordinatörü olarak çalışan, ‘Uluslararası İlişkiler ve Siyaset Bilimi’ kapsamında “Türkiye’nin Beyin Göçü Politikaları” ve “Türkiye-Avrasya Ekonomik Entegrasyonu” alanlarında akademik kariyere sahip, yayınlanmış 2 kitabı bulunan bir kadın girişimcisiniz. O dönemde nasıl zorluklarla mücadele ederek kalıpları nasıl yıktınız, başarı öykünüzü bizimle paylaşır mısınız?
Dr. Nurdan Sönmez: Sorunuzun yanıtı çok zor ve kapsamlı… Evet bu çok zor oldu. Bedeli ağır şeylerdi. Hiç kolay olmadı.  Bu bedeller; ideallerimiz için kendi hayatımızdan da çaldığımız şeylerdi. Her şeyden önce biz KobiEfor’u çıkarmadan önce, Nişantaşı’nda Türkiye’de önde gelen markalar geliştirmeyi de kapsayan bir tam hizmet Reklam Ajansı kurduk. Ardından “Sanayide Ortam Gazetesi’ni çıkardık. 1989 yılında başladığımız bu  dönemlerde Türkiye’nin sanayi alanlarını karış karış dolaştık. Sorunlarını analiz ettik. Çözüm planları geliştirdik. Böyle bir ara dönemimiz oldu. Bu dönemlerde yaklaşık 4 yıl falan ABD ve Avrupa KOBİ’lerini, özellikle  Alman KOBİ’leri ve İtalya KSS’leri (Küçük Sanayi Siteleri) sistemi üzerinde çok durduk. Gelişmiş ülkelerin sanayisini, OSB’lerini (Trafo Parklar), Silikon Vadisi’nin yapısını, üniversite-sanayi iş birliklerini, Serbest Bölgeler, Teknoparklar, Startup yapılı KOBİ’leri, onların kredi alma ve verme biçimlerini, marka ve patent çalışmalarını, katalog ve katalog çalışmalarında ürün kodlama sistemlerini; imalatçı sanayicilerin kendilerini tanıtmak ve markalaşmak için kendi içlerindeki inhouse reklam ve PR (halkla ilişkiler) çalışma biçimlerine kadar birçok konuyu inceledik. Araştırdık. Planladık. Bunların o dönem Türkiye’ye uyan kısımlarını projelendirdik. Biz birden aklımıza düşüp de “Hop, hadi reel ekonomi alanına yönelik bir dergi çıkaralım” diye işe başlamadık. KobiEfor’u da zaten OSB ve KSS ve içindeki imalatçı KOBİ’lerin de yapılarının bütünleşmesi, tüzel kişiliklerine kavuşması gereğini anlatmak, onlar ile hükümet arasında bir iletişim platformu olabilmek için çıkardık.
O dönemlerde bırakın KOBİ tanımını, insanlar bize; “COBİ mi diyelim, KOMBİ mi diyelim?” diye soruyorlardı. Hatta KobiEfor’a sık sık insanlar; “KOMBİ mi satıyorsunuz?” diye geliyorlar veya arıyorlardı. Diğer yandan çoğu da “KOBİ bir köpek ismi midir?” diye de soruyorlardı. Bir yandan da biz KOBİ tanımının geliştirilmesi ve kavramına oturtulması için mücadele veriyorduk. O dönemlerde herkesin, her kurumun ayrı bir KOBİ tanımı vardı. Bankaların başka; 1989 yılında bir STK olarak kurulan TOSYÖV’ün başka, 1990 yılında TOSYÖV’ün kurulmasına öncülük ettiği KOSGEB’in de KOBİ tanımı biraz farklıydı. Tabii 1990 yılında bir de MÜSİAD (Müstakil Sanayici ve İş adamları Derneği) kuruldu. Onların temeli de sağlamdı. Ahi Evran geleneğinin modern devamı gibiydiler. Onların KOBİ tanımı da biraz farklıydı. Ama STK olarak; TOSYÖV ve MÜSİAD’ın da özellikle imalatçı KOBİ’ler için müthiş katkıları ve mücadeleleri oldu.
Biz; onlarca ödülün yanı sıra ‘En Başarılı Ekonomi Medyası Ödülü’nü ilkin TOSYÖV’ün 15. Yaş Kutlaması etkinliklerinde aldık. Sonra MÜSİAD’dan da iki kez ‘Yılın En İyi Ekonomi Basını Ödülü’nü aldık. Bankaların KOBİ tanımı bütçelerine göre; KOSGEB ve TOSYÖV’ün KOBİ tanımı ise istihdam sayılarına ve yıllık bütçelerine göreydi. Tabii bir de KOBİ deyince, sanayici KOBİ, hizmet KOBİ’si ve fikir KOBİ’si segmentleri falan da aynı torbaya atılıyordu.
KobiEfor Sanayi Ekonomi Dergisi daha çok OSB’leri ve içindeki sanayici KOBİ’leri temel yetkinliğine alarak onların sesi ve devlet-özel sektör arasında bir iletişim platformu olmaya yönelik   kurulmuştu. Ancak; onlara, “Siz KOBİ’siniz” deyince de “Biz fabrikayız, büyük şirketiz, kurumsalız, üstelik Avrupa’ya dolaylı ihracatımız falan var, nasıl KOBİ oluruz?” diye olumsuz ve öfkeli tepkiler alıyorduk. Bunu kendilerine hakaret bile sayanlar vardı. Ama KOBİ Kredileri mevzu olduğunda; çoğu da “Biz KOBİ’yiz” diyerek kredilere koşuyorlardı. Biraz ironik bir durumdu. Oysa Avrupa KOBİ tanımına göre de bizim OSB’lerimizdeki fabrikalarımız bile karınca sayılırdı. Bu konuda bizzat kendim KOBİ’lere KOBİ kredilerini vb. anlatmak için Türkiye’de o dönemlerde en az 60 bin imalatçı ve dağınık KOBİ’ye; hem “KOBİ nedir?” hem de “İmalatçı KOBİ nedir?” hem de “OSB gibi Örgütlü Sanayi Alanları nedir? Bunların avantajları nedir?” bunları anlatmaya çalışmışımdır. Bunlar içinde çok güzel anılarımız da oldu.
Biliyor musunuz? Yurt dışından mal talep eden şirket listelerine kadar ‘İmalatçı KOBİ’lerimize bunu aktarıyorduk. Onlara; “İngilizce teklif nasıl yazılır? Kredi başvurusu için dilekçe nasıl yazılır?” Bunları bile öğretmeye çalışıyorduk. Hatta artık onlara gelen İngilizce teklifleri bile çevirdiğim olurdu. “Nurdan Hanım; Bacım şunu bir çevir” diye beklerlerdi beni… Diğer yandan Avrupa’dan ihracat işi alan bazı KOBİ’lere; “Giyim tarzı nasıl olmalı? Konuşma, diyalog vb. adabı nasıl olur? Oralara gittiklerinde piyano resitaline vb. davet edilirlerse nasıl dinlenilir? Resim sergilerinde tablolara nasıl ve hangi mesafelerden bakılır, nasıl yorum yapılır? Akşam davetlerine nasıl katılınır?” vb. bunları bile öğretmeye çalıştığımı, hatırlıyorum.
Aralarında çok muhteşem mucit KOBİ’ler de vardı. Su ile çalışan araba üretenler mi dersiniz; talaşlı imalat makinasını yarı otomatik CADCAM’e dönüştürenler mi dersiniz? Bunları keşfedince heyecanla kollarından tutup mekatronik atölyelerine götürürdüm. Hele o ısıl işlemsiz imalatlar…Üniversitelerin laboratuvarlarına götürürdüm. Bunların bir kısmı üniversitenin kapısına gelip hocaları görünce kaçarlardı. O anda gülmekten gözlerimden yaşlar geldiği de olurdu. Diğer yandan benim hayatım da sanayinin, üretimin pratiği, bilimsel akademik kurum ve kuruluşların teoriği arasında gidip geliyordu. Düşünün sahalarda çalışıyorum, anında bir haber gelir, bu kez de büyük şirket ve kurumlarımıza gitmek zorunda kalırdım. Ama ne gitme! Elim yüzüm demir karası, talaşlı imalat tozuna bulanmış, ayaklarım toz içinde dalardım holdinglerden içeri…Biliyor musunuz, holdinglerimiz de kurumlarımız da bu halime saygı duyarlardı. Bir gün bu halimle, Turkcell CEO’su ile görüşmek için odasına dalmıştım. Sanıyorum adı Hakan Çelik’ti, saygıyla karşıladı. O zamanın KOSGEB Başkanı Bayram Çamkerten’le böyle elimin yüzümün demir tozu, fabrika isi karası ile görüşmüştüm. TÜBİTAK ekibi ve Başkanı’yla falan böyle tanışmıştım. O zamanın Sanayi Bakanı, Ulaştırma Bakanları ile falan böyle görüşmüştüm. Başbakan Bülent Ecevit’le falan böyle görüşmüştüm. HP CEO’su Şahin Tulga, Yapı Kredi CEO’su Tayfun Bayazıt, Koç CEO’su Temel Atay’lar falan… Rahmetli Sakıp Sabancı’ya, değerli hemşerim rahmetli Ayhan Şahenk’e bile elimin yüzümün karasıyla görüşmeye gitmiştim. Sanıyorum o zaman bir de MÜSİAD Başkanı ile görüşmeye böyle gitmek zorunda kalmıştım. Mercedes vb. şirketlerin Türkiye temsilcileriyle böyle tanıştım. Kilometrelerce de yürürüm. Albaraka Türk Bankası’na falan böyle gitmiştim. Hepsi anlayışlı, saygıdeğer ve çalışkanlığa, ideallere saygı duyan değerlerimizdi… O kadar çoktular ki. Adlarını burada sayamadığım için beni affetsinler. Çünkü sahalardan oralara gidiyordum. Bir de şimdi ismini değil ama soyadını hatırladığım galiba Microsoft Bill Gates’in Başkan Yardımcısı Guggenheimer ile böyle elim yüzüm saha tozu, fabrika isi, demir tozu içinde kapkara böyle görüşme yapmıştım. O da anlamıştı sahalardan koşup geldiğimi. Saygı duymuştu.
Tabii bu halimizi onlar gibi anlayıp saygı duymayanlar da vardı. Bizi en çok üzen anlamakta ve kabullenmekte zorlandığımız şey; o dönemin “cam plaza kuşları” (!) diye adlandırılan biraz daha alt düzey kurumsal çalışanları ve bazı reklam ajanslarının planlama departmanları da vardı. Onlar dergimizin başında sırf KOBİ ibaresi olduğu için reklam, sponsorluk, ilan vb. planlamalarına alırken fiyat olarak diğer adı janjanlı ulusal dergilerden bizi daha ucuz tutmaya çalışmaları, bize fiyat biçmeye kalkışmalarıydı. Oysa biz alanında tek, kıyas kaldırmaz niş bir mecraydık. Ve ideallerimiz, emeklerimiz vardı. Üstelik dergimizin her konusu ve çalışması bilimsel temeline oturtulan çalışmalardı. Biz reel ekonominin tam da içinden olan bir dergiydik. Bu fiyat biçmeler, değer biçmeler, kıyas yapmalar beni çok üzerdi. Anlamakta zorlanırdım. Şimdi bile bazen bu tür sorun yaşadığımız oluyor.
Benim için en zoru da yolu yapılmamış, alt yapısız OSB’ler, KSS’ler sahasında çalışmaktı. Çünkü ben saha çalışmalarında hava sıcaklığı 40 derece olmuş, yok eksilerde olmuş, kar tipi boran takmazdım. O anket çalışmamı, bilgilendirme çalışmamı, katalog çalışmamızı, haber çalışmamızı falan ertelemekten hoşlanmazdım. O iş başladıysa benim için bitecekti, öyleydim. Zordu ama ben öyleydim. Umutlu yıllardı o yıllar…
Diğer bir güzel şey de ülkemizin her yanından imalatçı KOBİ’lerimizin, sanayicilerimizin yeni bir şey ürettiklerinde, fabrika  veya yeni bir yatırım yaptıklarında “Gel hele bir gör yeniliklerimizi Nurdan Hanım, Hele Bacım gel gör” diye ilkin heyecanla beni aramaları başka bir duyguydu… Sanki bütün o yerler, o üretimler benimmiş gibi mutlu olurdum.
Hatta yüzlerce KOBİ’yi uluslararası bir bilişim fuarı ve kongre etkinliği olan CeBIT Bilişim Eurasia ’ya taşıdığımızı, yeni teknolojilerle zorla tanıştırdığımız hatırlıyorum. Sağ olsun CeBIT Bilişim Eurasia, KobiEfor’un medya sponsorluğunu çok önemsiyor, yüklü bir şekilde de bize bilet gönderiyorlardı. Hatta Fazıl Say’ın Türkiye’ye Yapı Kredi sponsorluğunda getirilmesinde ve ikna edilmesinde çok büyük emekleri olan Yalçın Bey, onun konserine bile onlarca KOBİ’yi davet etmişti. Dolaylı da olsa ihracat potansiyeli olan KOBİ’lerimiz için her çabayı gösteriyorduk.
Dolaylı da olsa ihracat yapan öyle KOBİ’ler vardı ki; Halkbank’ın (Türkiye Halk Bankası) veya İş Bankası’nın reklamlarında kullandığı görselleri, fotoğrafları; “Bu benim anamdır, babamdır” diye duvarına asan sanayicileri gördüm. Baktım, yurdun her yanında Halkbank’ı öyle seven KOBİ’ler vardı ki… Sanıyorum Halkbank’ın 62. kuruluş yıldönümüydü. Onlara KOBİ’lerin bu ahde vefasını anlatıp, bir de bu kutlamalarını Mardin ilimizden başlatmalarını arz eden bir fikir bile götürmüştüm. Sağ olsunlar, onlar da böyle bir fikir etrafında dönüyorlarmış  kabul ettiler. Halkbank’ın o kutlama çıkışını Mardin’den yapması müthiş bir sevgi ve etki yaratmıştı. İş Bankası’na da sanayicilerin ahde vefasını ve sevgilerini anlattım. Hem İş Bankası hem de Halkbank, KobiEfor’a daima destek verdiler. Onların bu desteği KobiEfor’un vizyonu için anlamlı ve önemliydi. Ayrıca; Koç Holding’den bizi o zamanın CEO’su Temel Atay ve rahmetli Mustafa Koç çağırdı. Tebrik ettiler. KOBİ’lere KOBİ olmalarının önemini, Türkiye’ye KOBİ’lerin önemini anlatmak için İDEA şirketiyle projeler geliştirdik. Kobi-Line diye bir portalın kurulması için Koç Holding ile proje geliştirilmesine katkı sağladık. Bunlar da yetmiyordu. Çağ değişiyordu. Bilişimin önemi gittikçe artıyordu. KOBİ’lere bilişimin de önemini anlatmamız gerekiyordu. Microsoft ile ‘Çözüm 2000 Projesi’ne destek verdik. Çözüm 2000 Projesi’nin ilk tanıtımını Eskişehir’de, KobiEfor, Eskişehir Sanayi Odası (ESO), Eskişehir OSB (EOSB) iş birliğiyle gerçekleştirdik. O dönemde bizi KOSGEB de destekledi, Eskişehir OSB de var gücüyle destekledi. KOBİ’lere bilişimi anlatmak için Eskişehir OSB’den ilk çıkarmayı yaptık.
Dergimiz KobiEfor’un doğduğu yer olan İstanbul Dudullu OSB ve çatısı altındaki İMES Sanayi Sitesi, DES Sanayi Sitesi, Kadosan Oto Sanayi Sitesi, BÜDOTEK Teknopark (Dudullu OSB Boğaziçi Üniversitesi Teknoloji Geliştirme Bölgesi), onların yakınındaki Modoko, YEDPA Ticaret Merkezi gibi KSS’ler (Küçük Sanayi Siteleri), Türkiye’de ilk olarak Bilecik 1. OSB, Eskişehir OSB, Gebze Plastikçiler OSB (GEPOSB), Gebze Güzeller OSB, Gebze OSB (GOSB), İMES OSB (Kocaeli-Gebze VI. (İMES) Makine İhtisas OSB), GEBKİM (Kocaeli-Gebze V (Kimya) İhtisas OSB), Global Karma OSB (Gebze Kömürcüler OSB olarak kurulan ve adını Global Karma OSB olarak değiştiren OSB), TOSB-Otomotiv Tedarik Sanayi İhtisas OSB, DOSB (Kocaeli Dilovası OSB), Kandıra Gıda İhtisas OSB, Kocaeli Alikahya OSB, Beylikdüzü OSB, İkitelli OSB (İOSB), İstanbul Tuzla OSB, Birlik OSB (BOSB), İstanbul Anadolu Yakası OSB, Ankara Sanayi Odası 1. OSB, OSTİM OSB, Başkent OSB, ASO 2. ve 3. OSB, İvedik OSB, Polatlı OSB, Polatlı Ticaret Odası OSB, Çerkezköy OSB, Antalya OSB, Mersin Tarsus OSB (MTOSB), İzmir Atatürk OSB (İAOSB), Bağyurdu OSB (BAYOSB), ALOSBİ (Aliağa Kimya İhtisas ve Karma OSB), Gaziantep OSB, Aksaray OSB, Sakarya 1. OSB ve Sakarya 2. OSB, Nilüfer OSB (NOSAB), Mardin OSB, Bolu OSB (Bolu Karma Teksil İhtisas OSB), Bartın OSB (Bartın Merkez 1. OSB) olmak üzere; İstanbul’da ayrıca; Teknopark İstanbul, İTÜ ARI Teknokent, YTÜ Yıldız Teknopark, İBB (İstanbul Büyükşehir Belediyesi) ve iştirak şirketleri; özellikle BELBİM; İGDAŞ, İDO; İHE, İSFALT, KİPTAŞ, Hamidiye Su.
Kocaeli’de; Kocaeli Üniversitesi, Gebze Teknik Üniversitesi (GTÜ), Bilişim Vadisi (Bilişim Vadisi Teknoloji Geliştirme Bölgesi), TÜBİTAK-MAM (TÜBİTAK-Marmara Araştırma Merkezi), Marmara Teknokent (TÜBİTAK Teknoloji Geliştirme Merkezi), GTÜ Teknopark, GOSB Teknopark, Kocaeli Sanayi Odası (KSO), Kocaeli Ticaret Odası (KOTO), Gebze Ticaret Odası, Marmara Geri Dönüşümcüler Kooperatifi, Ankara’da; Teknopark Ankara, ODTÜ Teknokent, Ankara Sanayi Odası (ASO), Antalya’da; Antalya Ticaret ve Sanayi Odası (ATSO), Eskişehir’de; ATAP Anadolu Teknoloji Araştırma Parkı (ETGB-Eskişehir Teknoloji Geliştirme Bölgesi), Eskişehir Sanayi Odası (ESO), Konya’da Konya Teknokent, Konya Sanayi Odası (KSO), Konya OSB (KOS), Sakarya’da; Sakarya Ticaret ve Sanayi Odası (SATSO), Ferizli OSB, Bursa’da Bursa Teknopark (Bursa Teknoloji Üniversitesi Teknoloji Geliştirme Bölgesi), Ulutek Teknopark, HOSAB (Hasanağa OSB), TEKNOSAB (Bursa Teknoloji OSB), Demirtaş OSB (DOSAB), Yalova OSB (Yalova Makine İhtisas OSB), Gaziantep’te; Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, Gaziantep Sanayi Odası (GSO), İzmir’de; Teknopark İzmir, EBSO (Ege Bölgesi Sanayi Odası), İzmir Ticaret Odası (İZTO), Balıkesir OSB (BALOSB), Adana Hacı Sabancı OSB, Aydın OSB, Tekirdağ’da NKÜ Teknopark (Namık Kemal Üniversitesi Teknoloji Geliştirme Bölgesi), Çerkezköy Ticaret ve Sanayi Odası, Denizli’de; Pamukkale Teknokent (Pamukkale Üniversitesi Teknoloji Geliştirme Bölgesi), Antakya OSB, Malatya OSB (MALORSA-Malatya I. OSB), Diyarbakır OSB, Afyonkarahisar OSB, Kayseri OSB, Samsun TSO (Samsun Ticaret ve Sanayi Odası), Çorum OSB vb. KobiEfor’u destekleyen, iş birliğiyle birçok toplantı ve projeyi hayata geçirdiği belli başlı aklıma gelen kurumlardan bazıları. Kaldı ki bunlar arasında Mercedes, Doğuş Grubu, HP gibi güzide kurumlarımız da mevcut.
AB 6. Çerçeve Programı: Sonra tabii, bir de Avrupa ayağına uyum meselesi vardı. AB 6. Çerçeve Programı’nın KOBİ’ler için önemini de anlatmamız gerekiyordu. Burada Sabancı Holding, TÜBİTAK MAM, KOSGEB, Akbank ve KobiEfor devreye girdi. Turkcell’in bu konuda harcadığı emekleri de unutamam. Turkcell ve tırları ile KobiEfor iş birliğinde çok projeler geliştirdik. Bu konuda aynı zamanda hemşerim olan Doğuş Grubu’yla da çalıştık. Projeler geliştirdik.
PR Ajansları ile iş birliği: Öyle ki bunun elbette imaj ve markalaşma hususunda kurumsallaşma olabilmesi için Reklam Ajansları da önemliydi. Marjinal’e de (Marjinal Porter Novelli), birçok reklam ajansımıza da önemli projeler sunduk. Onlar da KOBİ’leri geliştirmek için inanılmaz çaba harcadılar. KobiEfor’da bunu anlattılar. PR (halkla ilişkiler) ajanslarımız da Betül Mardin, Sibel Asna gibi duayenlerimiz de bize çok önemli destekler verdiler. Mesela LOGO Yazılım, Netsis gibi bilişim şirketlerimiz; çok idealistçe zararına da olsa KOBİ’lerin gelişimi konusunda inanılmaz çabalar gösterdiler, bize de destek verdiler. Birlikte proje çalışmaları da yaptık.
Üniversite-sanayi iş birliği ve STK’larla güçbirliği: ODTÜ, Boğaziçi Üniversitesi gibi üniversitelerimiz hep KobiEfor’un yanında oldular. Hatta bazı üniversitelerimizde KobiEfor ders olarak bile  önerildi. KOSGEB ve TOSYÖV’le çok projeler geliştirdik. TÜSİAD, KalDer (Türkiye Kalite Derneği), KAGİDER (Türkiye Kadın Girişimciler Derneği) de KOBİ tanımının geliştirilmesinde bize yardımcı olmuştur. KalDer’in düzenlediği Kalite Kongreleri ve Türkiye Mükemmellik Ödülleri’ne yıllardır KobiEfor olarak medya / basın sponsoru olarak desteğimizi sürdürüyoruz.
Marmara Grubu Vakfı ve Avrasya Ekonomi Zirveleri: Avrupa ve Asya’daki yaklaşık 50 ülkeden cumhurbaşkanlarını bir araya getiren Türkiye’nin DAVOS’u da denilen, en önemli uluslararası platformlarından biri olan Avrasya Ekonomi Zirveleri’ni düzenleyen Marmara Grubu Vakfı, KobiEfor’un KOBİ’ler konusundaki projelerimizi Avrasya Ekonomi Zirveleri’ne taşıdılar. Avrasya Ekonomi Zirveleri’nin çözüm ortağı KobiEfor, Zirveler’de yıllar içerisinde birçok farklı ülkeye özel oturumlar düzenleyerek, o ülkenin Cumhurbaşkanı, Başbakanı, Sanayi ve Ekonomiden Sorumlu Bakanları ve Devlet Bakanlarını, KobiEfor’un çözüm ortağı ve okuru olan OSB Başkanları, Sanayi ve Ticaret Odası Başkanları, sanayiciler ve iş insanlarıyla biraraya getirdi, o ülkelerde milyon dolarlık yeni yatırımlar yapılmasına, Türkiye ile ülkeler arasındaki ticaret hacimlerinin gelişmesine, sanayici ve iş insanlarını o ülkenin en üst düzey yetkilileriyle biraraya getirerek yatırımda ve ihracatta yaşadıkları zorlukları aşmalarına vesile oldu, katkı sağladı.
KOBİ Zirvelerinde KobiEfor’un rolü: TOSYÖV’ün düzenlediği KOBİ Zirvelerinin Sonuç Bildirgelerinin oluşturulmasında da KobiEfor’un çok büyük emeği vardır. Nasıl anlatsam; o kadar kişilerimiz, kurum ve kuruluşlarımız, OSB’lerimiz yanımızda oldu ki… Bizim tam resmi bir KOBİ tanımının yapılmasında ve kavramsallaştırılmasında verdiğimiz mücadelede ve ürettiğimiz projelerimizde ülkemizde neredeyse %90 resmi ya da tüzel kurum ve kuruluşlarımızın desteği ve katkısı vardır…. KOBİ tanımının oluşturulması ve kavramsallaştırılmasında bize destek veren kurumlarımızın hangi birini anlatayım? Hepsini anlatmak isterdim. Ama neyse yazacağım kitapta hepsini yad ederim. Beni affetsinler…

Girişimcilere öneriler
KobiEfor: Siz Türkiye’de bir kadın girişimci olarak, hangi zorluklar ve fırsatlarla karşılaştınız, kadın ve genç girişimcilere önerileriniz nelerdir?
Dr. Nurdan Sönmez: Yüreğinde ne varsa yüzünde de o olan, açık yürekli bir insan olduğum için tüm kalbi duygularımla şunu söyleyebilirim: Türkiye’de etkili ve güçlü bir kadın girişimci olmak için o zamanlar ya babasının kızı ya kocasının eşi ya da abisinin kız kardeşi olmanız gerekiyordu. Tabii bu güç de onların sizin ipinizi ne kadar uzatacağıyla ilgiliydi. Zorluklar bunlardı.
Diğeri de şirketlerde özellikle kadınlar üzerinde erkek gücü nedense önemlidir. Onlara karşı sorunlarını dile getirirken daha bir sus-pusturlar. Ama kadın yönetici gördüklerinde nedense birden demokratik haklar savunucusu kesilirler. Ben en çok hemcinslerimde bunu anlamakta zorlanırdım. Şimdi şu anki ekibimle elbette böyle bir şey yaşamadım. Yaşamıyorum.
Kadın girişimcilere önerim; araştıran, mutlaka karşılaştıran, metodolojik düşünen, yeniyi daima takip eden olmaları. Vardıkları bir sentezin içinde o şeyin antitezinin de olduğunu bilmeleri. Bir olguyu veya bir yargıyı değerlendirirken, kendi akıl, mantık, zekâ, birikim, dünya görüşleri dağarcığından, kapasitesinden değil, ilkin, karşısındakinin koşullarından, zekâ, mantık, akıl, birikim kapasitesi ve dağarcığından bakmalarıdır. Bir de tabii stratejik aklı iyi kullanıp, bu stratejilerini iyi planladıktan sonra bir politika geliştirip sonra pratiğe yani eyleme dökmeleridir. İşlerinde biraz da böyle vazgeçilmez ve başarılı olurlar. Sonuçta “strateji” klasik tanımla; kıt kaynakların, elinizdeki kıt imkanların en rantabl şekilde kullanarak hedefe varılmasıdır. Anonim anlamda “strateji” ise; bir dostumuzun deyişiyle, “Senin sevdiğini kaybetmemek için verdiğin mücadele değil, sevdiğinin seni kaybetmemesi için senin ona verdirttiğin mücadeledir.” Böyle yaparlarsa müşterileri onları kaybetmemek için ya da çalıştıkları kurumlar onu kaybetmemek için mücadele verir.
Bir de şunu öneriyorum; mutlaka bir yabancı dil bilmeleri. Her sabah erken kalkmaya gayret etmeleri. İlke edinmeleri, yerli ekonomi kanallarını izledikleri kadar yabancı ekonomi kanallarını da incelemeleri. Kendileri olmalarıdır.

Açık, şeffaf, paylaşımcı yönetim anlayışıyla gelen başarı
KobiEfor: Eşiniz Yalçın Sönmez’in vefatının ardından KobiEfor’un yeni İmtiyaz Sahibi oldunuz ve KobiEfor’un daha da gelişmesi için bilişim alanında ciddi altyapı yatırımları yaptınız, sosyal medya kanallarınız için birçok inovatif proje geliştirerek hayata geçirdiniz, alanlarındaki uzmanlıklarıyla birçok başarıya imza atmış yeni Köşeyazarlarını  hem KobiEfor Sanayi Ekonomi Dergisi, hem de DİJİTAL KobiEfor Girişimcilik ve Teknoloji Dergisi bünyesine kazandırdınız ve kısa zamanda derginin başarı çizgisini ivmelendirdiniz. Başarılı bir girişimci olarak zor kararlar alırken nelere dikkat ediyorsunuz?
Dr. Nurdan Sönmez: Şunu baştan ifade edeyim; keşke KobiEfor’un sorumluluğunu böyle üstlenmek zorunda kalmasaydım. Keşke bu görev bana düşmeseydi. Benim için Yalçın Bey’in kaybı kadar bu da yakıcı bir durum. Diğer bir unsur da ne kadar başarılıyım? Neye göre başarılıyım? İyi kaliteli, sağlam içerikli bir ürün ortaya koymakla mı? Kazanç dengesiyle mi? Yönetim anlamında mı? Vizyonerlik, ülkemize ve insanlığa, girişimcilerimizin bakış açılarını ufkun daha ötesine çevirmede falan mı? Bu benim için göreceli bir durum, tek bir çerçevede tanımlanması ve kavramsallaştırılması zor bir durum.
Ama bu sorunuzu yine de cevaplayayım. Büyük zorluklarla karşılaştığımda genelde sakinimdir. Kararlı biriyimdir. Yine de bu konularda günlerce kabuğuma da çekildiğim olur. Ama paniklemem. 8 saat falan sadece duvara baktığım da olmuştur. Tabii, zor kararlar nasıl alınır? Yetebildiğince yerli ve yabancı kaynakları, daha önceki yaşanmışlıkları, tecrübeleri, örnekleri de taramaya çalışırım. Mutlaka ekibime, uzmanlara ve bilenlere danışırım.  Gerek ekibim olsun gerek okurlarımız ve iş birliği yaptığımız, projeler yürüttüğümüz çözüm ortaklarımız olsun, son derece açık, şeffaf, paylaşımcı bir yöntem izlerim. Kararımı verince yalpalamam, uygularım.

İnovatif fikirlerle çalışanlara ilham vermek
KobiEfor: Bir lider olarak çalışanlarınıza nasıl ilham veriyorsunuz?
Dr. Nurdan Sönmez: Kararlıyımdır. Samimiyimdir. Cesaretliyimdir. Hesap vermek zorunda kalacağım, boyun eğeceğim hiçbir şeyin içinde olmamaya gayret ederim. Gerekirse ve iş başa düşerse; uykuyu çok sevmeme rağmen 100 gün bile uyumayan bir yapım vardır. Başarı hırsı dediğiniz de zaten, “Sizi gece uyutmayan, sabah erken kaldırandır” derler.  Araştırmacıyımdır. Daima ekibimle birlikte onların içinde; yanlarında olmaya çalışırım. Yenilikçiyimdir. Adil olmaya gayretliyimdir. Giyimimden, tarzıma kadar her zaman bir gusto sahibi olarak örnek olmaya çalışırım. Her şeyi görmem. Görmezden gelinmesi gerekenleri de hiç görmem. Bu kadar kontrolcü olamam; yaratıcılığın önüne geçer diye düşünürüm. Birşeyin tezi varsa anti tezi de vardır diye düşünürüm. Tabii anında bir anda birçok fikir üreten bir yapım da vardır. Aslında bunu ekibimize sormak lazımdır. Fikirler konusunda, babam; “Kızım senin fikirlerine Hızır bile yetişemez ben ne yapayım?” derdi. Doktora danışmanım da “Senin fikirlerine kendi kalemin bile yetişemiyor, ben ne yapayım?” derdi.  Sanıyorum ekibim en çok fikir fışkıran yanımdan ilham alıyordur.

Camdan tavanları kırmak
KobiEfor: İş dünyasında kadınlara yönelik önyargılarla nasıl başa çıkıyorsunuz, siz camdan tavanları nasıl kırıyorsunuz
Dr. Nurdan Sönmez: Sonuçta kendi kurallarım ve ilkelerim de var. Ayrıca erkek dünyasının da kadın dünyasının da çetrefilli yanlarından daima uzak durmuşumdur. Akşam toplantılarından falan da uzak duran bir yapım var. Zaten araştırmacı bir yanım da olduğu için, kendime bile zor vakit bulabiliyorum.  İşimin yanı sıra, aileye, sadakate çok önem veren de biriyim. Diğer yandan ben insanları değerlendirirken; kendi zekamın, mantığımın, dünya görüşümün, aklımın ve kendi koşullarımın dağarcığından değil, ilkin onların koşullarından, dağarcığından ve daralarından ele alır öyle analiz etmeye çalışırım. Ayrıca çok açık yürekliyimdir. Yüreğimdeki neyse onun yüzüme yansımasını önemserim. Neredeyse 1989 yılından beri reel ekonominin, üretim ekonomisinin içindeyim. Elbette eğitim süreçlerimde sağlam bir strateji geliştirme, politik psikoloji, istihbarat dersleri de almış bir insanım.
Diğer yandan hem entelektüel kapasitesi yüksek hem gelenekçi hem modern yaşamı benimsemiş hem yarı feodal ilişki ve yaşam biçimini aşmaya da çalışan karma bir çevre içinde yetiştim. İlk mücadelem bu farklı sülaleme ve çevreme uyum ve onları aşmaya çalışmakla başladı. Elbette sülalemdeki tüm farklılıkları da severdim. Onlar da beni severdi. Sonrasında daha farklı, daha stratejik, daha dilem malı oyun teorisini benimsemiş, subliminal durumlar bir ip cambazı gibi kullananları da gördüm. Kırk tilkinin de kuyruğunu karıştırmadan birbirine bağlayan çevreler içinde de oldum. En çok da burada “çoğu insanın en az iki yüzlü olduğunu, asıl korkulması gerekenlerin çok yüzlü olanlar olduğunu” da tecrübe ettim. Yani eskiden camdan tavanları kırmak için çok uğraşırdım. Sanıyorum bu camdan tavanları olduğum gibi gözüktüğüm ve kendim olabildiğim için; biraz da cesaretli, kararlı bir yapıda olduğum için ve elbette stratejik hamlelerini iyi bildiğim, bunda çok sabırlı olduğum için aşabilmiştim. Belki de bu özelliklerim daha caydırıcı unsurlardı…

Hem akademik kariyerli hem girişimci
KobiEfor: Kariyerinize Dr. unvanınızla devam ediyorsunuz,  doktora tezinizi kitaplaştırdığınız; “Türkiye’nin Beyin Göçü Politikaları” ve yüksek lisans tezinizi kitaplaştırdığınız; “Uluslararası Sistemde Türkiye: Yol Ayrımları ve Alternatif Ortaklıklar” başlıklı 2 kitabın yazarısınız. Akademik yönünüz girişimciliğinizin başarısına ne katıyor?
Dr. Nurdan Sönmez: Bu yönümün araştırma, karşılaştırma, olguları kendi koşulları ve gerçeği içinde değerlendime, metodolojik düşünme açısından çok faydası oldu. KOBİ’lere de onları hedefleyen okurlarımıza da en azından metodolojik biraz da algoritmik bir fikir sıçratmasına etken olması anlamında çok faydası olabildiğini düşünüyorum.

Hedef: İzmit Teknokent Projesi’ni, “Yalçın Sönmez Teknokent” ismiyle devam ettirilmesi
KobiEfor: KobiEfor’a ve alt yapısına birçok yenilikler kattınız. Başarılı bir girişimci olarak bundan sonraki hedefiniz nedir
Dr. Nurdan Sönmez: Çağımızda her şey çok hızlı dönüşüyor. Tarih de biz insanlığa düzenli bir akış sunmuyor. Sıçramalı gelişiyor. Sonuçta herşeyin de bir miadı, bir misyon süreci var. Ortam Medya Grubu olarak 30 yıldır, KobiEfor olarak 26 yıldır, DİJİTAL KobiEfor olarak 5 yıldır ülkemizin reel ekonomisine katkıda bulunmaya çalıştık. Buradan ilerisini de artık gençlere bırakmak lazım. KobiEfor’un online’a dönüşmesi ve Ekonominin yeni Eforu’na uyum sağlayacak yeni projeler üretmek ya da önceki planlarımızı hayata geçirmek lazım.  Tabii bir de KobiEfor’un her sayfasında Yalçın Bey’i ve onun acısını taşıyorum. Kolay değil bu. Belki akademik dünyaya dönemesem de Yalçın Bey’le hayatımızı bir de Türkiye’nin 40 yıllık imalat sanayisinin ve KOBİ’lerin büyük işletmelere dönüşüm aşamalarını, süreçlerini anlatan iki kitabı yazmaya başladım. Tabii, doğal olarak, Türkiye sanayisinin neredeyse bizde 40 yıllık bir datası, anısı, tecrübe birikimi var. Bunların içinde büyüdük. İçinden geliyoruz. Biz KobiEfor olarak büyümelerine önemli etken olduk. Büyüttük ve hep birlikte büyüdük. Bu olguların ilk tanıklarından biri olarak; bunu da karşılaştırmalı 100 yıl ötesine giderek kitaplaştırmam lazım.
Ayrıca bir de Yalçın Bey’in Kocaeli Alikahya OSB’de İzmit Teknokent ve içinde bir Teknoloji Üniversitesi kurma projesi vardı. Bunun devam ettirilmesi için vasiyeti vardı. Bunlara dönüp bakamadım bile ne oldu?
Tabii en büyük arzumdan biri; Yalçın Sönmez OSB Ödülü ve Yalçın Sönmez Girişimcilik Ödülleri’nin gelenekselleştirilmesidir. Umarım ve dilerim Devletimizin ve Kocaeli Alikahya OSB’nin ve firmalarının da desteğiyle Yalçın Sönmez’in içinde teknoloji üniversitesi kurulması hayaliyle başlattığı İzmit Teknokent Projesi de Yalçın Sönmez Teknoloji Üniversitesi veya Yalçın Sönmez Teknokent ismiyle devam ettirilir. KobiEfor’dan zaman bulabilirsem bunun için de uğraşmam lazım…
KobiEfor ekibine teşekkür: Sevgili ekibim, benim KobiEfor’un Nisan 2025 sayısının KAPAK Dosyasında yer almam için öneride bulunduğunuz, oy birliğine sunup firesiz kabul ettiğiniz için, bu fırsatı bana ekip olarak sunduğunuz için çok teşekkür ediyorum.

karbon ayak izinin azaltılmasını, işlemlerde şeffaflık, verimlilik ve maliyet tasarrufunu sağlıyor.  Finans sektörü, teknoloji ve sürdürülebilirlik ile Türkiye’nin sürdürülebilir büyüme ve kalkınma hedeflerine ulaşmasında stratejik bir rol oynamaya devam ediyor.
Küresel ekonomideki belirsizlikler, ABD Başkanı Donald Trump’ın ekonomi alanında devreye aldığı yeni uygulamalar, iklim krizi, bölgesel savaşlar ve çatışmalar, dünyanın birçok ülkesi gibi Türkiye’nin de para politikalarını ve finans sektörünü derinden etkiliyor. Uzmanlar iklim değişikliğinin krize dönüştüğü ve acil önlemler alınması gerektiği konusunda uyarılarına devam ediyor. Gezegenin, dünya ekonomisinin ve özelinde Türkiye ekonomisinin geleceği sürdürülebilir büyüme ve kalkınmanın gerçekleştirilmesine bağlı. Sürdürülebilir büyüme ve kalkınmanın gerçekleştirilmesinde ise üretimde, ticarette, ihracatta ve ithalatta; dolayısıyla ekonominin her alanında finans sektörünün desteği kritik önemde. Biz de bu nedenle KobiEfor’un Kapak Dosyası’nda “Finans Sektöründe Teknoloji ve Sürdürülebilirlik” konusunu ele aldık.

Dünya ve Türkiye’de yeşil ve dijital dönüşüm finans sektörünü de dönüştürüyor
Avrupa Birliği (AB), Avrupa Yeşil Mutabakatı ile birlikte 2050’de dünyanın ilk net sıfır emisyon (karbon nötr) kıtası olma hedefine ulaşmak için çalışmalarına devam ediyor ve bu çerçevede 194 ülke ve AB’nin imzaladığı Paris İklim Anlaşması ile dünyanın büyük çoğunluğu yeşil ve dijital dönüşüm için çaba gösteriyor. ABD Başkanı Trump ise seçimleri kazanmasının hemen ertesinde ABD’nin Paris İklim Anlaşması’ndan çekileceğini duyurdu. Atmosfere en fazla sera gazı salan ülke olan ABD, anlaşmadan çekilen tek ülke oldu. Uzmanlar, bu gelişmeyle dünyanın ve özelinde Türkiye’nin yeşil ve dijital dönüşümünün yavaşlayacağı ve iklim krizinin derinleşeceğini, bunun da finans sektörünü etkilemeye devam edeceğini öngörüyor.
Türkiye finans sektörü, sürdürülebilirlik ve dijital dönüşüm: Uzmanlar, Türkiye finans sektörünü oluşturan bankalar, faktoring şirketleri, leasing (finansal kiralama) şirketleri, finansman şirketleri, varlık yönetim şirketleri, tasarruf finansman şirketlerinin sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmak için dijital teknolojilere yatırımını hızlandırdığını, bu dönüşümün, çevresel etkileri azaltmanın yanı sıra sosyal ve yönetişim boyutlarında da önemli kazanımlar sağladığını anlatıyor. Uzmanlar sürdürülebilirlik yolculuğunda bankaların dijital sürdürülebilirlik stratejileri geliştirdiğine, özellikle mobil bankacılık ve dijital müşteri hizmetlerinin, kağıt kullanımını azalttığına, Türkiye’de karbon ayak izini azaltmak isteyen finans kuruluşlarının blokzincir tabanlı yeşil tahvil platformları kurduğuna, böylece yatırımların çevresel etkisinin anlık olarak izlenebildiğine, yeşil tahvil ve sürdürülebilir bono ihraçlarının arttığına, Yapay Zekâ (AI) ve Büyük Veri (Big Data) kullanımıyla kredi risk değerlendirmelerinin daha çevreci ve adil bir yapıya kavuştuğuna, sürdürülebilir finansman projelerinin artış gösterdiğine dikkat çekiyor.
Yeni nesil teknolojiler ve sürdürülebilirlik: Türkiye’de faaliyet gösteren bankaların, karbon ayak izini azaltmak için ISO 14001 ve ISO 50001 sertifikalarını hızla edindiğini, dijital teknolojiler sayesinde Türkiye finans sektörünün, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine daha hızlı ilerlediğini belirten uzmanlar, yeşil kredi hacminin arttığını, bankaların, karbon salımını azaltan projelere düşük faizli kredi sunarak şirketleri çevreci çözümler geliştirmeye teşvik ettiğini söylüyor. Finans sektöründeki teknolojik inovasyonlar süreci hızlandırıyor. Yapay zekâ tabanlı risk analiz sistemleri, yeşil projelerin finansal fizibilitesini anlık değerlendirebiliyor. Blokzincir teknolojisi, fonların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını takip edebilen akıllı sözleşmeler geliştirilmesini sağlıyor. Türkiye’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’na (SKDM) uyum süreci de finans sektörünün yeşil dönüşümünü hızlandırıyor. Şirketler, karbon vergileri nedeniyle maliyet artışını önlemek için bankalardan çevreci proje finansmanı talep ediyor.
Regülasyonlar ve dijitalleşme: Türkiye’de finans sektörünün sürdürülebilirlik yolculuğunda regülasyonlar ve dijitalleşme oldukça önemli bir rol oynuyor. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ve Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), finansal kuruluşların sürdürülebilirlik raporlamasını zorunlu kıldı. 2024’te BIST Sürdürülebilirlik Endeksi’ne kayıtlı şirket sayısı 100’e ulaştı. Dijitalleşmeyle birlikte, bankalar yapay zekâ destekli sürdürülebilirlik raporları hazırlayarak şeffaflık sağlıyor, FAST ve QR kod tabanlı ödeme sistemleri, kağıt ve enerji kullanımını azaltıyor. Bu sistemler, işlem hızını artırıyor ve karbon ayak izini de düşürüyor. Finansal teknolojilerde (Fintek) sürdürülebilirlik, dijital cüzdanlar ve temassız ödeme çözümleriyle de destekleniyor. Özellikle genç nüfusun büyük çoğunluğunun çevredostu mobil ödeme sistemlerini tercih etmesi, fiziki para kullanımını azaltıyor. Türkiye’nin Dijital Lira çalışmaları da sürdürülebilirlik odaklı bir yaklaşıma işaret ediyor. Dijital para, nakit paraya kıyasla karbon ayak izini azaltıyor.
Çevre dostu teknolojiler, maliyetleri düşürüyor: Yapay Zekâ (AI) ve Nesnelerin İnterneti (IoT), Türkiye finans sektöründe sürdürülebilirlik çözümlerinin temel taşlarından biri. Özellikle yapay zeka destekli kredi analiz sistemleri risk yönetimini daha çevreci hale getirirken; IoT sensörleri enerji tüketimini gerçek zamanlı izliyor. Yapay zeka destekli dolandırıcılık tespit sistemleri dijital işlemlerde güvenliği artırıyor, enerji kullanımını optimize ediyor. Müşteri hizmetlerinde chatbot ve sesli yanıt sistemleri, çağrı merkezlerinde enerji tasarrufu sağlıyor. Bu teknolojiler, hem operasyonel maliyetleri düşürüyor, hem de çevredostu bir iletişim altyapısı sunuyor.
Çevre dostu ekonomik model oluşturma hedefi: Türkiye’nin AB Yeşil Mutabakatı ve SKDM gibi düzenlemelere uyum sürecinde finans sektörünün teknoloji ile sürdürülebilirliği entegrasyonu çevresel fayda oluşturuyor ve finansal kuruluşların itibarını artırıyor. Türkiye finans sektörü, yeşil finansman ve teknolojiyi bir arada kullanarak çevre dostu bir ekonomik model oluşturmayı hedefliyor; bu da çevresel fayda sağlamasının yanı sıra finansal istikrarı güçlendiriyor, ülkenin sürdürülebilir büyüme ve kalkınmasına stratejik bir katkı sağlıyor.

Sanayide yeşil dönüşümün finans sektörüne etkisi
KPMG’nin ‘Sanayide Yeşil Dönüşüm’ Raporu’nda; gerek AB Yeşil Mutabakatı ve ilgili mevzuatların Türkiye’deki dış ticaret üzerindeki etkisinin, gerek yatırım ve finansmanda sürdürülebilirlik kriterlerinin finansman kaynakları için önemli hale gelmiş olmasının çevresel etki kavramını ve karbonsuzlaşma faaliyetlerini öncelikli gündem maddesi haline getirdiği belirtiliyor. Rapor’da, Paris Anlaşması’nın 2021’de Meclis tarafından kabulü ve daha sonra 2022’de gerçekleşen İklim Zirvesi COP27’de ülkemizin azaltım taahhüdünün açıklamasını takiben Türkiye’de Sanayide Yeşil Dönüşüm’ün büyük bir ivme kazandığı, bu kapsamda kurumların Sürdürülebilir Yönetim Sistemlerini oluşturmaları ve sera gazı salımını azaltma, özetle karbonsuzlaşmanın öne çıktığı ifade ediliyor.
Sürdürülebilir ve Yeşil Finansman farkı: Yeşil Dönüşüm’ü ‘Karbonsuzlaşma Stratejisi’, ‘Sürdürülebilirlik Yönetim Sistemi’, ‘Sürdürülebilirlik Dereceleri ve Endeksleri’, ‘Sürdürülebilir ve Yeşil Finansman’, ‘Sürdürülebilir Tedarik Zinciri’ ve ‘Yeşil Dönüşüm İçin Dijital Çözümler’ başlıklarıyla özetleyen Rapor’da “Sürdürülebilir ve Yeşil Finansman” şöyle tanımlanıyor: “Sürdürülebilir finans, yatırımcılara finansman sağlanırken ESG (çevresel, sosyal ve yönetişimsel) konularının göz önünde bulundurulduğu finansman çeşididir. Yeşil finansman ise iklim değişikliği başta olmak üzere çevre ile ilgili sorunların çözümüne yönelik faaliyetlerin finansmanıdır. Doğa dostu, çevreye faydalı veya daha az zararlı ürünlerin kullanılması ve projelerin uygulanması için finans kuruluşları tarafından uygun fırsatlar sunularak bu ürün ve projeler finanse edilmektedir.”
Sürdürülebilir Finans ve Yeşil Finansman arasındaki ilişki: Rapor’da ‘sürdürülebilir finans’ ve ‘yeşil finans’ arasında kapsam farkı bulunduğuna dikkat çekiliyor ve şu bilgi veriliyor: “Yeşil finans ile genel anlamda sadece çevresel riskler dikkate alınırken; sürdürülebilir finans kapsamında ESG kriterleri de değerlendirmeye katılmaktadır.”
Türkiye’de sürdürülebilir finans: Rapor’da; ‘Sanayide Yeşil Dönüşüm’ kapsamında şirketler için kullanılmak üzere uluslararası mutabakatlarla 3 milyar 158 milyon dolar tutarında fon sağlandığı, 20 Nisan 2023’te Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Kararı ile dijital dönüşümle beraber, yeşil dönüşüm, düşük karbonlu ve döngüsel ekonomiye geçişe yönelik yapılacak yatırımlara Yeşil Dönüşüm Destek Programı kapsamında finansal teşvik sağlanacağı aktarılıyor.  Rapor’da, Türkiye’de sürdürülebilir finans alanında bankacılık sektöründe farkındalığın giderek arttığı, çok sayıda banka tarafından bu alanda uygulamalar geliştirildiği ve kapasite oluşturulduğu anlatılıyor ve şu bilgiler veriliyor: “Sektör payı %62’yi bulan 15 banka tarafından proje ve müşteri özelinde risk değerlendirmesi yapmak üzere çevresel ve sosyal risk değerlendirme sistemi oluşturulmuştur. Özellikle büyük ölçekli bankalar başta olmak üzere bazı bankalarca skorlama, ısı haritası, stres testi, senaryo analizi gibi portföy düzeyinde analizler yapılmakta ya da bu yönde kapasite oluşturulmaya çalışılmaktadır. Yeşil finansman alanında, Türk bankacılık sektörü özellikle iklim değişikliğiyle mücadelede kritik öneme sahip yenilenebilir enerji konusunda hatırı sayılır ölçüde finansman sağlamaktadır. 2021 Eylül itibarıyla yenilenebilir enerjiye sağlanan toplam nakdi finansman bakiyesi 200 milyar TL’ye ulaşmıştır. Söz konusu tutar Türk bankacılık sektörünün toplam kredilerinin %4.9’una ve toplam aktiflerin %2.8’ine tekabül etmektedir.
Sanayide yeşil dönüşümün, çevresel sürdürülebilirliği sağlamak, iklim değişikliğiyle mücadele etmek için hayati bir öneme sahip olduğunun ve sürdürülebilir bir geleceğin oluşturulmasına katkıda bulunduğunun vurgulandığı Rapor’da, yeşil dönüşümün, atık azaltma, yenilenebilir enerji kullanımı, enerji verimliliği, su kaynaklarının korunması gibi hedefleri desteklediği aktarılıyor.

32.7 trilyon liralık hacme ulaşan Türkiye  bankacılık sektörü 2025’te %30 büyüyecek
Türkiye Bankalar Birliği (TBB) Yönetim Kurulu Başkanı ve Ziraat Bankası Genel Müdürü Alpaslan Çakar, ABD’deki gelişmeleri ve Türkiye’ye etkilerini değerlendirmesinde; ABD Başkanı Donald Trump’ın Meksika, Kanada ve Çin’e yönelik ek gümrük vergisi getirdiğini belirtti: “Artık globalizmin dışında ABD’nin bundan sonra daha çok Amerikan merkezli kararlar alacağını, daha korumacı olacağını, daha ben merkezli davranacağını biliyoruz. Bunu net görmek lazım. Amerika'nın ekonomisi dünya ekonomisinin %26’sını oluşturuyor. Dünya ekonomisi ortalama 102 trilyon dolar, ABD ekonomisi 27 trilyon dolar civarında bir rakam. Bunlar ister istemez dünyadaki bütün ekonomileri etkileyen ve etkileyecek kavramlar.” Çakar, bundan sonra özellikle Fed’in (ABD Merkez Bankası) faiz kararları öncesi ve sonrasında volatilitenin biraz daha artacağını, Amerikan tahvillerinin artmasıyla sermaye hareketlerinin biraz daha ABD yönlü olabileceğini ifade etti. Çakar, özellikle gelişmekte olan bir kısım ülkelerden paranın o tarafa doğru aktığını da aslında müşahede ettiklerini aktardı: “Biz daha korunaklı yapıdayız. Merkez Bankası’nın rezerv yapısı çok iyi. Cari açık azaldı. Bu anlamda biz daha korunaklı ve daha iyi noktadayız. Merkez Bankamızın bundan sonraki faiz kararlarını veya kararlarını şekillendirirken dezenflasyonist eğilimin ve veri setinin temel belirleyici olacağını düşünüyorum.”
“Bankacılık sektörü geçen yıl %39 büyüdü, 16 trilyon liralık kredi hacmine ulaştık”: Alpaslan Çakar, bankacılık sektörünün geçen yıl 2023’e göre %39 büyüyerek 32.7 trilyon liralık (926 milyar dolarlık) hacme ulaştığını belirterek, “Sektörün 2025 yılında %30 civarında büyümesini öngörüyoruz” dedi.
Alpaslan Çakar, bankacılık sektörünün kredi büyümesinin geçen yıl %38 olduğunu kaydetti: “16 trilyon liralık bir kredi hacmine ulaştık. Önümüzdeki süreç itibarıyla NPL konusunda bankacılık sektörünün çok pozitif gittiğini söyleyebilirim. Sermaye yeterlilik rasyosu olarak %18’ler civarında sektörün ortalaması var. Türk bankacılık sektörünün karlılığı 659 milyar liraya ulaştı. Bilançolarımızda TL’nin payı %60’a çıktı. KKM dahil edildiğinde %65 oluyor. Yabancı para cinsinden mevduatın payı %35’e düştü. Öz kaynak karlılığımız %27 olarak şekillendi. Aktif karlılığımız ise %2.4. Bazen bankacılık sektörünün karlılığı çok eleştiri konusu oluyor. ‘Ya çok kar elde ettiler’ vesaire ama sermaye yapısına bakıldığında İstanbul Sanayi Odası’ndaki (İSO) ilk 500 firmanın son 5 yıldaki öz kaynak karlılık ortalaması %37’dir. Ama Türk bankacılık sektörünün (son 5 yıldaki ortalama) öz kaynak karlılığı %22’dir. Dolayısıyla bu ekosistemin bir parçası olarak öz kaynak yapımızı koruyacak şekilde, enflasyonun da %44 olduğu bir ortamda geçen yıl %27, son 5 yıl ortalamasında da %22’lik bir öz kaynak karlılığıyla çalışıyoruz.”
Finansmana erişim: Alpaslan Çakar, bankacılık sektörünün 2025’te %30 civarında büyümesini, TL kredilerde %30, yabancı para kredilerde %10 civarında büyüyebileceğini öngördüklerini söyledi: “Yılın ikinci yarısı itibarıyla özellikle net faiz marjında biraz daha pozitif gelişmeler olacaktır. Net faiz marjı daha iyi olacaktır.” Çakar, kredi bütçesi ve fizibilitesi uygun herkesin bankasından krediye ulaşabildiğini kaydederek, “%38’lik büyüme ve bu selektif kredi marjları dikkate alındığında ‘finansmana erişilemiyor’ demek çok doğru olmayacaktır. Ama bu çerçevede ve kural seti içerisinde müşterimizi finanse etmeye devam edeceğiz. Tabii faiz oranlarının düşmesiyle finansman maliyetleri düşecek. Bu da firmalarımızın bilançolarına daha pozitif yansıyacaktır” diye konuştu.
“Türk bankacılık sektörünün net faiz marjı daha pozitife dönecek”: Bu yılın ikinci yarısı itibarıyla Türk bankacılık sektörünün net faiz marjının geçmiş yıllara göre daha pozitife döneceğini söyleyen Çakar, OVP’nin ana hedeflerine işaret ederek, enflasyon oranının gerilediğini, TL mevduatın arttığını, GSYH’ye göre bütçe açığının %9’dan %4.8’e gerilediğini anlattı: “Bu oran deprem etkisi izale edildiğinde, Maastricht Kriterleri’nin öngördüğü %3’lük bütçe disiplini oranının altına inebilecek duruma geliyoruz ki bu durum kamu harcamalarının rasyonalizasyonu ve bütçe disiplininin sağlandığını da gösterir. Halihazırda cari açık OVP’de öngörülen %2’lik oranın altına gerileyerek %1’in de altına düştü. Cari açık 10 milyar doların altında ki bu çok önemli. Sürdürülebilir cari açığı yakalama noktasında epey yol aldık. Merkez Bankası rezervleri swap dahil 71 milyar dolara yükseldi, swap hariç net rezervler 63 milyar dolar oldu, kredi derecelendirme kuruluşları Türkiye’nin notunu bir yılda 2 derece birden artırdı, 5 yıllık kredi risk primi (CDS) 250’lere kadar düştü, 2024 için beklenen %3’lük büyüme daha çok dış talep kaynaklı oldu. Dolayısıyla bütün bu parametreler dikkate alındığında OVP’nin aslında doğru işlediğini, doğru bir mecra içerisinde hareket ettiğini ve şimdiye kadar sonuç aldığımızı söyleyebilirim.”

Türk bankalarının sürdürülebilirlik karnesi
BDDK’nın (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu) Ağustos 2024’te yayımladığı Bankacılık Sektöründe Çevresel ve Sosyal Sürdürülebilirlik Raporu’nda; Türk bankacılık sektöründe 2023 yılı itibariyle aktif toplamı açısından sektör payı %52 olan 16 banka tarafından misyon ve vizyonları çerçevesinde çevresel ve sosyal sürdürülebilirliğe doğrudan veya dolaylı şekilde atıf yapıldığının görüldüğü ifade ediliyor.
Rapor’da toplam sektör payı %94 olan 28 bankanın çeşitli adlar altında çevresel ve sosyal sürdürülebilirliğe yönelik kamuoyuyla paylaşılmış yazılı bir strateji veya politika dokümanı bulunduğu, toplam sektör payı %58 olan 16 bankanın strateji ve politika dokümanlarında çevresel ve sosyal sürdürülebilirliğe dair ulusal ve uluslararası taahhüt ve hedeflere açık bir şekilde atıfta bulunduğu görüldüğü, toplam sektör payı %67 olan toplam 15 bankanın çevresel ve sosyal sürdürülebilirlik konularında belirlenmiş somut sayısal hedefleri bulunduğu kaydediliyor.
BDDK Raporu’nda; toplam sektör payı %53 seviyesinde bulunan 13 bankanın kapsam 1 ve kapsam 2 emisyonlarının azaltılması yönünde kamuoyuna yönelik somut taahhütleri bulunduğu, Kapsam 3 emisyonlarının azaltılması yönünde taahhüdü bulunan banka sayısının 8, bu bankaların sektör içindeki payınınsa %41 olduğu, bu bankalardan toplam sektör payı %30 olan 8 adedinin doğrudan ya da ana ortaklık banka üzerinden Net Sıfır Bankacılık Birliği (NZBA) üyesi olup toplam sektör payı %41 olan 10 bankanın Bilim Temelli Hedefler İnisiyatifi çerçevesinde taahhütte bulunduğu aktarılıyor.
BDDK Raporu’nda karbon emisyonunun temel kaynağını teşkil eden fosil yakıtlara yönelik faaliyetlerin (madencilik, taşıma, işleme ve enerji üretimi) finansmanının, emisyon azaltımı stratejilerinin odağında yer aldığı belirtiliyor ve şu bilgiler veriliyor: “Bu çerçevede, kömürle doğrudan bağlantılı faaliyetlerin finansmanını azaltmaya ya da sonlandırmaya yönelik açık taahhütte bulunan banka sayısı 11 ve bunların toplam sektör payı %42’dir. Diğer taraftan, kömür dışındaki fosil yakıtlar açısından yalnızca sektör payı %10 düzeyinde olan 1 özel sermayeli bankanın doğalgaza dayalı yeni termik santral projesi finanse etmeme taahhüdü verdiği görülmektedir. Hidroelektrik santrali (HES) finansmanı bankalar tarafından özellikli bir yatırım alanı olması dolayısıyla özel ve detaylı bir değerlendirmeye konu edilmektedir. Bu çerçevede, bazı bankalarca HES yatırımlarının temiz enerji üretimine imkân vermesi dolayısıyla öncelikli yatırım konularından birisi olduğu ifade edilirken pek çok banka tarafından ise çevre üzerindeki potansiyel etkileri nedeniyle proje bazında detaylı şekilde analiz edildiği vurgulanmaktadır. Sektör içerisindeki toplam payı yaklaşık %2 olan yalnızca 3 küçük ölçekli banka tarafından sadece belli havzalardaki HES projelerinin finanse edildiği ve HES projelerinin toplam enerji üretim finansmanı içindeki payına ilişkin risk toleransı ve iştah seviyeleri belirlendiği beyan edilmiştir.”
BDDK Raporu’na ayrıca sürdürülebilirliğin küresel düzeyde genel çerçevesini ortaya koymakta olan BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ile bağlantılı kredilerin toplam tutarını ve kredi portföyü içerisindeki payını hesapladığını beyan eden 9 banka bulunduğu ve bu bankaların toplam sektör payının %43 düzeyinde olduğu anlatılıyor.

Türkiye’de toplam 67 banka faaliyet gösteriyor
Türkiye Bankalar Birliği’nin (TBB) Türkiye Bankacılık Sistemi Banka, Çalışan ve Şube Sayıları (Aralık 2024) raporuna göre; 38 mevduat bankası, 20 kalkınma ve yatırım bankası, 9 katılım bankası olmak üzere toplam 67 banka, Türkiye bankacılık sisteminde faaliyet gösteriyor. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) kararı ile “Ziraat Dinamik A.Ş.” unvanlı (dijital) bankaya ve “Colendi Bank A.Ş.” unvanlı (dijital) mevduat bankasına faaliyet izni verildiği belirtilen raporda; 38 mevduat bankasından 4’ünün kamu sermayeli, 11’inin özel sermayeli, 1’inin Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na devredilen banka, 22’sinin yabancı sermayeli banka olduğu ifade ediliyor. Rapora göre; Aralık 2024 itibariyle Türkiye’de mevduat, kalkınma ve yatırım bankalarında çalışan sayısı 187.911 kişi ve şube sayısı 9.329. Bankacılık sektöründe kadın çalışan oranı %51.2, erkek çalışan oranı %48.8.  32.7 trilyon liralık hacme ulaşan Türkiye bankacılık sektörü 2025’te %30 büyüyecek

Sürdürülebilir Finansman Bildirgesi
2017’de UN Global Compact üyesi yedi banka, Global Compact Türkiye Sürdürülebilir Bankacılık ve Finans Çalışma Grubu tarafından hazırlanan Global Compact Türkiye Sürdürülebilir Finansman Bildirgesi’ne imza attı ve 50 milyon ABD doları ve üzerindeki yatırımlardaki kredi süreçlerinde çevresel ve sosyal riskleri değerlendirme sürecine alacaklarını beyan etti. Bildirge, 2018’de güncellendi, bankalar yatırım tutarını 20 milyon ABD dolarına indirdi, 2019’da yapılan güncellemeyle bankalar çevresel ve sosyal etkisini değerlendirecekleri yatırım tutarı limitini 10 milyon ABD dolarına indirdi. En son güncellemelerle banka sayısı 8’e çıktı.

Sürdürülebilir Finansman Bildirgesi’ne imza atan bankalar:
• Akban
• Garanti BBVA
• ING Türkiye
• Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası
• Şekerbank
• Türkiye İş Bankası
• TSKB
• Yapı Kredi Bankası.

Sürdürülebilir Finansman Bildirgesi’ne imza atan bankalar:
• Akbank
• Garanti BBVA
• ING Türkiye
• Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası
• Şekerbank
• Türkiye İş Bankası
• TSKB
• Yapı Kredi Bankası.

Açık Bankacılık, Açık Bankacılık Servisleri, Açık Finans, Akıllı Sözleşmeler, Yapay Zeka Teknolojileri, Yapay Zeka (AI) ve Makine Öğrenimi (ML),  Yapay Zeka Destekli Yatırım (Robo-Advisor), Yapay Zeka ile Tahminleme ve Risk Yönetimi, Yapay Zeka ile Kredi Skorlama ve Değerlendirme, İleri Düzey Veri Analitiği, Veri Mahremiyeti ve Kullanıcı Hakları, Dijital Kimlik Yönetimi, Biyometrik Kimlik Doğrulama, Biyometrik Dijital Ödemeler.
Yeşil Finans ve Sürdürülebilir Yatırımlar, Mobil Ödeme Uygulamaları, Mobil Bankacılık,  POS (Point of Sale), Sabitlenmiş Dijital Para (Stablecoin), Sanal POS, Regtek (RegTech-Regülasyon Teknolojileri), Robo Danışmanlık, Chatbot,  Servis Modeli Bankacılığı.
Kiosk Bankacılığı, Platform Bankacılığı, Sanal ve Dijital Bankalar, Otomatik Tasarruf ve Yatırım Sistemleri, Sanal Ödeme Kartları, Akıllı Kartlar, Kuantum Hesaplama, Süper Uygulamalar (Super Apps), Sanal Gerçeklik (VR) ve Artırılmış Gerçeklik (AR) Teknolojileri, VR ve AR ile Finansal Eğitim.
Blokzincir (Blockchain), Hibrit Bankacılık Modeli, Hibrit Finansal Sistemler, Dijital Banka, Dijital Bankacılık, QR Kod (Quick Response Code), Karekod Ödeme Sistemleri, Dijital Cüzdan, Dijital Cüzdanlarda QR Kod ile Ödeme, QR Kodla Kimlik Doğrulama, QR Kod ile Borsa ve Kripto Takibi, QR Kod ile Hızlı İletişim ve Müşteri Destek Hizmetleri, Temassız QR Kod Ödeme Sistemleri.
Dijital Varlıklar (Digital Assets), Dijital Varlık Sigortası, DLT (Distributed Ledger Technology) Dağıtık Defter Teknolojisi, EFT (Elektronik Fon Transfer) Sistemi, EFT-POS, Elektronik Bankacılık Hizmetleri, Elektronik İmza, Elektronik Para, FAST (Fonların Anlık ve Sürekli Transferi), Fayda/Hizmet Tokenları (Utiliy Tokens), Şimdi Al Sonra Öde (BNPL-Buy Now Pay Later), Temassız Ödeme Teknolojileri, Tokenizasyon (Jetonlaştırma).
Fintek (Finansal Teknolojiler), Fintek Ekosistemi, Gömülü Finans, Gömülü Ödeme Sistemleri, Dağıtık Defter Teknolojisi, Merkeziyetsiz Finans (DEFI-Decentralized Finance) DeFi Protokollerinin Yükselişi, NFC (Near Field Communication-Yakın Alan İletişimi), NFT (Non-Fungible Token-Nitelikli Fikri Tapu), İnternet Bankacılığı, Sosyal Etki Yatırımcıları v e ESG Yatırım Stratejileri, Hesap Yöneticiliği ve Kişisel Finans Asistanları.
Büyük Veri (Big Data) ve Veri Görselleştirme, Karma Ekonomi ve Dijital Para Birimleri, (Merkez Bankası Dijital Parası, (MBDP), Mikro Yatırım ve Tasarruf Uygulamaları, API (Application Programming Interface-Uygulama Programlama Arayüzü),  ATM (Automatic Teller Machine-Otomatik Para Çekme Makinesi).
Blockchain Tabanlı Kredi Puanlama, CAPTCHA (İnsan ve Bilgisayar Amaçlı Tam Otomatik Genel Turing Testi), Çift Faktörlü Doğrulama, Desteklenmeyen Kripto Varlığı (Unbacked Crypto Asset), İYS (Ticari Elektronik İleti Yönetim Sistemi), İz Kaydı, KEC (Kart Erişim Cihazı), Kimliksizleştirme, Kişiden Kişiye Finansman.
Kitle Fonlaması, Sosyal Yatırım ve Kitle Fonlaması (Crowdfunding), Kripto Varlık, Kripto Sigortacılık, Sosyal Ticaret ve Kripto Yatırım Platformları, MRZ (Machine Readable Zone), Nesnelerin İnterneti (IoT-Internet of Things), Otomatik Kredi Değerlendirme Sistemleri, Ödeme Kaydedici Cihaz, Ödeme Emri Başlatma Hizmeti, Ödeme Kuruluşu, Ödeme Sistemi, Ön Ödemeli Araç, PISP (Payment Initiation Service Provider-Ödeme Başlatma Servis Sağlayıcısı).
Ses ile Yönlendirme Sistemi, Sesli Yanıt Sistemi, Regülasyonların Dijitalleşmesi, Siber Güvenlik Teknolojileri, Siber Risk Yönetimi, Siber Güvenlik ve Blockchain Tabanlı Güvenlik Protokolleri, Sızma (Penetrasyon) Testi, SMS OTP (One Time Password-Tek Kullanımlık Parola), SWIFT (Society for Worldwide İnterbank Financial Telecommunication), Sosyal Medya Finans, Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi, Şifreleme Açık Anahtarı, Şifreleme Anahtarı, Uçtan Uca Güvenli İletişim, Uzaktan İletişim Aracı, Uzaktan Kimlik Tespiti, Uygulama Programlama Arayüzü, Uzaktan Müşteri Edinimi, Üçüncü Taraf Sağlayıcı, Varlık Muhafızı, Yama, Yeni Nesil Ödeme Kaydedici Cihaz, Zaman Damgası.

Finansal Teknolojiler (Fintek) nedir?
Finansal hizmetleri yenilikçi, tamamlayıcı ve hızlandırıcı iş modelleri ile sayısal teknolojiler kullanarak sunan kuruluş veya ürün.

2030’a kadar dünyada satılan her 2 araçtan 1’inin elektrikli olacağı öngörülüyor ancak elektrifikasyon ve dijitalde bu büyük büyük dönüşümün gerçekleşebilmesi için elektrikli araç şarj altyapısına trilyon dolarlık yatırım gerekiyor.
Otomotiv endüstrisi ve teknolojileri, paradigmasını değiştiriyor. Endüstri devrimlerinin öncü sektörü otomotiv endüstrisi, yüksek teknoloji çağına geçişte başrolde. Uzmanlar, otomotiv endüstrisindeki en önemli trendin; dünya çapında elektrikli araçlara geçiş olduğunu söylüyor. Dünyada elektrikli araç satışlarının bu yıl, büyük oranda Çin’in liderliğiyle, 17 milyona ulaşması bekleniyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ve Rho Motion’un raporlarına göre bu satışların önemli bir kısmı Çin pazarından gelecek. Elektrikli araçların dünya otomotiv pazarındaki yükselişi, temiz enerjiye geçişin hız kazanmasıyla ivmeleniyor. IEA’nın verilerine göre; 2024’ün ilk yarısında dünya genelinde satılan 7 milyon elektrikli aracın %80’i Çin’de kaydedildi. Çin, 2024 sonuna kadar 10 milyon satışla dünyadaki elektrikli araç pazarının %62’sine sahip olmayı sürdürecek. Avrupa’da satışların yatay bir seyir izlemesi beklenirken, ABD ve Kanada’da ise daha yavaş fakat istikrarlı bir artış söz konusu.
2030’a kadar dünyada satılan her 2 araçtan 1’i elektrikli olacak: 2030’a kadar dünyada satılan her 2 araçtan 1’inin elektrikli olacağı öngörülüyor. Ancak bu büyük dönüşümün gerçekleşebilmesi için elektrikli araç şarj altyapısına trilyon dolarlık yatırım gerekiyor. Rho Motion’un öngörülerine göre, 2024’te 16.8 milyon olarak tahmin edilen satış rakamının 2025’te 20.5 milyona ulaşması ve Çin’in bu satışların %62’sini oluşturması bekleniyor. Rho Motion Otomotiv Araştırma Lideri William Roberts, Çin’de elektrikli araç talebi hızla artarken; Avrupalı markaların Çin pazarında rekabet etmekte zorlandığına dikkat çekiyor. Roberts, Avrupa Birliği’nde (AB) 2025’te yürürlüğe girecek Euro 7 emisyon standartlarının elektrikli araç talebini artıracağını, ancak 2024 için talebin ertelenmiş olabileceğini, Avrupa’da elektrikli araç satışlarının 2025’te toparlanarak %20 büyümesi öngörüldüğünü paylaştı. Roberts, ABD’de ise yeni elektrikli araç modellerinin piyasaya sürülmesiyle satışların artmasını beklediklerini kaydetti. Roberts, elektrikli araçların yaygınlaşmasında iki temel faktörün; tüketicilerin ekonomik erişilebilirlik ve altyapı sorunlarının öne çıktığını belirtti. Elektrikli araçların daha geniş bir kitleye ulaşabilmesi için hükümetlerin şarj altyapısına yatırım yapması kritik önem taşıdığını aktaran Roberts, Avrupa’da Norveç gibi ülkelerde elektrikli araçların pazar payının %90’lara ulaştığını, ancak model çeşitliliğinin düşük olması nedeniyle tüketicilerin yeni araç alımında beklemeyi tercih ettiğini vurguluyor.
Uzmanlar dünyada son 5 yılda elektrikli araç pazarındaki büyümede listenin başında Çin’in ve Avrupa’nın yer aldığını söylüyor. Avrupa Birliği’nin Avrupa Yeşil Mutabakatı doğrultusunda; 2050 yılına kadar Avrupa dünyanın ilk karbon nötr kıtası olmayı ve Avrupa’ya ihracat yapan pek çok ülke 2050 yılına kadar net sıfır emisyona ulaşmayı hedefliyor. Dünyada en çok karbon emisyonunu fosil yakıtlı araçların ürettiği düşünüldüğünde elektrikli araçlara geçiş bu hedefleri yakalamada kritik rol oynuyor. İhracatının yarısını Avrupa Birliği (AB) ülkelerine yapan Türkiye’nin de 2053 net sıfır emisyon hedefi düşünüldüğünde ihracat şampiyonu otomotiv endüstrisi ve teknolojilerindeki değişim kaçınılmaz. Türkiye ‘Otomotiv Endüstrisi ve Teknolojileri’, global otomotiv sektöründeki paradigma değişimini yakalayabilirse dünya otomotiv sektörünün lideri olabilme potansiyeline sahip. Ancak bu süreçte, uzmanlar, fosil yakıtlı araçlardan elektrikli araçlara geçişte, pil verimliliği ve elektrikli araç şarj altyapısının geliştirilmesinin önemine de işaret ediyor.

Sektöre Trump etkisi
Donald Trump’ın yeniden ABD Başkanı seçilmesiyle, 2025’ten itibaren uygulamaya başlayacağı şahin politikaların otomotiv sektörüne, özellikle de Avrupa pazarına da etkileri olacak. Trump, komşu Kuzey Amerika ülkeleri; Meksika ve Kanada dahil, BRIC ülkeleri, Avrupa ve Uzak Doğu başta olmak üzere tüm yabancı ülkelerden gelecek ürünlere gümrük tarifelerini yükselteceğini açıkladı. Bu uygulamaların Meksika’ya yatırım yaparak orada üretip ABD’ye araç gönderen Alman markalarını ve Stellantis’i etkileyeceği konuşuluyor. Avrupa pazarında yaşanan daralmanın, Atlantik’in diğer tarafında yaşanan olumsuz gelişmelerin, 2025’te hem Avrupa, hem de Türkiye otomotiv endüstrisini derinden etkileyeceği belirtiliyor. Yıllardır dış ticaret açığı veren ABD, artık dünya ticaretine karşı kalkanlarını kuşatıyor. Bu da ABD pazarına girmek isteyen Çinli otomobil üreticilerinin, bir dönem daha beklemek zorunda kalabilecekleri demek. Çin otomotiv endüstrisi son 10 yılda, dünyanın gelişmekte olan Afrika, Latin Amerika, Okyanusya, Orta Doğu gibi tüm pazarlarına girdi ve buralarda pazar payı, bilinirlik ve imaj anlamında önemli kazanımlar elde etti. Etkin olamadıkları veya stratejik olarak sona sakladıkları tek bölge ise; gelişmiş ülkeler yani Avrupa ve ABD. Çin endüstrisi, bugün ticari araç ve binek otomobil üreticileriyle; Batılı ülkelere de girmek istiyor.
Uzmanlar, Çinli üreticilerin kendi aralarında giriştikleri fiyat rekabetinin de kıran kırana olduğunu aktarıyor. Çin üreticileri kendi sınırları içinde ve denizaşırı pazarlarda yeni yatırımlar yapacaklarını açıklıyor. Bu ticaret savaşları ve fiyat rekabeti, ilk etapta tüketiciye olumlu yansıyor gibi görünse de uzmanlar bunun sürdürülebilir olmadığına dikkat çekiyor. Volkswagen, Nissan gibi markaların zor durumda olduğu konuşulurken; Hozon, Nio, Xpeng ve benzeri markaların bir anda yok olup gitmeleri de söz konusu. Uzmanlar Türkiye’ye yeni markaların geleceğini, 2025’in Türkiye’de otomotiv için hareketli bir yıl olacağını öngörüyor.

Otomotiv endüstrisinde yeni nesil teknolojilerin yükselişi
‘Otomotiv Endüstrisi ve Teknolojileri’nde, otonom araçlardan çevre dostu materyallere, gelişmiş batarya sistemlerinden yapay zeka destekli sürüş deneyimlerine kadar birçok alanda ciddi bir dönüşüm yaşanıyor. Tam Otonom Araçlar, Gelişmiş Elektrikli Araç Bataryaları ve Hızlı Şarj Teknolojisi, Araç-İletişim (V2X) Teknolojisi, 5G Bağlantısı ve IoT (Nesnelerin İnterneti) Entegrasyonu, Gelişmiş Sürüş Destek Sistemleri (ADAS), Yapay Zeka (AI) Destekli Sürüş ve Akıllı Asistanlar, Sıfır Emisyonlu ve Sürdürülebilir Malzemeler, Yüksek Kapasiteli Güneş Paneli Entegrasyonu, Akıllı İç Mekân ve Kişiselleştirilmiş Deneyim Teknolojileri gibi yeni nesil teknolojiler yaşamımıza girdi. İçinde bulunduğumuz  yüzyılda uçan otonom otomobiller de artık hayal değil. ‘Otomotiv Endüstrisi ve Teknolojileri’ özellikle son yıllarda elektrifikasyon ve dijitalleşme alanında büyük bir rekabeti de beraberinde getiriyor. Dünya otomotiv devleri de bu yeni yarışta da önemli bir oyuncu olmak için ciddi atılımlar yapıyor. Bu yarışta ipi erken göğüsleyen Çin endüstrisi kendi içerisinde de büyük bir rekabete girişmiş durumda. Elektrifikasyon ve dijitalleşme dönüşümünü hızla gerçekleştirebilirse Türkiye güçlü otomotiv endüstrisi ve teknolojileri ile dünya otomotiv liderleri arasında yerini alma potansiyeline sahip.

Otomotiv Endüstrisi ve Teknolojileri’nde yeni trendler
Tam Otonom Araçlar
Hidrojen Yakıt Hücreli Araçlar
3D Baskı ile Araç Üretimi
Yüzer Kabin Tasarımı (Floating Cabins)
Elektrikli Ticari Araçlar ve Otonom Kargo Sistemleri
Dijital Kokpit ve Artırılmış Gerçeklik (AR)
Akıllı İç Mekân ve Kişiselleştirilmiş Deneyim
3 Boyutlu Holografik Ekranlar
Araç İçi Sağlık ve Refah Sistemleri
Yapay Zeka Destekli Trafik Yönetim Sistemleri
Kar-Buz Yönetim Sistemleri
Yüksek Kapasiteli Güneş Paneli Entegrasyonu
Kablosuz Şarj Teknolojisi
Termal Yönetim Sistemleri
Katı Hal Bataryaları (Solid-State Batteries)
Gelişmiş Elektrikli Araç Bataryaları ve Hızlı Şarj Teknolojisi
Araç Paylaşımı ve Mobilite Hizmetleri
Araç-İletişim (V2X-Vehicle-to-Everything) Teknolojisi
5G Bağlantısı ve IoT Entegrasyonu
Yapay Zeka Destekli Sürüş ve Akıllı Asistanlar
Gelişmiş Sürüş Destek Sistemleri (ADAS)
Oyunlaştırılmış Sürüş Deneyimi
Gelişmiş Otonom Park Sistemleri
Blockchain ile Tedarik Zinciri ve Veri Güvenliği
Karbon-Nötr Üretim Süreçleri
Sıfır Emisyonlu ve Sürdürülebilir Malzemeler
Yenilikçi Geri Dönüşüm Teknolojileri
Kendi Kendini Onaran Malzemeler
Nano Teknoloji ile Boya ve Kaplama
eVTOL (Electric Vertical Takeoff and Landing-Elektrikli Dikey Kalkış ve İniş Araçları-Uçan Otonom Araçlar)
Kentsel Hava Mobilitesi (Urban Air Mobility-UAM)
Pil ve Enerji Yönetimi Teknolojileri
Otonom Navigasyon Sistemleri
Hava Trafik Yönetimi (ATM-Air Traffic Management)
Sürdürülebilir Havacılık Malzemeleri
Çoklu Araç Entegrasyonu
Pilotlu ve Pilotsuz Kullanım Seçenekleri
Şarj ve İniş Alanları (Vertiportlar)
Havadan Kargo Taşımacılığı
Hız ve Menzil İnovasyonları
Çok Rotorlu ve Kanatlı Tasarımlar

2024’te üretim %7 azaldı, ihracat paralel seviyede gerçekleşti
Türkiye otomotiv sanayisine yön veren 13 üyesiyle sektörün çatı kuruluşu Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) 2024’ün 12 aylık (Ocak-Aralık) dönemine ilişkin, üretim, ihracat ve pazar verilerini açıkladı. 2024’te toplam otomotiv üretimi bir önceki yıla göre %7 azalarak 1 milyon 365 bin 296 adet, otomobil üretimi ise %5 azalarak 904 bin 513 adet oldu. Traktör üretimiyle birlikte toplam üretim ise 1 milyon 410 bin 934 adede yükseldi.
2024’te bir önceki yıla göre; ticari araç grubunda üretim %11, ağır ticari araç grubunda %25 ve hafif ticari araç grubunda ise %9 geriledi. Bu dönemde, otomotiv sanayisinin kapasite kullanım oranı %70; araç grubu bazında kapasite kullanım oranlarıysa; hafif araçlarda (otomobil + hafif ticari araç) %71, kamyon grubunda %71, otobüs-midibüs grubunda %52 ve traktörde %61 seviyesinde gerçekleşti. 2023’e göre ticari araç pazarı %4, ağır ticari araç pazarı %8, hafif ticari araç pazarı ise %3 geriledi. 2024’te bir önceki yılla paralel seyretti.
Otomotiv ihracatı 2024’ü 37.2 milyar dolarla kapattı: Geçen yıl otomotiv ihracatı, 2023’le paralel seyretti ve 1 milyon 13 bin 34 adet, otomobil ihracatı ise 654 bin 115 adet düzeyinde gerçekleşti. Bu dönemde otomobil ihracatı bir önceki yıla göre %1 gerilerken ticari araç ihracatı aynı dönemde %1 artış gösterdi. Traktör ihracatı ise 2023’e göre %23 azalarak 12 bin 988 adet oldu.
OSD’nin raporunda yer alan Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre; 2024’ü %17 ile sektörel ihracat sıralamasında ilk sırada tamamlayan toplam otomotiv sanayi ihracatı %6 artarak 37.2 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Uludağ Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) verilerine göre; 2024’te toplam otomotiv ihracatı, Euro bazında ihracat % 2 arttı ve 33.7 milyar euro oldu, dolar bazında ana sanayi ihracatı %1 artarken tedarik sanayi ihracatı da %5 arttı.
Otomobil pazarı %1 artarak 980 bin 341 adede ulaştı: OSD verilerine göre; 2024’ün 12 aylık döneminde toplam pazar, geçen yıla paralel seyretti ve 1 milyon 285 bin 632 adetten kapandı. Bu dönemde, otomobil pazarı geçen yılın aynı dönemine göre %1 artış gösterdi ve 980 bin 341 adede ulaştı. Ticari araç pazarına bakıldığında ise 2024’te bir önceki yıla kıyasla toplam ticari araç pazarı %4, ağır ticari araç pazarı %8, hafif ticari araç pazarı ise %3 azaldı. 2024 yılı Ocak-Aralık döneminde otomobil satışlarındaki yerli payı %30, hafif ticari araç satışlarındaki yerli araç payı ise %27 gerçekleşti.

“2025’te pazarın 1 milyon adedin altına düşmeyeceğini öngörüyoruz”
“Mobilite bir ihtiyaç”: Otomotiv Distribütörleri ve Mobilite Derneği’nin (ODMD) İstanbul’da 15. kez düzenlediği ODMD Satış ve İletişim Ödülleri, 2024 Gladyatörleri, 21 dalda verildi. ODMD Yönetim Kurulu Başkanı Ali Haydar Bozkurt, 2024’te nasıl bir pazar seyri olacağı üzerine farklı tahminler bulunsa da yılı beklentilerin üzerinde bir pazar hacmiyle tamamladıklarını söyledi: “Hızlı başlayan ilk çeyreğin ardından Nisan’da bir düşüş yaşadık ve hemen arkasından GSR II regülasyonları değişimi oldu. Gerçekleştirilen kampanyalarla birlikte pazar seyri hız kazandı. ÖTV matrahlarında 2 yıldır bir değişiklik yapılmaması ve kredilere getirilen kısıtlamalara rağmen yılı yeni rekor satış adedi seviyesiyle tamamladık. Tüm bunlar bizi mobilitenin bir ihtiyaç olduğu noktasına götürüyor. 1 milyon 238 bin 509 adetlik toplam pazar hacmiyle birlikte geçen yıla göre %0.5 bir artış elde edilmiş oldu. Bu adetlere ağır vasıta araç satışlarının henüz açıklanmayan bilgilerini de eklediğimizde, yaklaşık 1 milyon 285 bin adetlik hacme ulaşıldığını görüyoruz.”
“Global rekabette Çin faktörü de önemli bir etken”: 2025 yılı beklentilerine de değinen Ali Haydar Bozkurt, “Aslında sektör olarak 100 yıllık bir değişimin içerisinden geçiyoruz ve bizler bu değişimin canlı şahitleriyiz. Bu değişimi yaşıyoruz ve yönetmeye çalışıyoruz. Yeni teknolojilere sahip otomobiller geliştiriliyor. Müşteri davranışları değişiyor; buna ek olarak, global rekabette Çin faktörü de önemli bir etken olarak öne çıkıyor” dedi.
“Otomotiv sektörü olarak değişime hazır olmalıyız”: Eski satış yöntemlerinin değiştiği ve hatta sadece üyelik sistemiyle mobilite çözümlerinin kullanılacağı bir kavramın dahi konuşulduğunu aktaran Bozkurt, geleneksel markaların bu değişimi yönetebilmek ve rekabetçi kalmak adına acil önlemleri devreye almaya başladıklarını anlattı: “Batarya, çip ve dönüşüm yatırımları yapıyorlar. Dijital dönüşüme öncelik veriliyor. 2030 yılına kadar Avrupa’da bataryalı elektrikli araç satışlarının %39’a, yeni enerji araçlarının ise %63’e ulaşması bekleniyor. Dolayısıyla hiç kimse bu değişime seyirci kalmıyor. Bizler de ülkemizin ekonomik açıdan en stratejik sektörlerinden biri olan otomotiv sektörü olarak bu değişime hazır olmalıyız. Üreticilerimiz, distribütörlerimiz, yan sanayimiz, bayilerimiz, kiralama platformları ve kullanılmış araç işi yapan platformlar dahil herkesin bu değişime ayak uydurması gerekiyor. En önemli meselelerimizden birisi de yetişmiş insan kaynağını zenginleştirmek olacak.”
“Modern bir vergi sistemi devreye alınmalı, araç parkı gençleşmeli”: Bu değişimden geri kalmamak adına modern bir vergi sisteminin devreye alınmasının kaçınılmaz olduğunu vurgulayan Bozkurt, “Türkiye’nin artık yeni teknolojileri tanımlayan, vatandaşlarımızın mobiliteye ulaşımını kolaylaştıran ve çevreye duyarlı yeni bir vergi sistemine ihtiyacı var. Her zaman ifade ettiğimiz gibi Türkiye’nin büyük bir otomotiv sektörü potansiyeli var ve mobilite herkes için bir ihtiyaç. 2025’te olağanüstü bir olumsuz gelişme olmazsa pazarın 1 milyon adedin altına düşmeyeceğini öngörüyoruz. Bununla birlikte şu anda ülkemizin çok yaşlı bir araç parkı var ve bunun gençleşmesi çok büyük önem taşıyor. Bu araç parkının gençleşmesi, yeni araç satışından ziyade trafik güvenliği, çevre ve ekonomik katkı açısından büyük önem taşıyor” açıklamasını yaptı.

ODMD Satış ve İletişim Ödülleri, 2024 Gladyatörleri
Satış Ödülleri
En Hızlı Büyüyen Hafif Ticari Araç Markası: KG MOBILITY-SSANGYONG
En Hızlı Büyüyen Otomobil Markası: KG MOBILITY-SSANGYONG
En Çok Satılan Hafif Ticari Araç Modeli: Ford Transit
En Çok Satılan Otomobil Modeli: Fiat Egea
En Çok Satılan Hafif Ticari Araç Markası: Ford
En Çok Satılan Otomobil Markası: Renault
En Çok Satılan Otomobil ve Hafif Ticari Araç Markası: Fiat

İletişim Ödülleri
Yılın Dergi Uygulaması: Hyundai-IONIQ 5-18 dakika / Dergi Entegrasyon Projesi.
Yılın Radyo Uygulaması: BYD-Ambiyans Aydınlatma
Yılın Outdoor Uygulaması: Renault-Haydarpaşa Tren Garı 3D Mapping Gösterisi
Yılın Dijital Deneyim Uygulaması: Volvo-Cars App
Yılın Gazete Uygulaması: Ford-Bronco Sport ile Evin Yolunu Unut
Yılın PR/Etkinlik Uygulaması: Cupra-City Garage İstanbul Açılış Etkinliği
Yılın TV Uygulaması: Volkswagen-ID. Ailesi-Elektriğin yeniden doğuşu
Yılın Sosyal Medya Uygulaması: Fiat-Topolino X Vialand Macerası
Yılın Sosyal Sorumluluk Projesi: Mercedes-Benz-Geleceğe İlham Veren Kadınlar: She’s Mentoring Programı
Yılın Sponsorluk Uygulaması: Toyota-DasDas Sponsorluğu
Yılın Sürdürülebilirlik Projesi: KIA-The Ocean Cleanup & BIFED
Yılın Entegre İletişim Kampanyası: Lexus-LBX-Her Gün Sıra Dışı
Yılın Jüri Özel Ödülü: BMW-Yuvam Dünya I Sea Climate Change
Yılın Basın Lansmanı: Renault-Rafale Basın Lansmanı

ODMD Otomobil ve Hafif Ticari Araç Pazarı Ocak-Aralık 2024 Raporu’ndaki verilerine göre elektrikli otomobil pazarı motor gücü hakkında bilgiler şöyle:
Elektrikli otomobil pazarı elektrik motor gücüne göre;
• 160 kW altındaki elektrikli otomobil satışları %63.4 artarak %8.7 pay,
• 160 kW üstü elektrikli otomobil satışları %0.1 artarak %2 pay aldı.

Otomotiv, 37 milyar dolar ihracatla 2024’te de lider sektör
Uludağ Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) verilerine göre Türkiye ihracatının lideri otomotiv endüstrisinin 2024 ihracatı bir önceki yıla göre %6.3 artışla 37 milyar 212 milyon dolar oldu. Türkiye ihracatında ilk sıradaki yerini koruyan sektör, böylece 2022 dışında 2006’dan bu yana aralıksız ihracat liderliğini sürdürmeyi başardı. Otomotiv, Aralık’ta da %10 artışla 3.5 milyar dolar (3 milyar 487 milyon dolar) ihracat yaparak bugüne kadar aylık bazdaki en yüksek ikinci ihracat rakamına ulaştı. Geçen yılın son ayında da ülke ihracatında ilk sıradaki yerini koruyan otomotivin aldığı pay da %17.3 gerçekleşti.
OİB Yönetim Kurulu Başkanı Baran Çelik, “Küresel ekonomi açısından oldukça zorlu geçen ve global pazarda talep daralması ile karşı karşıya kaldığımız bir yılı geride bıraktık. Buna rağmen otomotiv sektörü olarak geçen yıl tüm aylarda ve nihayetinde yılın tamamında liderliğimizi korumayı başardık. Geçen yılın son ayında da binek otomobiller ve eşya taşımaya mahsus motorlu taşıtlarda %19’ar ihracat artışları kaydettik” dedi.
Tedarik endüstrisi ihracatı 2024’te %5 arttı: OİB verilerine göre; sektörde %40’lık payla en büyük ürün grubu olan tedarik endüstrisi ihracatı 2024 yılı tamamında bir önceki yıla kıyasla %5 artışla 14 milyar 879 milyon dolar oldu. Tedarik endüstrisi, Aralık’ta %2 artışla 1 milyar 133 milyon dolar ihracat yaptı. Geçen ay tedarik endüstrisinde en fazla ihracat yapılan ülke Almanya olurken; bu ülkeye yönelik ihracat %1 azaldı. Önemli pazarlardan Fransa’ya 8, Romanya’ya %26, ABD’ye %37, Fas’a %29 ihracat artışı, Birleşik Krallık’a %10, İtalya’ya %14, Rusya’ya %52 ihracat düşüşü oldu. Aralık’ta, binek otomobiller ürün grubu %19 artışla 1 milyar 307 milyon dolar ihracat yaptı ve otomotiv ihracatında en büyük ürün grubunu oluşturdu, eşya taşımaya mahsus motorlu taşıtlar ihracatı %19 artışla 601 milyon dolar, otobüs-minibüs-midibüs ihracatı %11 düşüşle 257 milyon dolar, çekiciler ihracatı %28 azalışla 101 milyon dolar oldu.
Almanya geçen yılın en büyük pazarı oldu: OİB verilerine göre; geçen yıl otomotivin en büyük pazarı olan Almanya’ya 4 milyar 856 milyon dolar ihracat yapıldı. İkinci büyük pazar olan Birleşik Krallık’a %25, İtalya’ya %9.5, Slovenya’ya %33, ABD’ye % 19, Romanya’ya %33.5 ihracat artışı, Rusya’ya %16, İsveç’e de %21 ihracat düşüşü yaşandı. Aralık’ta Fransa, bir önceki yılın aynı dönemine göre %26 artış ve 513 milyon dolar ihracatla en büyük pazar oldu. Yılı lider tamamlayan Almanya’ya ise Aralık’ta %14 artışla 432 milyon dolar ihracat yapıldı. İtalya’ya ihracat da %2 artışla 338 milyon dolar olurken; Slovenya'ya %106, Belçika’ya %31, ABD’ye %54, Romanya’ya %20, Fas’a %34 ihracat artışı, Rusya’ya %54, Portekiz’e %21 ihracat düşüşü yaşandı.
AB ülkelerine 2024 ihracatı 25.3 milyar dolar: OİB verilerine göre; sektörde %68.2'lik payla en büyük ülke grubu olan Avrupa Birliği (AB) ülkelerine de 2024’te 25.3 milyar dolar ihracat yapıldı. Geçen yıl diğer Avrupa ülkelerine %25, Kuzey Amerika Serbest Ticaret Bölgesi’ne %17, Okyanusya ülkelerine %55 ihracat artışı yaşanırken Orta Doğu ülkelerine yapılan ihracat %19, Bağımsız Devletler Topluluğu’na da %11 azaldı. Aralık 2024’te otomotiv ihracatından %71.8 pay alan AB ülkelerine %18 artışla 2 milyar 469 milyon dolar ihracat yapıldı. Geçen ay diğer Avrupa ülkeleri %11.8 payla ülke grupları arasında 2. sırada yer alırken; ihracat artışı %3 oldu. Aralık’ta Kuzey Amerika Serbest Ticaret Bölgesi’ne %23 ihracat artışı, Bağımsız Devletler Topluluğu’na ise %25, Afrika ülkelerine %30 ve Orta Doğu ülkelerine %47 ihracat düşüşü yaşandı.

Türk otomotiv sektörü “milyar dolarlık” pazar sayısını artırdı
İhracatta 2024’te 37 milyar dolara ulaşarak rekor kıran Türk otomotiv sektörünün 1 milyar dolar ve üzerinde satış yaptığı ülke sayısı 9’dan 10’a yükseldi. Uludağ Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği verilerine göre; 2023’ü 35 milyar 4 milyon 230 bin dolarlık dış satımla kapatan otomotiv endüstrisi, geçen yıl ihracatını %6 artırarak 37 milyar 211 milyon 661 bin dolara yükseltti. Cumhuriyet tarihinin en yüksek otomotiv ihracatı rekorunu kıran, geçen yılı ülke ihracatının lideri olarak tamamlayan otomotiv sektörünün dış satımdaki payı %16.5 oldu.
10 ülkeye 1 milyar doların üzerinde ihracat: AB üyesi 8 ülkeyle Birleşik Krallık ve ABD, geçen yıl 1 milyar doların üzerinde otomotiv dış satımı yapılan pazarlar oldu. Sektörün ana pazarı Almanya, ilk sıradaki yerini korudu. 2024'te Almanya’ya yapılan otomotiv ihracatı bir önceki yılla aynı seviyede seyrederek 4 milyar 856 milyon 459 bin dolar düzeyinde gerçekleştirildi. Almanya’yı Fransa takip etti. 2023’te 4 milyar 307 milyon 187 bin dolarlık ihracat yapılan Fransa’ya geçen yıl 4 milyar 330 milyon 292 bin dolarlık ürün satıldı. Birleşik Krallık’a %25’lik artış yaşandı. Birleşik Krallık’a 2023’te 3 milyar 289 milyon 218 bin dolar olan ihracat geçen yıl 4 milyar 101 milyon 335 bin dolara ulaştı. İtalya %9.5’lik artış ve 3 milyar 435 milyon 956 bin dolarla en çok ihracat yapılan 4., İspanya %3’lük yükseliş ve 2 milyar 505 milyon 250 bin dolarla 5., Polonya ise %4’lük artış ve 1 milyar 832 milyon 269 bin dolarla 6. ülke oldu.
Slovenya’ya %33’lük artış: En çok ihracat yapılan ülkeler sıralamasında 7. sırada yer alan Slovenya'ya geçen yılki ihracatta, 2023’e kıyasla %33’lük artış yaşandı. 2023’te 1 milyar 354 milyon 799 bin dolarlık ihracat yapılan Slovenya’ya geçen yıl 1 milyar 799 milyon 190 bin dolarlık satış gerçekleştirildi. Belçika %6 artış ve 1 milyar 400 milyon 934 bin dolarla 8., ABD %19 yükseliş ve 1 milyar 209 milyon 430 bin dolarla 9. ve Romanya %33.5 artış ve 1 milyar 159 milyon 565 bin dolarla 10. sırada yer aldı.

“Türkiye, dünya araç üretiminde 12’den 11. sıraya yükseldi”
TAYSAD (Taşıt Araçları Tedarik Sanayicileri Derneği) Yönetim Kurulu Başkanı Albert Saydam, “Türkiye otomotiv tedarik sanayisi yarattığı değer ve 60 yılı aşkın tecrübesiyle hiç şüphesiz, Türkiye ekonomisinin önemli itici güçleri arasında yer alıyor. Özellikle Avrupalı araç üreticileriyle çalışma tecrübemiz, esnek üretim kabiliyetimiz, iyi eğitimli ve girişimci insan gücümüz, uluslararası kalite sistemlerine ve teknik mevzuatlara uyumumuz, güçlü yabancı ortaklarımızla tam entegrasyonumuz, Ar-Ge tasarım çalışmalarımız ve ihracat deneyimlerimiz sanayimizin avantajlı ve güçlü olduğu konulardır” diyor.
“2024 otomotiv tedarik sanayisi için önemli fırsatlar sundu”: TAYSAD olarak, 2024’te önemli başarılara imza attıklarını belirten Saydan, “Bu yıl aramıza katılan 33 firmayla üye sayımız 538’e ulaştı ve otomotiv tedarik sanayisinin %85-90’ını temsil eden bir noktaya geldik, çatı ve referans kuruluş olma hedefimizi pekiştirdik. 2024 yılı Türkiye otomotiv tedarik sanayisi açısından zorlu ancak önemli fırsatlar sunan bir yıl oldu. Yıl genelinde toplam araç üretimi 1 milyon 450 bin adetle, bir önceki yılın rekor seviyesi olan 1 milyon 570 bin adet üretimin gerisinde kaldı” açıklamasını yapıyor.
“Türkiye dünya araç üretiminde 12. sıradan 11. sıraya yükselmesi önemli bir başarı”: İhracat cephesinde otomotiv sektörünün toplamda 37 milyar dolarlık bir ihracat geliri elde ederek birim fiyatlardaki artışla birlikte olumlu bir performans sergilese de ihraç edilen araç adedinin 1 milyon seviyesinden 800 binlere düştüğünü kaydeden Saydam, Avrupa Birliği’nin (AB) regülasyon değişiklikleri ve ana sanayilerden yeni platform ve projeler alamamamız nedeniyle 2025 yılı ihracatımızda %10’luk bir küçülme olacağını öngördüklerini paylaşıyor: “Yerli üretimin iç pazardaki payı %30 seviyesine kadar düşerken, ithal araçların oranı %70’e ulaştı. Özellikle hafif ticari araçlar segmentinde ithalat oranının %75’i bulması, yerli üretimin pazar payının daraldığını açıkça ortaya koyuyor. Türkiye’nin dünya genelinde araç üretiminde 12. sıradan 11. sıraya yükselmesi, önemli bir başarı olarak değerlendirilse de bu konumun korunması ve geliştirilmesi için daha büyük hedeflere yönelinmesi gerektiği net bir şekilde görülüyor.”
“Ar-Ge yatırımları artırılmalı, firmaların dijitalleşme süreçleri desteklenmeli”: Albert Saydam, Türkiye otomotiv tedarik sanayisinin 2024’te birkaç temel sorunla karşılaştığını ifade ediyor: “İlk olarak, AB’nin yeni regülasyonlarının sektörde ek maliyetler oluşturması, ihracat açısından rekabet gücünü olumsuz etkiledi. Ana sanayinin yeni platform siparişleri alamaması, kapasite kullanım oranlarını düşürdü ve tedarik zincirinde küçülmelere neden oldu. İç pazarda ithal araçların oranının %70’e ulaşması, yerli üretim için ciddi bir tehdit oluşturdu. Çözüm olarak, üretim maliyetlerini düşürmek, teknoloji yatırımlarını artırmak ve katma değerli üretime yönelmek gerekiyor. Ayrıca yerli üretimin iç pazardaki payını artırmak için devlet destekli teşvik programları ve ithalatı dengeleyici düzenlemeler hayata geçirilmeli. Küresel regülasyonlara uyum sağlamak adına Ar-Ge yatırımları artırılmalı ve firmaların dijitalleşme süreçleri desteklenmelidir.”
“Dünyada ilk 10 araç üreticisi olabilmek için yıllık üretim kapasitesi 2 milyon 400 bin adede çıkarılmalı”: 2025’te dünya genelinde üretimin %1 artması beklenirken, Türkiye’de üretimin 1 milyon 400 bin adede gerilemesinin öngörüldüğünü paylaşan Saydam, uzun vadede, Türkiye’nin dünya genelindeki en büyük ilk 10 araç üreticisi arasına girebilmesi için yıllık üretim kapasitesinin 2 milyon 400 bin adede çıkarılması gerektiğini anlatıyor: “Bu hedefe ulaşmak için yerli üretim oranını %70 seviyesine çıkarmak, Ar-Ge çalışmalarını artırmak ve katma değerli üretime geçiş yapmak kritik öneme sahiptir. İhracatta ise hem miktar hem de gelir açısından büyüme hedeflenmeli, özellikle tedarik sanayisinde uluslararası iş birlikleri geliştirilmeli ve yeni teknolojilerle uyumlu yatırımlara öncelik verilmelidir.”
“Elektrikli, akıllı ve otonom araçlar, sektörde paradigmayı tamamen değiştirecek”: Albert Saydam, “Elektrikli, akıllı ve otonom araçlar, otomotiv sektöründe paradigmayı tamamen değiştirecek bir dönemin başlangıcıdır. Türkiye otomotiv tedarik sanayisi bu dönüşümü yakalamak için öncelikle elektrikli araçlar için batarya üretimi, otonom sistemlere uygun sensör ve yazılım geliştirme gibi yeni teknoloji alanlarına yatırım yapmalıdır. Çinli BYD’nin Türkiye’de yatırım kararı alması, ülkemiz için bu dönüşümü yakalamak adına büyük bir fırsat sunmaktadır. Bu yatırımla birlikte, yerli firmaların hem BYD ile hem de BYD’ye üretim yapan diğer tedarikçilerle iş birliği yapmaları, teknolojik bilgi birikimini artıracak ve sektörün geleceğe adaptasyonunu hızlandıracaktır. Ayrıca, yeni teknolojilere uyum sağlayamayan firmalar rekabet dışı kalma riskiyle karşı karşıya kalabilir” diye konuşuyor.
Türkiye otomotiv endüstrisinde yeni teknolojiler ve trendler: Albert Saydam, Türkiye otomotiv endüstrisinde, elektrikli araçlar, otonom sürüş teknolojileri, hafif malzemeler kullanılarak yakıt verimliliğini artırma ve karbon salınımını azaltma odaklı inovasyonların öne çıktığını paylaşıyor: “Bunun yanında, üretim süreçlerinin dijitalleşmesi, yapay zekâ destekli üretim planlaması, akıllı fabrikalar ve büyük veri analitiği gibi Endüstri 4.0 uygulamaları hız kazanmaktadır. Özellikle AB’nin yeşil dönüşüm politikalarına uyum sağlamak için karbon ayak izi hesaplama ve azaltma konuları da sektörün gündemindedir. Türkiye’nin bu trendleri takip ederek uluslararası rekabet gücünü artırması, hem ihracat pazarlarını genişletmesi hem de iç pazarda liderlik kazanması için hayati öneme sahiptir.”

“Çinli markaların yatırımları 2025’te bize ek güvence sağlayacak”
İlk çeyrekte satışlarda artış bekleniyor: Otomotiv satış sonrası pazarı, temkinli başladığı 2024’ü aynı paralelde tamamladı. 2024’ün son çeyreğinde satış ve ihracatı artan sektör, istihdamını da korudu. Sektör 2025’in ilk çeyreğinde 2024’ün ilk çeyreğine kıyasla yurt içi satışlarda dolar bazında %1.48 artış bekliyor. Otomotiv Satış Sonrası Ürün ve Hizmetleri Derneği’nin (OSS) 2024 Yıl Sonu Sektörel Değerlendirme Anketi’ne göre; 2024’ün son çeyreğinde, 2023’ün aynı dönemine göre yurt içi satışlar dolar bazında ortalama %3.69 artış gösterdi. Üretici üyelerin %22.2’si önümüzdeki üç ayda yatırım planlarken, 2024’ün son çeyreğinde de gözlemlenen problemlerin başında ilk üç çeyrekte olduğu gibi ‘maliyetlerdeki aşırı artış’ yer aldı. 2023’te %14’le önemli problemler arasında yer almayan ‘iş ve ciro kaybı’, 2024’te %41 seviyesine ulaşarak öne çıktı. ‘Kargo maliyeti’ ile ‘teslimat problemleri’ en büyük 4. sıkıntı. OSS üyeleri, 2024’e kıyasla, 2025’te dolar bazında yurt içi satışlarında ortalama %9.67 artış bekliyor.
OSS Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Ali Özçete, otomotiv satış sonrası sektörü olarak 2025 için 2024’te yakalanan satış rakamlarını ve üstünü hedeflediklerini söyledi: “Buna rağmen önümüzdeki 5 yıl içerisinde geçmiş dönemlerde yakalamış olduğumuz hızlı büyümeleri öngörmüyoruz. 2025 yılı satış rakamlarını etkileyecek en belirleyici faktörlerin başında ise faiz indirimleri konusu yer alıyor. 2025 yılı itibarıyla faizlerin geriye gitmesi yurt içi piyasada arz-talep dengesini yeniden canlandıracaktır. İhracat kapsamında ise Afrika ülkeleri başta olmak üzere açılacak yeni pazarlarla birlikte sektörde büyümenin sağlanması önemli hedefler arasında yer alıyor. Sektörümüzü 2025 yılında en çok ilgilendiren konulardan biri de özellikle Çinli yatırımcıların Türkiye’ye yapacağı üretime dayalı yatırımları olacak. Bu durum hem istihdama doğrudan katkı sağlayacak aynı zamanda yine durağan geçmesini beklediğimiz 2025 yılı için bize ek bir güvence sağlayacaktır. Bu durum hem istihdama doğrudan katkı sağlayacak aynı zamanda yine durağan geçmesini beklediğimiz 2025 için bize ek bir güvence sağlayacaktır.”
Ali Özçete, 2024’ün otomotiv satış sonrası sektörü için çok fazla iniş ve çıkışların olmadığı hafif, durağan seyreden bir yıl olduğunu belirterek, bunun temel nedenlerini; elektrikli araç sürecindeki dönüşüm sancıları ve global ölçekte devam eden ekonomik kriz olarak sıraladı. Özçete, satış rakamlarının geriye gitmesinde krediye erişim zorluklarının yaşanması, nakit akışı dengesizliklerinin artması, enerji ve hammadde maliyetlerindeki artışlar, özellikle dağıtıcı olarak hizmet veren firmalardaki talebin geriye çekilmesi ve kullanıcılar özelinde araç bakım periyodlarının ileri tarihlere ötelenmesinin sektör üzerindeki baskıları önemli ölçüde artırdığını ifade etti: “Otomotiv satış sonrası sektörü olarak 2025 yılı için 2024’te yakaladığımız satış rakamlarını ve üstünü hedeflesek de önümüzdeki 5 yılda geçmiş dönemlerde yakaladığımız hızlı büyümeleri öngörmüyoruz. 2025 satış rakamlarını etkileyecek en belirleyici faktörlerin başında ise ‘faiz indirimleri’ yer alıyor. 2025 itibarıyla faizlerin geriye gitmesi yurt içi piyasada arz-talep dengesini yeniden canlandıracaktır. İhracat kapsamında Afrika ülkeleri başta olmak üzere açılacak yeni pazarlarla birlikte sektörde büyümenin sağlanması önemli hedefler arasında yer alıyor.”
Sektöre pozitif katkı: Orijinal yedek parça fiyatlarının ciddi derecede yükselmesinin kullanıcıları aftermarket pazarına yönlendirerek otomotiv satış sonrası sektörünü ciddi anlamda hareketlendirdiğini de aktaran Özçete, yıl içerisinde bu durumun sektöre oldukça pozitif yönde katkı sağladığını kaydetti: “Ülke olarak küresel ölçekte otomotiv ve otomotiv satış sonrası sektörlerine en çok katkı sağlayan ülkelerden biriyiz. 2025 içinde yeni trendlerin en yakın takipçisi ve öğreticisi olarak aftermarket pazarına yön vermek en büyük hedeflerimiz arasında. Güçlü ve organize şekilde hareket eden üretici ve dağıtıcı firmalarımızdan aldığımız bu güçle birlikte yeni yıla dair umudumuz ve inancımız her zaman yüksek.”
Üretici istihdamda yükseliş sürdü: OSS 2024 Yıl Sonu Sektörel Değerlendirme Anketi’ne katılan OSS üyelerinin %42.6’sı 2023’e göre istihdamını artırdı. Üyelerin %36.1’i söz konusu dönemde istihdamını korudu. %21.3’ü, 2023’e kıyasla istihdamının azaldığını belirtti. Dağıtıcı üyelerin istihdamları üretici üyelere göre daha fazla artış kaydetti.
%26.2’si gelecek 3 ayda yatırım planlıyor: Ankete göre önümüzdeki 3 ayda yeni yatırım yapmayı düşünen üyelerin oranı %26.2 ile bir önceki döneme paralel seyretti. Bir önceki ankette üretici üyelerin %30.8’i yatırım planlarken; yeni ankette bu oran %22.2’ye geriledi. Dağıtıcı üyelerde ise bu oran %25.6’dan %29.4’e çıktı.

“KOBİEFOR BU TOPRAKLARDAN ÇIKMIŞ ÖNEMLİ BİR MEDYA TEMSİLCİSİ, HABER VE PAYLAŞIM MECRASI OLMUŞTUR”
Üretimden gelen gücünü bu toprakların zenginleşmesi ve refahı için istihdama, emeğe, hizmet ve ürünlere dönüştüren KOBİ’lerin sesini duyurmalarına aracılık eden KobiEfor’un 25. yaşını kutlar ve tüm ekibi tebrik ederim. KOBİ camiasını gelişmelerden haberdar eden, dünyadaki vizyon değişimlerini ve trendleri, yaptıkları haberler ve yansıttıkları profesyonel yönetici görüşleri ile bizlere ulaştıran KobiEfor bu topraklardan çıkmış önemli bir medya temsilcisi, haber ve paylaşım mecrası olmuştur. Kurucu Yalçın Sönmez’i kaybetmek bu yıl tüm camiayı üzmüştür. Kendisine Allah’tan rahmet dilerken, tüm KobiEfor ailesine güç ve başarılar dilerim. Binovist ve Robosme olarak her daim yanlarındı olduğumuzu paylaşmaktan gurur duyarım.

HASAN SAMİ BAYANSAR
Insha Ventures Genel Müdürü

BİLGİ VE DENEYİMLERİYLE İŞ DÜNYASINA IŞIK TUTAN DERGİ
KobiEfor Ailesi’nin 25. yılını gönülden kutluyorum. Çeyrek asırdır KOBİ’lerimizin gelişimine rehberlik eden, bilgi ve deneyimleriyle iş dünyasına ışık tutan derginizin, sektörün güçlenmesindeki katkısı büyük. Insha Ventures olarak, ülkemizin ekonomik kalkınmasında KOBİ’lerin önemini biliyor ve sizlerin bu yolculuktaki özverili desteğinizi takdir ediyoruz. Başarılarınızın devamını diler, bu özel yıl dönümünüzde emeği geçen tüm ekibinizi kutlarım.

SEMİH MUŞABAK
Sipay CEO’su

İŞ DÜNYAMIZ İÇİN PAHA BİÇİLEMEZ BİR DEĞER ORTAYA KOYUYOR
KobiEfor ekonomimizin can damarı olan KOBİ’lerin çeyrek asırdır sesi ve rehberi olmayı sürdürüyor. Her sayısında sunduğu özenli içeriklerle ve araştırmalarla; değişen ve dönüşen iş yaşamında KOBİ’lerin büyümesine, gelişmesine ve sürdürülebilirliklerini sağlamalarına büyük destek sunuyor. Düzenlediği organizasyonlarla ise bir dergi olmanın ötesine geçerek, sektörler arası bilgi paylaşımını mümkün kılıyor ve iş dünyamız için paha biçilemez bir değer ortaya koyuyor. Bu başarıda emeği geçen tüm KobiEfor Ailesi’ni ayrı ayrı tebrik ediyor, başarılarınızın azim ve kararlılıkla artarak devam etmesini diliyorum. Daha nice başarı dolu 25 yıllara…

KENAN AÇIKELLİ
Mükellef Kurucu Ortağı ve CEO’su

KOBİEFOR’UN GİRİŞİMCİLİK EKOSİSTEMİNDE DAHA DA GÜÇLÜ BİR ROL OYNACAĞINA OLAN İNANCIM TAM
KOBİ’lerimize ilham veren ve yol gösteren KobiEfor’un 25’inci yaşını kutluyorum. Ekonomimizin temeli olan küçük ve orta ölçekli işletmelerin dijitalleşme ve inovasyon gibi kritik konularda farkındalık kazanması son derece büyük önem taşırken; KobiEfor’un sunduğu değerli içerikler hem bu farkındalığın kazanılmasında hem de sektörler arası bilgi paylaşımını artırmada kıymetli katkılar ortaya koyuyor. Ayrıca geleceği şekillendiren fikirlerin doğmasına da zemin hazırlıyor. Çeyrek asırdır emek veren, bu başarıya katkı sağlayan tüm ekibi kutluyorum. KobiEfor’un yeni başarılara imza atacağına ve girişimcilik ekosisteminde daha da güçlü bir rol oynayacağına olan inancım tam.
Nice 25 yıllara, nice başarılara!

KORAY BAHAR
Figopara Kurucu Ortağı ve CEO’su

BİLGİ, İLHAM, REHBERLİK VE VİZYON SUNARAK KOBİ’LERİN POTANSİYELİNİ ORTAYA ÇIKARIYOR
KobiEfor’un 25. yılını kutluyorum. KOBİ’ler yarattıkları katma değer ve yenilikçi bakış açılarıyla ülkemizin üretim gücünü artırırken; istihdam yaratmada ve yerel kalkınmada başı çekiyorlar. Tam da bu noktada, KobiEfor, yalnızca bilgi vermekle sınırlı kalmıyor; aynı zamanda ilham, rehberlik ve vizyon sunarak KOBİ’lerin potansiyelini ortaya çıkarıyor.
KobiEfor, yayınlarıyla sektörlerin nabzını tutarken, OSB’lerin sesini iş dünyasına taşıyor. Haberleriyle yeni girişimcilerin yolunu aydınlatırken deneyimli işletmelere de yenilikçi fikirler konusunda öncülük ediyor. KobiEfor’un, Türkiye ekonomisinin sürdürülebilirliğine ve kalkınmasına yaptığı bu önemli katkının önümüzdeki yıllarda da artarak devam edeceğine inanıyor, KobiEfor’un Kurucusu ve İmtiyaz Sahibi Yalçın Sönmez’i rahmetle anıyorum. KobiEfor ekibini tebrik ediyor, nice başarılı yıllar diliyorum.

ERKAN TUĞRAL
ESET Türkiye COO

25 YILLIK BAŞARI; KOBİEFOR VE GELİŞMELERİN TAKİPÇİSİ DİJİTAL KOBİEFOR, GELECEĞE IŞIK TUTUYOR
Üretim gücü bir ülkenin önemli gelişmişlik göstergeleri arasında yer almaktadır. KOBİ’ler de ülkelerin üretim sahasındaki en dinamik yapıları olarak dikkat çekmektedir. Sektörler bazında potansiyelin, fırsatların görülebilmesi, kıyaslanabilmesi ve daha iyiye doğru gidebilmesinde; küçük ve orta ölçekli işletmelerin gelişmesinde iletişimin, haberleşmenin ve farkındalığın çok önemli bir yeri bulunmaktadır. KobiEfor Sanayi Ekonomi Dergisi 25 yıldır bu görevi büyük bir başarı ile yerine getirirken, gelişmelerin takipçisi olarak DİJİTAL KobiEfor Dergisi de geleceğe ışık tutuyor. Sektörler arasında iletişimin güçlenmesine destek olan, yayınların hayata geçmesine güç veren herkese teşekkür ederek, başarılar diliyorum.

EBRU ÇAMER
CNR Holding Pazarlama Direktörü

CESUR BAKIŞ AÇISIYLA KOBİEFOR; DOĞRU HABER ALMA PLATFORMU
KobiEfor Ailesi’ni 25 yıllık başarı dolu yolculukları için gönülden tebrik ediyorum. Bu denli uzun soluklu yolculuklarda, başarıyı katlamak için atılan her adımın ne kadar kıymetli olduğunu biliyorum. KobiEfor Ailesi’nin her bir ferdi, KOBİ dünyasını ve ekonominin tüm oyuncularını birbirine bağlayan, sağlıklı ve güvenilir haber almaları konusunda azim ve kararlılıkla çalışan kıymetli bir ekibin parçası. İstikrarlı yayıncılık anlayışı, topluma kattığı bilgi birikimi ve cesur bakış açısıyla KobiEfor’un daha uzun yıllar sektöre ışık tutmasını diliyorum. Doğru haber alma platformunuz için bir okurunuz olarak teşekkür eder, bu özel yıl dönümünüzde emeği geçen herkesi kutlarım. Nice çeyrek asırlara!

KORAY BOZKURT
Pluxee Türkiye Satış Genel Müdür Yardımcısı

KOBİEFOR, KOBİ’LERLE İLİŞKİLERİN GÜÇLENDİRİLMESİNDE KRİTİK BİR ROL OYNUYOR
KOBİ’ler Türkiye’deki 30 yıllık geçmişimizin ve ekosistemimizin en önemli paydaşlarından. Yemek kartıyla başlayan ve bugün çalışan deneyimi gibi geniş bir alanı adresleyen hizmetlerimizin hem üye ağını oluşturmaları hem de kullanıcısı olmaları nedeniyle KOBİ’ler, yarattığımız ekonomik ve sosyal etki açısından kritik bir rol üstleniyorlar. İşveren–çalışan ilişkisinin nabzını tuttuğumuz, çalışanların beklentilerini takip ederek işverenlere yan hak ve çalışan deneyimi konusunda danışmanlık sunduğumuz bu süreçte Türkiye ekonomisinin de can damarını oluşturan KOBİ’lerle yakın temasta olmak, birlikte çalışmak ve büyümek bizim için çok kıymetli; KobiEfor’un da bu ilişkinin güçlendirilmesinde kritik bir rol oynadığını düşünüyoruz. Başarı dolu bu 25 yıl için tebrik ediyor, nice 25 yıllar diliyorum!

KIVANÇ HARPUTLU
Onlayer Kurucu Ortağı ve CEO’su

KOBİ’LER VE OSB’LERİN SESİNİ DUYURAN ÖNEMLİ BİR YAYIN
KobiEfor’un yayın hayatına başlamasının 25. yılını kutluyor, sektöre kattığı değerli içeriklerle KOBİ’ler ve OSB’lerin sesini duyuran bu önemli yayına teşekkürlerimi sunuyorum. KOBİ’lerin ve girişimcilerin, verimliliği artırarak işletmelerini başarılı bir şekilde yönetme hikayelerini kaleme alan haberleri ve etkinlikleriyle farklı bakış açısı sunan KobiEfor’un sektörlerin gelişiminde önemli bir rol üstlendiğini düşünüyorum. Sanayi ve ekonomi gündeminin nabzını tutan, KOBİ’lerin Ar-Ge ve inovasyon kapasitelerini artıran ve sürdürülebilir büyümelerinde onlara destek olan KobiEfor’un başarılarının devam edeceğine inanıyorum. Bu vesileyle öncelikli olarak Kurucusu ve İmtiyaz sahibi Yalçın Sönmez’i rahmetle anıyor, KobiEfor ekibini yürekten kutluyorum.

OZAN TEZER
Trendbox Genel Müdürü

İLHAM VERİYOR VE UFUK AÇIYOR
KobiEfor’a emek vererek 25’inci yılına getiren ekibini kutluyorum. KOBİ’lerin girişimci ruhunu öne çıkartarak işletme gücünü arttıran ve ilham vererek çalışma hayatlarına ışık tutan katkılarıyla iş dünyasına rehber olan KobiEfor’un başarılarının devam edeceğine inancım sonsuz. OSB’lerin nabzını tutma becerisi, haberleriyle KOBİ’lerin Türk ekonomisine sağladığı katkıları kaleme alarak pek çok sektörün başarısının yanı sıra ihtiyaçlarını da ele alıyor.  Yayınlarıyla sadece KOBİ’lere değil aklında girişimcilik hayali olan birçok kişiye ilham veriyor ve ufkunu açıyor diye düşünüyorum. Tüm KobiEfor Ailesi’ni kutluyor, KOBİ’lerin ve şirket kurma hayali olanların potansiyellerini ortaya çıkarmalarında rehber olacağınız nice 25 yıllar diliyorum.

MEHMET HÜRREM BİNGÖL
Monador Otomatik Kapı Sistemleri Kurucu Ortağı

KOBİEFOR, YENİLİKÇİ DÜŞÜNCENİN VE SÜRDÜRÜLEBİLİR EKONOMİK BÜYÜMENİN SAVUNUCUSU
25 yıl boyunca ülkemizde KOBİ’lerin ve girişimciliğin gelişimine katkı sağlayan, değerli bir bilgi kaynağı olarak sayısız başarı hikayesine tanıklık eden KobiEfor’un bu özel yılını kutlamaktan büyük bir mutluluk duyuyorum. Çeyrek asırlık bu yolculuk bir yayıncılık başarısı olmanın ötesinde yenilikçi düşüncenin ve sürdürülebilir ekonomik büyümenin savunucusu olmanın da somut bir örneği niteliğinde. Geçmişten günümüze KOBİ’lerimizin güçlü birer ekonomi aktörü haline gelmesine katkı sunan tüm ekibi tebrik ediyorum. Daha nice yıllar boyunca KOBİ’lere değer katacağınıza yürekten inanıyorum.

EMRAH GÖVENÇ
Momento Satış ve İş Geliştirmeden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı

EKTİKLERİ TOHUMLAR ÜLKEMİZİN EKONOMİK KALKINMASINA ÖNEMLİ BİR KATKI SAĞLIYOR
25’inci yılını geride bırakan KobiEfor’u gönülden kutluyorum. Türkiye ekonomisinin omurgası olarak nitelendirebileceğimiz KOBİ’lerin ve girişimlerin başarı hikâyelerinin örünür kılınması, iş dünyasının geleceğine dair kıymetli öngörüler sunulması ve yeni iş birliklerinin teşvik edilmesi noktasında ektikleri tohumların ülkemizin ekonomik kalkınmasına önemli bir katkı sağladığına inanıyorum. Bu uzun soluklu yolculukta emeği geçen herkesi içtenlikle tebrik ediyor, KobiEfor Ailesi’ne başarılarla dolu bir gelecek diliyorum. KobiEfor’un, daha nice yıllar boyunca KOBİ’lerin ve girişimlerin başarılarına ortak olmasını temenni ediyorum.

MERT ÖZMEN
Teksüt Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı

KOBİEFOR, 25 YILDIR KOBİ’LERE IŞIK TUTUYOR, YÖN GÖSTERİYOR, SEKTÖRLER ARASINDA KÖPRÜLER KURUYOR
Bir ülkenin üretim kanalları ne kadar güçlü olur o ülkenin refahı, huzuru o derecede gelişir. Ekonomi ile birlikte birçok alanda gelişim kaydedebilir. Ekonominin içinde birbiri ile ilişkili birbiri ile ilintili farklı büyüklüklerde yapılar yer alıyor. KOBİ’ler hızlı karar alma süreçleri, dinamik yapıları özellikle ülkemizde girişkenlikleri ile her sektörde dünyaya örnek oluyor. KobiEfor Dergisi 25 yıldır KOBİ’lere ışık tutarak, yeri geldiğinde yön göstererek sektörler arasında köprüler kurarak bu gelişimin en önemli destekçileri arasında yer alıyor. Teksüt olarak sadece kendi sektörümüzü değil farklı sektörleri takip edebilmek, iş birliklerini geliştirmek ve hatta iş yapma gücümüzü artırabilmek için gelişmeleri takip etmeye özen gösteriyoruz. KobiEfor Ailesi’ne üstlendikleri bu görev ve başarıları için teşekkür ediyorum.

HAKAN KARAMANLI
Tam Finans CEO’su

GÜÇLÜ BİR İLETİŞİM KÖPRÜSÜ
KobiEfor Dergisi, çeyrek asırlık yolculuğunda iş dünyasına yol gösteren bir bilgi kaynağı olmayı başarmıştır. KobiEfor Dergisi’nin Türkiye ekonomisinin bel kemiğini oluşturan KOBİ’lerin rekabet güçlerini artırma, ulusal ve uluslararası alanda seslerini duyurma misyonuyla attığı adımlar, işletmelerin sürdürülebilir büyümesine katkı sağlamıştır. KOBİ’lerin sorunlarını dinleyip çözüm önerileri sunan KobiEfor Dergisi, hem reel ekonomi aktörlerini hem de kamu ve özel sektör temsilcilerini bir araya getiren güçlü bir iletişim köprüsü kurmuştur. Böylesine anlamlı bir başarı hikâyesine imza atan KobiEfor ekibini içtenlikle tebrik ederim. Önümüzdeki yıllarda da aynı özveri ve kararlılıkla kamuoyuna aydınlatıcı, yol gösterici ve değer katan çalışmalar sunmaya devam etmelerini temenni ederim.

HAKAN AYDOĞDU
Tezmaksan Grup CEO’su

ÖVGÜYÜ SONUNA DEK HAK EDİYOR
Basın hayatına başladığı günden bu yana KOBİ’lerin “Rekabetlerinde Akıl Gücü” olup dürüst yayıncılık ilkesi ile ekonomi basınında saygın bir yer edinen KobiEfor Dergisi’nin 25’inci kuruluş yıl dönümünü en kalbi duygularla kutlarım. Ülkemizin gelişmişliği ve dünyadaki güçlü konumu için fikirleri son derece kıymetli olan KOBİ’lerin bakış açısını genişleten KobiEfor, bunu yaparken de çeyrek asırdır üstlendiği sorumlulukla övgüyü sonuna dek hak ediyor. 25 yıllık gurur verici yolculuk boyunca KobiEfor’un bugünkü konumuna ulaşması için çabalarını esirgemeyen tüm basın mensupları ve emekçilerine teşekkürlerimi sunuyorum.

DENİZ DERELLİ
KLC Investment Solutions Yönetici Ortak

SEKTÖRÜN LİDER OTORİTELERİNDEN BİRİ OLMAYI BAŞARDINIZ
Türkiye’de KOBİ’lerin gelişimine rehberlik eden, küresel dönüşümde onların gücüne güç katan ve iş dünyasına ilham veren KobiEfor Dergisi’nin 25. yılını içtenlikle kutluyorum. 1999 yılından bu yana sürdürülebilir büyümeyi, rekabet gücünü ve yenilikçiliği destekleyen yayın anlayışınızla KOBİ’lere ışık tutarak sektörün lider otoritelerinden biri olmayı başardınız. ‘Rekabetin Akıl Gücü’ ilkesini titizlikle hayata geçirirken, iş dünyasına kazandırdığınız vizyon ve katkılar her türlü takdiri hak ediyor. Nice başarılı yıllarda da sanayi ve ekonomi dünyasına ilham olmaya devam edeceğinize gönülden inanıyor, emeği geçen tüm ekibinize teşekkürlerimi sunuyorum. Başarılarınızın daim olması dileğiyle…

SERDAR SELİM ZENGİN
Vega Makina Genel Müdürü

HABERCİLİK İLKELERİNİN TÜM DEĞERLERİNE SAYGILI KOBİEFOR; TAKDİR EDİLESİ YAYINLARDAN
Her alanda başarılı bir ülke olmak için güçlü ekonomiye sahip olmak kadar ekonomi yayıncılığının da nitelikli olması gerektiğine inananlardanım. Refah seviyemizin yükselmesinde değerli katkıları olan KOBİ’lerin sesini duyuran KobiEfor Dergisi’nin 25’inci kuruluş yıl dönümüne tanıklık etmenin mutluluğunu yaşıyoruz. Habercilik ilkelerinin tüm değerlerine saygılı bir anlayışla çeyrek asırdır basınımızın takdir edilesi yayınlarından biri olan KobiEfor’un bundan sonra da yoluna aynı hassasiyetle devam edeceğine gönülden inanıyorum. Bugüne dek KobiEfor’un başarısı için çabalayan tüm basın emekçilerine saygılarımı sunuyorum.

AV. HANDE KAYA
Kaya Hukuk Bürosu Kurucusu

KOBİEFOR, YILLARDIR EKONOMİNİN NABZINI TUTUYOR
KOBİ’ler ülke ekonomilerinin temel dinamikleri ve yön vericileridir. Ülkenin bel kemiği niteliğindeki sektörün 25 yıldır temsilcisi rolünü üstlenen, ekonominin yıllardır nabzını tutan KobiEfor Dergisi’nin 25.yılını kutlar emeği geçen tüm ekibe tebriklerimi sunarım.

FATİH YAMAN
Mey Saat Yönetim Kurulu Başkanı

KOBİEFOR, KOBİ’LERİN DÜNYADAKİ GELİŞMELERİ YAKINDAN TAKİP ETMESİNE KATKILARIYLA ÖNE ÇIKIYOR
Ülkemizin en önemli dinamiklerinden olan KOBİ’lerin, küreselleşen dünyadaki gelişmeleri yakından takip etmesine katkılarıyla öne çıkan derginizin 25. yılını kutlar, daha nice yıllarda bu başarılı çalışmalarınızın devamını diliyor ve saygılar sunuyorum.

MİNE TUNA
Seger A.Ş. Ticari Genel Müdürü

KOBİEFORUN VİZYONER BAKIŞ AÇISININ BİZLERE KAZANDIRDIĞI PERSPEKTİFİN DEĞERİNİ BİLİYORUZ
KobiEfor’un 25. yılını kutluyor, sektörlere rehberlik eden değerli yayıncılık anlayışını takdirle karşılıyoruz. Sanayi ve ekonomiye sağladığı katkılarla ülkemizin KOBİ’lerine ilham veren bu köklü derginin başarısını, Seger Ailesi olarak yürekten tebrik ediyoruz. Türkiye’nin sesli ikaz cihazları üretiminde lider markası olarak, ulusal ve uluslararası arenada elde ettiğimiz başarılarda, KobiEfor’un vizyoner bakış açısının bizlere kazandırdığı perspektifin değerini biliyoruz. Nice yıllar boyunca iş dünyasına ışık tutmaya devam etmenizi temenni ediyor, başarılarınızın artarak sürmesini diliyoruz.

AKGÜN YARDIMCI
12M Tech Genel Müdürü

KOBİEFORUN KOBİ’LERİN GELİŞİMİNE VE TÜRKİYE EKONOMİSİNE YAPTIĞI KATKILAR YADSINAMAZ
KobiEfor Dergisi’nin 25. yılını kutlar, yayın hayatında başarılarının devamını dileriz. KOBİ’lerin gelişimine ve Türkiye ekonomisine yaptığı katkılar yadsınamaz. Özellikle son yıllarda dijitalleşmenin hız kazandığı bir dönemde, KOBİ’lerin bu dönüşümü yakalamalarına destek olan KobiEfor, 25 yıldır yol gösterici bir rol üstleniyor. 4. yaşına giren Dijital KobiEfor Girişimcilik ve Teknoloji Dergisi’nin de bu önemli misyonu dijital platformda başarıyla sürdürdüğünü görmekten mutluluk duyuyoruz. 12M Tech olarak, KOBİ’lerin dijital dönüşümüne destek olmaya devam edeceğiz.

MEHMET FATİH ZEYVELİ
BeyazNET CEO’su

KOBİEFOR BİLİŞİM SEKTÖRÜMÜZÜN GELİŞİMİNE ÖNEMLİ KATKILAR SAĞLADI
KobiEfor Dergisi’nin 25. yılını kutlamak bizleri de ayrıca mutlu ediyor. Bilişim sektöründe faaliyet gösteren bir şirket olarak, derginin sektörümüzdeki gelişmeleri yakından takip etmemize ve bilgi sahibi olmamıza büyük katkıları oldu. KobiEfor, uzun yıllar boyunca KOBİ’lerin sesi oldu ve sektörümüzün gelişimine önemli katkılar sağladı. Biz de bu vesileyle, dergiye bugüne kadar yaptığı çalışmalardan dolayı teşekkür eder, bundan sonraki süreçte de başarılı çalışmalarına devam etmesini dileriz.

SİBEL ASNA
A&B İletişim Yönetim Kurulu Başkanı

KOBİEFOR ve DİJİTAL KOBİEFOR, TÜRKİYE’NİN “GERÇEK” EKONOMİSİNİ TANITIYOR, GİRİŞİMCİLİK DÜNYASINA VİZYON KAZANDIRIYOR
KobiEfor Dergisi’nin 25. yılını ve DİJİTAL KobiEfor Girişimcilik ve Teknoloji Dergisi’nin 4. yılını yürekten kutluyorum. Çeyrek asırdır %99.8’lik oranı ile Türkiye’nin “gerçek” ekonomisi olarak tanımladığım KOBİ’leri ülkeye tanıtan, onların rekabet gücünü artırırken girişimcilik dünyasına vizyon kazandıran çalışmalarınızı büyük bir takdirle izliyorum. İki derginin çalışmaları, sektörlerin dönüşümüne ve uluslararası arenada Türk KOBİ’lerinin seslerini duyurmalarına olanak sağladı. Başarılarınızın devamını diler, nice yıllar boyunca ekonomiye değer katmasını beklediğim yayınlarınızı heyecanla takip edeceğimi belirtmek isterim.

ASUMAN BAYRAK
Marjinal Porter Novelli Ajans Başkanı

KOBİEFOR, 25 YILDIR İŞ DÜNYASINA DEĞERLİ BİR REHBER VE İLHAM KAYNAĞI
KobiEfor Dergisi’nin 25. yılını yürekten kutluyorum! Çeyrek asırdır iş dünyasına değerli bir rehber ve ilham kaynağı olmayı başardığınız için sizleri tebrik ediyorum. Daha nice yıllar boyunca başarılarınızı ve etkileyici yayınlarınızı takip etmeyi diliyorum.

AYŞE EKİN GÜNDÜZ KARAHAN
Natus İletişim Kurucu Ortağı

GEÇMİŞTE OLDUĞU GİBİ GELECEKTE DE İŞ DÜNYASININ DÖNÜŞÜMÜNE REHBERLİK EDECEĞİNİZE İNANIYORUM
Dile kolay 25 yıl… Bilginin fikirlerle, sektörel deneyimlerle harmanlandığı; her satırıyla KOBİ’lere, girişimlere ve iş dünyasına değer katan/ışık tutan çeyrek asırlık bir yolculuk. Bu dönüm noktası yalnızca geçen süreyi değil; aynı zamanda büyük emekleri, üstesinden gelinen zorlukları ve sayısız başarıyı da yansıtıyor.  Geçmişte olduğu gibi gelecekte de nitelikli içeriklerinizle KOBİ’lerin gelişimine katkı sunacağınıza, girişimcilerin hayallerinin sesi olacağınıza, iş dünyasının dönüşümüne rehberlik edeceğinize yürekten inanıyorum. KobiEfor’un tüm yöneticilerini, yazarlarını ve paydaşlarını tebrik ediyor, bu vesileyle KobiEfor’un Kurucusu Yalçın Sönmez’i de saygıyla anıyorum. Daha nice çeyrek asırlara ulaşmanızı diliyorum. Yolunuz açık olsun!

NAZLI TUĞRUL YÜKSEL
Natus İletişim Kurucu Ortağı

“KOBİ’LERİN, OSB’LERİN VE İŞ DÜNYASININ NABZINI TUTARAK, BİLGİ VE İÇGÖRÜ SUNAN BİR KAYNAK”
KobiEfor’un 25’inci yılını içtenlikle kutluyorum. Türkiye’deki iş dünyasında KOBİ’lerin sağladığı değerli katkılar ve ekonomiye sundukları dinamizm, bu tür güçlü yayınlarla daha da belirginleşiyor. KobiEfor’un, ülkemizin kalkınmasında kilit rol oynayan KOBİ’lerin, OSB’lerin ve iş dünyasının nabzını tutarak bilgi ve içgörü sunan bir kaynak olması son derece kıymetli. Üstlendiği misyonun iş dünyasının gelişimine ilham olmaya devam edeceğine inanıyorum. KobiEfor Kurucusu ve İmtiyaz Sahibi Yalçın Sönmez’i rahmetle anıyor; tüm KobiEfor, ekibini kutluyorum. Yayıncılık alanında etkili pek çok çalışmaya imza atacağınız nice 25 yıllar diliyorum!

TAYFUN UÇAR
İlyada İletişim Ajans Başkanı

KOBİEFOR’UN DİJİTAL DÖNÜŞÜME UYGUN FARKLI MECRALAR GELİŞTİRME YETENEKLERİNE YAKINDAN TANIK OLDUK
İletişim dünyasına getirdiği yenilikler, ekonominin ve KOBİ’lerin nabzını tutan yayıncılık anlayışı ile 25 yılı geride bırakan KobiEfor Ailesi’ni kutluyoruz. Ekonomi yayıncılığında sahada olmak, özellikle ekonominin yapıtaşı niteliğinde olan KOBİ dünyasındaki gelişmeleri yakından izlemek büyük emek isteyen bir iş. Bunca sene aynı dinamizm ve heyecanla yayıncılık yapabilmek büyük bir başarı. KobiEfor’un uzun yıllardır özverili çalışmalarına, ilkeli ve sorumlu duruşuna, dijitalleşme ile birlikte yaşanan dönüşüme uygun farklı mecralar geliştirme yeteneklerine yakından tanık olduk. Sanayinin ve KOBİ’lerin yanında olan yaklaşımı, gurur verici güzel gelişmeler yanında sorunlar ve yaşanan sıkıntıları bilip, bunları dile getirmesi de her zaman çok kıymetliydi. Nice 25 yıllara KobiEfor…

ZEYNEP ALİMOĞLU
Yüzenada İletişim Kurucu & GM

SAHADAN GERÇEK ZAMANLI DOĞRU VERİLERLE OBJEKTİF BİR YAYIN
KobiEfor 25 yaşında ve benim de iletişim sektöründe 25 yılı aşan bir meslek hayatım var. Kuruluşundan bu yana KobiEfor her zaman yakından çalışmaya özen gösterdiğimiz bir yayın oldu. Çünkü eğer ekonominin herhangi bir noktasına değiyorsanız, ki bu otomotiv olabilir, bilişim olabilir ya da enerji sektörü olabilir, birilerinin sahadan gerçek zamanlı ve doğru verilere dayanan bilgileri aktarıyor olduğuna, sektörleri yakından ve objektif biçimde gözleyip yerinde yorumlar yaptığına inanmanız gerekiyor. Bu anlamda KobiEfor bizleri hiç yanıltmadı diyebilirim. Bugüne kadar dergiye emek vermiş olan, bazılarıyla tanışma fırsatı bulduğum tüm yayın ekibini tebrik ediyor, KobiEfor’a başarılarla dolu nice 25 yıllar diliyorum.

NİGAR KALYONCU
İletişim Ofisi Halkla İlişkiler Yönetici Ortağı

TÜRKİYE’NİN İŞ DÜNYASINA 25 YILDIR IŞIK TUTAN KOBİEFOR YENİLİKÇİ FİKİRLERLE EKONOMİMİZE DEĞER KATIYOR
KobiEfor Dergisi’nin 25. Yılı Kutlu Olsun! Türkiye’nin iş dünyasına 25 yıldır ışık tutan, KOBİ’lerimizin sesi olan ve yenilikçi fikirlerle ekonomimize değer katan KobiEfor Dergisi’ni gönülden tebrik ediyorum. KobiEfor’un çeyrek asırlık yolculuğunda etik yayıncılık ilkesini bir iletişimci olarak bizzat takip etmek ve bu alandaki öncülüğüne tanık olmak bizler için de çok kıymetli bir dönemdi. Daha nice yıllar boyunca Türkiye’nin kalkınmasına ilham vermesi ve başarılarla dolu yayıncılık hayatı diliyorum.

SEDEF SENAR
Stratejist Creative Communications Ajans Başkanı

KOBİEFOR VE DİJİTAL KOBİEFOR, VAZGEÇİLMEZ BİLGİ KAYNAKLARI HALİNE GELDİ
KobiEfor Sanayi Ekonomi Dergisi’nin 25. yılını ve DİJİTAL KobiEfor Girişimcilik ve Teknoloji Dergisi’nin 4. yaşını kutlamaktan büyük mutluluk duyuyorum. Bu iki değerli yayın, Türkiye’nin iş dünyasına rehberlik eden, girişimciliği destekleyen ve sanayi ekosistemine önemli katkılar sunan vazgeçilmez bilgi kaynakları haline gelmiştir. KobiEfor’un çeyrek asırlık geçmişi, sadece bir yayıncılık başarısı değil; aynı zamanda ekonomimizin temel taşları olan KOBİ’lerin gelişimine sunduğu eşsiz bir katkının göstergesidir.  DİJİTAL KobiEfor ise teknoloji ve girişimcilik odağında, yenilikçi bakış açısıyla geleceği bugüne taşıyan içerikleriyle dikkat çekmektedir. Kendi profesyonel yaşamımda, KobiEfor’un hem iş dünyasına hem iletişim sektörüne olan etkisini yakından gözlemledim.  Birçok işletmenin başarı hikayesine ışık tutan, sektörler arasındaki bilgi akışını güçlendiren ve girişimcileri cesaretlendiren bu değerli yayın, benim için ilham kaynağı olmuştur. Bu özel yıldönümünde, KobiEfor Ailesi’ni böylesine anlamlı bir başarı için yürekten tebrik ediyorum.  Gelecekte de aynı azim ve vizyonla iş dünyasına rehberlik etmeye devam edeceğinize olan inancım tamdır. Nice başarılı yıllara!

NİL YILDIZALP
ADA PR İletişim Hizmetleri Genel Müdürü

KOBİEFOR, SEKTÖRDEKİ PROFESYONELLERE YOL GÖSTERDİ, DİJİTAL KOBİEFOR TEKNOLOJİ DÜNYASINDA GİRİŞİMCİLERE İLHAM VEREN BİR PLATFORM OLDU
KobiEfor Sanayi Ekonomi Dergisi’nin 25. yılı ve Dijital KobiEfor Girişimcilik ve Teknoloji Dergisi’nin 4. yılı, Türkiye’nin ekonomi ve sanayi dünyasında önemli bir dönüm noktasını işaret ediyor. KobiEfor, yıllar içinde KOBİ’lerin gelişimine, girişimcilik ekosistemine ve dijital dönüşüme katkı sağladı, sektördeki profesyonellere yol gösterdi. Dijital KobiEfor ise hızla değişen teknoloji dünyasında girişimcilere ilham veren bir platform oldu. Hem baskılı hem dijital mecradaki başarıları, derginin sektördeki etkisini pekiştirdi. Destekleri ve katkıları için KobiEfor dergilerine teşekkür ediyor, gelecek yıllarda KobiEfor’un daha da güçleneceğine ve sektöre katkılarının artarak devam edeceğine inanıyorum.

SEMRA AYDIN
Aydın Medya Kurucu ve Ajans Başkanı

MEDYA SEKTÖRÜNÜN AMİRAL GEMİSİ 
Türk ekonomisini tüm paydaşlar ve ekonomi çeşitliliği sağlayan tüm sektörleri yıllardır sayfalarına taşıyan, ekonominin çarklarının dönmesi adına elini taşın altına koyarak yıllardır sektörlerin nabzını tutan KobiEfor Dergisi’nin 25.yılını kutlarım. Sektörün amiral gemisi olarak gördüğüm KobiEfor Dergisi, 25 yıldır yayın  hayatında ki istikrarlı duruşu ve yayın anlayışı ilkelerine bağlı olarak devam eden yolunda; hem yönetimi hem de yıllardır emeği geçen tüm çalışma arkadaşlarımızı da vesilesi ile kutlamak isterim. Nice 25 yıllar dilerim.

İlk 10 ayda otomotiv ihracatı 30 milyar doları aştı!
Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) 2024 yılının ilk 10 aylık dönemine ilişkin verileri açıkladı. Geçen yılın aynı dönemine göre toplam üretim %7 gerileyerek 1 milyon 122 bin 567 adet gerçekleşti. Geçen yılın ilk 10 aylık dönemine göre %5 azalan otomobil üretimi ise 742 bin 303 adede ulaştı. Traktör üretimiyle birlikte toplam üretim ise 1 milyon 162 bin 178 adede yükseldi. Ticari araç grubunda, yılın ilk 10 ayında üretim %12, ağır ticari araç grubunda %25 ve hafif ticari araç grubunda ise %10 geriledi. 2023’ün ilk 10 aylık dönemine göre ticari araç pazarı %7, ağır ticari araç pazarı %10, hafif ticari araç pazarı ise %6 geriledi. Yılın ilk 10 ayında, bir önceki yılın aynı dönemine göre paralel seyrederken otomobil ihracatında %2 gerileme yaşandı. Bu dönemde, toplam ihracat 826 bin 259 adet, otomobil ihracatı ise 531 bin 680 adet düzeyinde gerçekleşti. 2024’ün ilk 10 aylık döneminde toplam pazar, geçen yılın aynı dönemine göre %2 geriledi ve 983 bin 968 adetten kapandı. Bu dönemde, otomobil pazarı geçen yılın aynı dönemiyle paralel seyretti ve 750 bin 935 adede ulaştı. Ekim ayında aylık bazda en yüksek ihracat değerine ulaşıldı: Yılın ilk on aylık döneminde otomotiv ihracatı geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre adet bazında paralel seyretti ve 826 bin 259 adet gerçekleşti. Bu dönemde otomobil ihracatı da bir önceki yılın aynı dönemine göre %2 azalırken, ticari araç ihracatı ise %1 arttı. Traktör ihracatı ise 2023 yılının aynı dönemine göre %24 azalarak 11 bin 860 adet olarak gerçekleşti. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, toplam otomotiv sanayi ihracatı, 2024’ün ilk on aylık döneminde %16 ile sektörel ihracat sıralamasında ilk sıradaki yerini korurken, Ekim ayında gerçekleştirdiği 3.6 milyar dolar ihracat ile ay bazında en yüksek ihracat değerine ulaştı.  Uludağ İhracatçı Birlikleri (UİB) verilerine göre, ilk 10 aylık dönemde toplam otomotiv ihracatı, 2023’ün aynı dönemine göre %3 artışla 30.2 milyar dolar gerçekleşti. Bu dönemde, dolar bazında ana sanayi ihracatı %5 artarken tedarik sanayi ihracatı da %2 arttı.

Elektrikli ve otonom araçlar gündemimizde
ALİ ÖZÇETE
OSS (Otomotiv Satış Sonrası Ürün ve Hizmetleri Derneği) Derneği Yönetim Kurulu Başkanı
Satış sonrası yenileme pazarının binek araç ve hafif ticari araç kapsamında 2023 geliri 6.466 milyar dolar, ağır ticari araç grubu da eklendiğinde satış sonrası yenileme pazarı geliri 8.85 milyar dolara ulaştı. 2024 özelinde, otomotiv satış sonrası sektörü olarak bizler için zor koşullarda geçen bir yılı geride bırakıyoruz. Hem ülkemizdeki hem de dünyadaki ekonomik ve siyasi gelişmeler, sektörümüze bu yıl genel olarak olumsuz yansımalar getirdi. OSS Derneği olarak 272 üyemizle gerçekleştirdiğimiz Sektörel Değerlendirme Anketi’ne göre, otomotiv satış sonrası sektörü 2024’ün 3. çeyreğinde, 2023’ün aynı dönemine kıyasla yurt içi satışlarda dolar bazında ortalama %1.08 düşüş yaşadı. Bu dönemde dağıtıcı üyelerin satışlarında dolar bazında %0.38 artış kaydedilirken, üretici üyelerde %3.27'lik bir düşüş gözlemlendi. 2024 yılına temkinli bir başlangıç yapan otomotiv satış sonrası sektörü, 3 çeyrek boyunca durgunluğunu sürdürdü. Sektördeki en dikkat çekici unsurlar arasında, satış ve ihracattaki düşüşe rağmen istihdamın korunması yer alıyor. Bu, iş gücü açısından istikrar sağlansa da ekonomik faaliyetlerin daraldığının bir göstergesidir. Maliyet artışları ve nakit akışı sorunları sektörün temel sıkıntıları arasında. 2024’ün 3. çeyreğinde yatırım planlayan üretici üyelerin oranı bir önceki ankete göre yükseldi. Bu durum bizlere işletmelerin belirsizliklere rağmen uzun vadeli büyüme hedeflerine yönelik daha iyimser bir bakış açısı geliştirdiğini ve yatırım yapma konusunda daha cesur adımlar attığını gösteriyor. Kapasite kullanım oranındaki sınırlı artış ve bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracattaki olumlu gelişmeler, sektördeki toparlanma umudunu bir nebze de olsa artırıyor. Sektörümüz uzun vadeli hedeflerde büyüme potansiyeli oldukça yüksek ve ülkemize en çok getiri sağlayan sektörler arasında. En köklü değişimlerden biri olacak elektrikli ve otonom araçlar için gerekli yedek parçaların üretimi, dijitalleşme, otomasyon ve robotik kullanımının yaygınlaşması gibi birçok önemli konu başlığı gündemimizde. Bu trendlerin elektrikli araçlar başta olmak üzere otomotiv ve otomotiv satış sonrası sektöründe talebi yukarı yönlü etkileyeceğini öngörüyoruz. Sektördeki değişime ayak uydurabilecek ve Endüstri 4.0 konseptine uygun kriterlerde üretim ve dağıtım alanlarının oluşturulması için tüm sektör paydaşlarımızla ortak yol haritası belirleme konusunda hem fikiriz.

“2030’da kimya ihracatımızı 50 milyar dolara yükseltmeyi hedefliyoruz”
ADİL PELİSTER
İKMİB (İstanbul Kimyevi Maddeler ve Mamulleri İhracatçıları Birliği) Yönetim Kurulu Başkanı
2023’te gerçekleştirdiğimiz 30.6 milyar dolarlık ihracatla en fazla ihracat gerçekleştiren ikinci sektör olmayı başardık. 2023’te dünyada kimya ihracatının önde gelen ülkeleri arasında küresel ihracattan aldığımız payı %10’a yakın arttırdık. 16 alt sektörümüzle birlikte geçtiğimiz yıl 230 ülke ve bölgeye ihracat yaparak toplam ülke ihracatından yaklaşık %13.8 pay aldık. Bu yıl ilk on aylık verilere baktığımızda ise kimya sektör ihracatımız 26 milyar dolara yaklaştı. Bu dönemde %2.7’lik bir büyüme gerçekleşti. Küresel talepteki gerileme, yakın coğrafyamızdaki savaşlar, enflasyon ve kur dengesi, girdi maliyetlerindeki artış gibi zorlu koşullara rağmen sektörümüz Türkiye’nin en çok ihracat yapan ikinci sektörü konumunu korumayı başardı. Ocak-Ekim döneminde en çok ihracat yaptığımız ilk 10 ülke Hollanda, Romanya, ABD, Rusya, İtalya, Almanya, İspanya, Irak, İngiltere ve Mısır oldu. Yine bu dönemde en çok ihracat yaptığımız ilk 10 ürün grubu ise plastikler ve mamulleri, mineral yakıtlar, mineral yağlar ve ürünler, anorganik kimyasallar, uçucu yağlar, kozmetikler ve sabun, kauçuk, kauçuk eşya, boya, vernik, mürekkep ve müstahzarları, eczacılık ürünleri, muhtelif kimyasal maddeler, yıkama müstahzarları ve organik kimyasallar olarak sıralandı. 2024 Haziran’da kimya sektöründe faaliyet gösteren 23 binin üzerinde işyeri mevcut, çalışan sayısı ise 370 binin üzerinde. Bunların %30’u kimyasal ürün imalatı, %4’ü eczacılık ürün imalatı ve %66’sı ise kauçuk ve plastik ürün imalatı yapıyor. İKMİB olarak ‘Vizyon 2030’ stratejimiz çerçevesinde, sürdürülebilirlik temelinde ölçek büyütmeye odaklanarak kimya ihracatımızı 2030 yılında 50 milyar dolara yükseltmeyi hedefliyoruz. İhracatın artırılması için gerekli en önemli unsur olan kimya sektörünün 2030 vizyonlu sanayi stratejisinin ortaya konulmasını önemsiyor ve bu anlamda 2025 içinde uluslararası boyutta bir kimya sektör zirvesi düzenlemeyi planlıyoruz. Türkiye’nin en çok ihracat gerçekleştiren ikinci sektörü olarak ülkemize döviz kazandırmanın yanı sıra ülkemizde öncelikli ürün yatırımlarının yapılması için İKMİB olarak yaptığımız çeşitli projelerle katkı sağlıyoruz. İKMİB olarak, ciddi emek ve uğraş sonucu sürdürülebilirlik temelli ve ihracat odaklı yepyeni bir kimya ekosistemi kurmak için Kimya Teknoloji Merkezimizi hayata geçirdik. Merkezimizde akredite olmuş laboratuvarlarda yapılan test ve analizler kapsamında her yıl önemli miktarda bir tasarruf sağlanmasını bekliyoruz. Kimya Teknoloji Merkezimizin cari açığın kapanmasına ve ihracat artışına ciddi katkı sağlayacağına inanıyoruz. Merkezimiz startup girişimcilik merkezi ve sürdürülebilirlik merkezi ile gelecek teknolojileri, dijitalleşme, yapay zeka ve çevre-sanayi-toplum işbirliği alanlarında da yenilikçi projelere imza atacaktır.

“Önümüzdeki 10 yılda ekonomide katma değerin %70'ini dijital ekonomi oluşturacak”
RAHMİ AKTEPE
TBD (Türkiye Bilişim Derneği) Genel Başkanı
Türkiye Bilişim Derneği, (TBD) ülkemizin bilişim ekosisteminin gelişmesinde en önemli ayaklarından biri olarak KOBİ’leri görür. 2030’a kadar dijital ekonominin 38 trilyon dolarlık bir büyüklüğe sahip olacağı tahmin edilmektedir. Türkiye’nin bu büyümeden pay sahibi olabilmesi için öncelikle kamu özel sektör işbirliklerini arttırması, akademi dünyasının bu hedeflerin içine alınması ve Türk ekonomisinin bel kemiği olan KOBİ’lerin dijital dönüşümünün hızlandırılması gerekiyor.  TBD olarak bu anlamda önemli çalışmalara imza atıyoruz. Yakın zamanda ülkemizin bilişimde gelecek vizyonunu belirleyecek 3. Bilişim Şurası’nı Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın katılımıyla Cumhurbaşkanlığı ile birlikte gerçekleştireceğiz. Bilişim Kurultayımızı da 41. kez Aralık ayında gerçekleştireceğiz. Bu önemli etkinliklerde de KOBİ’lerin dijital gelişimi önceliğimiz olacaktır.
‘Türkiye’nin Dijital Dönüşümü’nün ekonominin genel gidişatıyla ve eğitim ile hukuk sistemi gibi kurumsal yapılarla yakından ilişkili olduğunu öngörmekteyiz. Ekonomik istikrarın bozulması dijitalleşme sürecinin aksamasına, buna karşılık ekonomik istikrarın yeniden sağlanacağı beklentisi de dijitalleşme sürecinin hızlanmasına neden olmaktadır.  KOBİ’lerin dijital dönüşümü de sadece kamunun yönlendirmesi, STK’ların desteklemesi ya da mali yardım ile gerçekleşecek bir dönüşüm değildir.
Ülkemizin tüm kurumlarının bu dönüşüm anlayışında birleşmesi ve bunu ekonomik gelişme politikası ile birleştirmesi gerekmektedir. Küresel ölçekte rekabet avantajı sağlayabilmek, ihracat ve istihdam potansiyelini artırmak için yüksek katma değerli ileri teknolojilerin ülkemizde üretilmesi gerekmektedir. İleri teknolojilerde, dünyada kurallar yeniden belirlenirken, geleceğin ekonomisine hazırlıklı olabilmemiz için büyük şirketlerimiz yanında özellikle KOBİ’lerimizin dönüşümünün öncelikli olması gerekmektedir. Büyük ölçekli şirketlerin yüksek katma değerli ürünleri üretmesi önemlidir ama bunu KOBİ’lere yayamazsak dünya ekonomik gelişme trenini yakalayamayız.
KOBİ’lerimiz dahil olmak üzere iş dünyamızın ileri teknolojiye dayalı yüksek katma değerli üretim yapısını hayata geçirmek artık bir seçim değil, zorunluluk olmuştur. Bilişimde artık önümüzdeki yılı değerlendirmek değil, önümüzdeki on yılı ve 2030-2050 yılı gibi hedefler koyarak bu hedefler yolunda ilerlerken yaptıklarımızı ve yapacaklarımızı değerlendirmemiz gerekiyor. Dünya Ekonomik Forumu’na göre önümüzdeki 10 yılda ekonomide katma değerin %70'ini dijital ekonomi oluşturacak ve dijital iş modelleri oluşturan şirketler bu büyümeden pay alacak. Türkiye ise yaklaşık 50 milyar dolarlık bir potansiyeli ile G20 ülkeleri arasında sonuncu sırada yer almakta. Dünyada Türkiye dijital ekonomideki %0.1’lik paya sahiptir. Türkiye’nin dijitaldeki atılımı ile ekonomik büyümede bir bağlantı var.
Ekonomi yönetimi iyi olduğu takdirde 2030’a kadar 269 milyar dolarlık bir potansiyelin dijitalle ekonomiye katkı sağlanacağını söyleyebiliriz. Bu da ülke genelinde dijital büyümenin %25-30 civarında olacağı tahmini yapmamızı sağlıyor. Türkiye dijital büyümeyle ekonomide küresel değer zincirinde söz sahibi olabilmesi adına birçok fırsata sahiptir. Dünya Bankası verilerine göre; Türkiye’de katma değerin %53’ünü, istihdamın ise %74’ünü sağlayan mikro, küçük ve orta ölçekli şirketler dijital dönüşümü tamamlamakta büyük şirketlere ve OECD ülkelerine kıyasla geri kalmıştır.
OECD ülkeleri içerisinde dijital dönüşümün temel seviyelerinden birisi olan web sitesi sahipliğine bakılırsa, Türkiye’de büyük ölçekli şirketler %91’le OECD ortalamasının üzerindeyken, orta ölçekli şirketler %68, küçük ölçekli şirketler ise %45’le OECD sıralamasında sonlarda geliyor. Türkiye büyük işletmeler ve KOBİ’ler arası dijital uçurum bulunan nadir ülkelerden birisi. Temel sebepler arasında, KOBİ’lerin kullanacakları çözümler ve kullanım alanlarıyla ilgili bilgi eksikliği ve finansal destek ihtiyacı bulunuyor.

Türkiye plastik sektörü, AB ülkeleri içinde 2. Sırada
ÖMER KARADENİZ
PLASFED (Plastik Sanayicileri Federasyonu)  Yönetim Kurulu Başkanı
Türkiye ekonomisinin en önemli aktörlerinden birisi olan plastik sektörü, 10 milyon tonu geçen toplam üretimi, 50 milyar dolara yaklaşan cirosu, 8 milyar doları aşan direkt mamul ihracatıyla ülke ekonomisine yön veriyor. Türk plastik sektörü, 10 milyon ton plastik üretimiyle AB ülkeleri içinde, Almanya’dan sonra 2. sırada yer alıyor. Ara malı üreten plastik sektörü başta inşaat, tarım, dayanıklı tüketim malları, otomotiv ve elektronik olmak üzere imalat sanayi sektörü yanında, ambalaj malzemeleri gibi ürünlerle hizmet sektörünün de çok önemli bir tedarikçisi konumunda.
2024 yılı Ocak-Ekim döneminde Türkiye ihracatı %3.2 artışla 216 milyar 383 milyon dolar, ithalat ise 7.2 oranında azalışla 282 milyar 2 milyon dolar olarak gerçekleşti. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre; en fazla ihracat yapan ikinci sektör 26 milyar dolarla kimya oldu. Kimyevi maddeler ve mamulleri ürün grupları içinde en büyük destek plastikler ve mamullerinden geldi. Sadece Ekim’de 819 milyon dolar ihracat yapan plastik sektörünün toplam 10 aylık ihracat verisi 7.67 milyar dolar gerçekleşti.
Ülkelere göre plastik hammadde mal grubu 2024 yılı Ocak-Eylül dönemi ihracatına bakıldığında toplamda 175 ülkeye ihracat yapıldığı görülüyor. En çok ihracat yapılan ülkeler; sırasıyla Rusya Federasyonu, İtalya, Romanya, Ukrayna ve Almanya. İKMİB verilerine göre; plastik mamul ithalatı, 2024 yılı ilk 9 ayında 2.69 milyar dolar gerçekleşti. 2024 yılı sonunda ithalatın 2023’e kıyasla miktar bazında %1.8 ve değer bazında %4.3 gerileyerek 748 bin ton ve 3.99 milyar dolar gerçekleşeceği tahmin ediliyor. Plastik sektörü ihracatı, hammadde ve mamul ürünler toplamı olarak 2024 ilk 3 çeyreği itibarıyla yaklaşık 3.09 milyon ton gerçekleşti. 2024 ilk 3 çeyreğinde gerçekleşen bu ihracatın yaklaşık 1.74 milyon tonu plastik mamul, geriye kalan 1.35 milyon tonu plastik hammadde sektöründe oldu. Plastik sektör ihracatımız bir önceki yılın aynı dönemine göre miktar bazında %7.24 artarken; ilgili dönemde sektörün mamul ihracatında geçen yıla göre %5.26 hammadde ihracatında ise %9.9’luk artış yaşandı. Plastik sektörü 2018-2023 yıllarını kapsayan dönemde, yılda ortalama 1 milyar 105 milyon dolarlık makina ve teçhizat yatırımı gerçekleştirdi. Bu dönemde toplam yatırımın %40’ını presler ve diğer makinalar %20’sini enjeksiyon, %17’sini ekstrüzyon, %4’ünü termoform, %2’sini şişirme ve %17’sini de aksam ve parçalar oluşturuyor. Ülke ekonomisine 35 milyar dolarlık katma değer sağlayan plastik sektörü, 250 binden fazla kişiye istihdam yaratıyor.
2024’ün son çeyreğinde toplam ihracatını artıran plastik sektöründe ivmenin yukarı yönlü hareket edeceğini düşünüyoruz. Yeni yılla birlikte plastik sektörünün ihracatla kalkınacağını öngörüyoruz. Küresel ticaretin 2025’te daha zayıf büyüyeceği beklentilerine rağmen Türkiye’nin Asya-Pasifik ve Orta Doğu pazarlarında güçlü bir şekilde yer alacağını düşünüyoruz. Tabii bir yandan da dünya ve Türkiye ekonomisinde yaşanan zorlu koşullar unutulmamalı. Durum böyle olunca plastik sektöründe yerinde sayan hatta gerileyen satış fiyatları ile rekabet edebilmek zorlaşıyor. Dolayısıyla kar marjları daralıyor. Sektörün en önemli sorunlarından biri yeterli katma değer sağlayamamasıdır. Üretim ve ihracatta daha yüksek katma değer sağlayabilmek için katma değeri yüksek inovatif ürünler imal edilmeli ve kaliteden ödün vermeden maliyetleri düşürmenin bir yolu bulunarak kar marjı artırılmalı. Sektörün kaliteden ödün vermeden küresel pazarlarda rekabetçi üretim ve ihracat olanaklarını artırması için Avrupa standartlarında ve çevreye uyumlu üretim yapılmalı.

İhracat üç ay üst üste artış gösterdi
Türkiye İMSAD tarafından hazırlanan İnşaat Malzemesi Sanayi Dış Ticaret Endeksi 2024 Eylül ayı sonuçları açıklandı. Rapora göre ihracat bir önceki Ağustos’a göre 85 milyon dolar artarak 2.62 milyar dolar seviyesine yükseldi. Geçen yılın Eylül  ayının ise %0.7 altında kaldı. Eylül ayında inşaat malzemesi ithalatı da 941 milyon dolar olarak gerçekleşti. Pazardaki durgunluğa ve Türk lirasındaki değerlenmeye rağmen Eylül’de de ihracat artmaya devam etti. Böylece dış ticaret endeksleri üç aylık bir yükselişe imza attı. Rapora göre; 2024 Eylül’de inşaat malzemesi ihracatı miktar olarak bir önceki Ağustos’a kıyasla 222 bin ton artarak 4.14 milyon tona yükseldi. 2024 Eylül’de ortalama ihracat birim fiyatı 0.63 dolar/kg olarak kaydedildi. Bu yılın Eylül’ündeki inşaat malzemesi sanayi ortalama yıllık ihracat birim fiyatının, geçen yılın Eylül’üne göre %0.5 artış gösterdiği endekste belirtildi. Eylül ihracat performansına bağlı olarak 2024 Eylül itibariyle yıllıklandırılmış inşaat malzemesi ihracatı 28.78 milyar dolar oldu.

Gayrimenkul sektörüne 4T Sertifikası geliyor
19. GYODER Gayrimenkul Zirvesi’nde konuşan GYODER (Gayrimenkul Yatırımcıları Derneği) Başkanı Neşecan Çekici, gayrimenkul sektörünün Türkiye’de ekonomik kalkınmanın daima lokomotifi olduğunu belirterek, “Dün de öyleydi, bugün de böyle. Eminiz ki yarın da aynı çizgide devam edecek. Çünkü gayrimenkul sektörü yalnızca binalar inşa etmekle kalmıyor, şehirler kuruyor, insan hayatına dokunuyor ve geleceği şekillendiriyor” dedi. Çekici, yeni ekonomide çevresel, toplumsal adalet ve yönetişim konularını içeren ESG standartlarının önemine işaret etti: “ESG kriterlerini sektörümüzde yerleşik kılmak istiyoruz.
Bu nedenle Tabiat, Toplum, Tasarım ve Teknoloji başlıklarından oluşan, 4T Sertifikası’nı PwC Türkiye danışmanlığında hazırlamaktayız. Öncelikle geliştiricilerimizi ve inşaat şirketlerimizi belgelendireceğiz.
Böylece sektörümüzün sosyal rolünü yukarıya taşıyacağız. Uluslararası rekabet gücünü artıracağız.” Lansmanını yaptıkları ‘İnşaat Sektörü ve İş Gücü Dinamikleri: Türkiye 2024’ raporlarında sektörün en önemli problemlerinden biri haline gelen ‘iş gücü’ sorununu mercek altına aldıklarını aktaran Çekici, tüm paydaşlarla bir seferberlik çerçevesinde gayrimenkul ve kentsel dönüşüm okuryazarlığı projeleri yürütmeye başladıklarını da söyledi.

Yalıtım sektörü bölgesel bir üretim merkezi olma yolunda
EMRULLAH ERUSLU
İZODER - Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneği Yönetim Kurulu Başkanı
Yalıtım sektörü; dünya standartlarındaki üretim altyapısı ve yüksek kapasitesi, kalite standartları, dinamik girişimcileri ve yenilikçi ürünleriyle Türkiye ekonomisinde önemli bir yere sahip. Sektörün ülkemizdeki büyüklüğü 2023’te tüm hizmetler dahil 7.5 milyar dolara ulaştı. Direkt ve dolaylı yaklaşık 150 bin kişilik bir istihdam oluşturarak ülkemizin kalkınmasında etkin rol alıyoruz. Yine ihracat tarafında son yıllarda ciddi bir ivme kaydettiğimizi, sektörümüz için bölgesel bir üretim merkezi olma yolunda önemli yatırımların hayata geçtiğini görüyoruz. Yeni yapıların inşa süreci ve kentsel dönüşüm yanında mevcut binalarda yapılan yalıtım uygulamaları sektörün başlıca büyüme dinamiklerini oluşturuyor. Yalıtımın enerji verimliliği, güvenli ve konforlu bir yaşam üzerindeki rolü konusunda toplum bilincinin artması da sektörün büyümesine olumlu yönde yansıyor. Ancak son zamanlarda kentsel dönüşüm ile mevcut binaların yenilenmesi amaçlı yavaşlayan talep dikkate alındığında deprem sonucu oluşan barınma ihtiyacının karşılanmasına yönelik olarak yürütülen deprem konutlarının inşasının, 2023’te olduğu gibi 2024’te de yalıtım sektörünün itici gücü olmaya devam ettiğini söylemek mümkün. Yalıtım sektörü; ısı, su, ses ve yangın yalıtımı olmak üzere dört ana başlıkta hizmet veriyor. Isı yalıtımının genel sektör içindeki pazar payı daha fazla büyüyor. Dünyada gelişmiş ülkeler daha büyük pazar kapasitesine sahip. AB’deki kişi başı ısı yalıtım malzemesi tüketimi ülkemizin 2.5-3 kat üstünde. Enerji limitlerimizi ve U değerlerimizi gelişmiş ülkeler seviyesine getirmemiz gerekiyor. Binalarda Isı Yalıtımı Kuralları Standardı TS 825 revizyonu bu noktada çok büyük önem taşıyor. Bu da 2025’te ülkemiz ve sektörümüz için önemli gelişmelerden biri. Yine kentsel dönüşüm sürecinde meydana gelebilecek hızlanma sektörümüzü pozitif etkileyecek faktörlerden bir tanesi olacaktır. Yalıtım uygulamalarının yaygınlaştırılması bireylerin yaşam konforunu artırdığı gibi ülkemizin enerji faturasını düşürecek ve Türkiye’nin 2053 yılı net sıfır hedeflerini destekleyecektir.

Lojistik hub olma potansiyeliyle dikkat çeken Türkiye lojistik, taşıma ve depolama sektörü hızla büyüyor
BİLGEHAN ENGİN
UTİKAD (Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği) Yönetim Kurulu Başkanı
Küresel ticaretteki sunduğu alternatif rotaları ile her geçen gün Türkiye lojistik sektörü yerini daha da sağlamlaştırdı. Türkiye’nin bulunduğu coğrafyada dünya tedarik zincirleriyle alakalı koyabileceği herhangi bir hedefe ulaşamaması neredeyse imkansız. Ülkemizin dinamik bir lojistik sektörüne sahip olması, bölgedeki en önemli lojistik merkezlerinden ve transit ülkelerinden birisi olma potansiyelini öne çıkarıyor. Lojistik hub olma potansiyelimizi en iyi şekilde kullanabilmek için hız, maliyet avantajı ve güvenilirlik sağlayabilecek bir ulaştırma ağına ihtiyaç bulunuyor. Limanların demiryolu bağlantılarının yapılması, doğu-batı yönünde demiryoluyla kesintisiz yük taşımacılığının yapılması öncelikli olarak hayata geçirilmesi gereken projeler arasında olmalı. Ülkemizin bir transit hub olması yolundaki çalışmalarını destekliyoruz.
Lojistik depo veya depolama, belirli bir noktadan alınan ürün ve yüklerin teslim alınarak bir süre muhafaza edilmesi ve daha sonra istenilen noktalara aktarılmak üzere hazırlanması işlemidir. Kullanılan depolar, ürünlerin ne kadar süre muhafaza edileceğine bağlı olarak belirlenir. Depolardaki doluluk oranlarının, lojistik ve tedarik zinciri yönetiminde oluşturduğu çeşitli zorluklar hem operasyonel hem de stratejik seviyede etkiler doğurabilir, depo alanının yetersizliği tedarik zinciri boyunca tüm işlemleri yavaşlatacağı gibi sevkiyatlarda gecikmelere de yol açabilir. Depo dolulukları depolama maliyetlerini artıracağından maliyetlerde yukarı yönlü değişkenlikleri doğuracaktır. Üretici veya perakendeci firmaların stoklarını şişirerek özellikle bozulabilir ürünlerde ciddi kayıplara neden olabilecektir. Hızlı ve seri sevkiyat yapılamayacak ve bu nedenle müşteri memnuniyetsizliği riski artacaktır. Acil durumlarda ve hızlı sevkiyatlarda reaksiyon kabiliyetinizi ciddi manada düşürecektir. Envanter ve stok takibinde hatalara yol açacağı gibi nakliyat süreçlerini de yavaşlatacak ve tedarik zincirinde ciddi tıkanmalara yol açacaktır. Bu zorluklar, maliyet artışından sevkiyat gecikmelerine kadar geniş bir yelpazede olumsuz etkiler yaratıyor, işletmelerin bu durumu etkin yönetmesi, esnek ve sürdürülebilir bir tedarik zinciri oluşturmak açısından kritik öneme sahip. Depolama maliyetlerinin artması kaynaklı ürünlerin toplam maliyetlerinde değişiklik olacağından maliyet bazlı bir fiyatlama stratejisini ortaya çıkaracaktır. Düşük kâr marjlı sektörlerde ciddi kayıplara neden olacaktır. Bu tip durumlarda stok ürünü azaltmak alternatif taşıma modelleri ile talebe göre arz oluşturma sektörlerin en çok uyguladıkları yöntemdir.
Türkiye’de lojistik, taşıma ve depolama sektörü son zamanlarda gündemde. Depolama tesislerindeki doluluk oranları kritik seviyelere ulaştığı bilgisi sıkça ifade ediliyor. Bu bilgi doğru, bir dönem kritik seviyelere ulaşıldı ancak 2024 Şubat ayı itibarıyla kritik seviyelerin altında seyrediyor. Geçtiğimiz birkaç yılda %100’ü bulan doluluk oranları şu an %80-90’lar da denilebilir. Antrepo tesislerindeki doluluk oranları ekonomik dengeleri de etkiliyor.

“Yeşil dönüşüm bir görev”
HAMDİ ERÇELİK
TÜRKLİM Yönetim Kurulu Başkanı Hamdi Erçelik
Türkiye Liman İşletmecileri Derneği (TÜRKLİM) tarafından 5.’si düzenlenen ‘Geleceğin Limanları Çalıştayı’ndaki açılış konuşmasında TÜRKLİM Yönetim Kurulu Başkanı Hamdi Erçelik, Türkiye limancılık sektörünün hedeflerine ulaşabilmesi için verimlilik ve güvenlik konularında yapılan dijital yatırımların önemini vurguladı. 2023’te Türkiye limanlarında 525 milyon ton elleçleme gerçekleştirildiğini ve 2050 yılında bu rakamın iki katına çıkmasının öngörüldüğünü belirten Erçelik, bu kapsamda entegre sistemlerin ve teknolojik altyapının oluşturulmasının sektöre büyük katkı sağlayacağını ifade etti. Limanların yalnızca kendi emisyonlarını değil, bağlantılı tüm taşıma ağlarının karbon ayak izini azaltmayı hedeflediklerini kaydeden Erçelik, yeşil dönüşümün bir “görev” olduğunu ve gelecek nesillere daha yaşanabilir bir çevre bırakmanın herkesin sorumluluğu olduğunu ifade etti.

Makine ihracatı 2.8. milyar dolar gerçekleşti
3 binden fazla işletmeyi temsil eden 34 sektörel derneğin çatı kuruluşu Türkiye Makina Federasyonu (MAKFED) tarafından bu yıl 4. kez düzenlenen Makine Zirvesi’nde konuşan MAKFED Başkanı Adnan Dalgakıran, “Türkiye Makine ve Teçhizat Yatırımlarının 2024’ün 2. çeyreğinde %5.6 küçüldüğü dönemde Avrupa’da da benzer daralma olmasına karşın tüm gücümüzle ihracata tutunmaya çalışıyoruz. 12 aylık ihracatımız 28.2 milyar dolar olarak gerçekleşti. Buna karşın makine ithalatının son 12 aylık dönemde %2.7 artarak 45.1 milyar dolara çıkması düşündürücü” dedi. Dalgakıran, şunları ifade etti: “Piyasa gözetimi ve denetiminin etkin olmaması haksız rekabete neden oluyor . Ölçek ekonomisi gelişemiyor. Bunun için kuralların etkin şekilde uygulanması gerekiyor. Üzerinde CE işareti olmasına karşın ithal ve yerli makinelerde verimsiz elektrik motorlarının olduğunu görüyoruz. MAKFED çatısı altında 34 derneğimiz teknik bilgileri ile ilgili kurumlarımıza desteğe hazır. Gerektiğinde test ve muayene alt yapısının geliştirilmesine de destek olabiliriz. Rakiplerimizle ülkemizde ve küresel arenada rekabetçi olabilmek için alıcı finansmanı mekanizmasını geliştirmeliyiz. Yatırım yerini de artık maaliyet kalemleri arasında alt sıralara itmeliyiz”
TİM (Türkiye İhracatçılar Meclisi) Başkan Vekili ve MAİB (Makine İhracatçıları Birliği) Başkanı Kutlu Karavelioğlu, zorlu bir süreçten geçildiğini, Türkiye’de üretimin düştüğü, ölçeklerin küçüldüğü, maliyet yapısının bozulduğu dönemlerin hep olduğunu hatırlatarak, üretimin yerini ithalatın bu kadar hızlı aldığı dönemin yok gibi olduğunu kaydetti: “Sene sonuna gelindiğinde ihracatımızın düşmediğini, arttığını ve bunu mallarımızın ucuzlamasıyla sağladığımızı hep birlikte göreceğiz, ara malı ve hammadde ithalatının düşmekte oluşu bunun öncü göstergesidir.” Makine imalatının ayrışan bir sektör olacağını ifade eden Kutlu Karavelioğlu, “Makinalar pahalanmakta, ihraç edilen makinaların miktarı azalmakta ihracatı da düşmektedir. Tuhaf bulacaksınız ama ana sebep yerlilik/mühendislik oranının yüksekliğidir” diye konuştu. Asıl riskin tedarik zincirlerine dünya ortalamalarının üzerinde mal veren yan sanayiler üzerinden oluştuğunu anlatan Karavelioğlu, “250 milyar Euro’dan fazla makine imal eden Almanya’da makine üretimi %8 düştü diyerek Türkiye’deki gerilemenin %7.6 olmasına sevinilemeyeceğini” vurguladı. Karavelioğlu, AB rekabetçiliğinin hızla kaybedildiğine dair çok veri olduğunu söyledi

Cumhurbaşkanı Erdoğan: “Enerjide tam bağımsız Türkiye hedefliyoruz”
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın himayesinde İstanbul Kongre Merkezi’nde “Ortak Gelecek Ortak Hedefler” mottosuyla düzenlenen ve yurtdışından çok sayıda bakanın yer aldığı İstanbul Energy Forum, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın açılışı konuşmasıyla başladı. Enerjinin, ulaştırma ve haberleşme ile birlikte kalkınmanın lokomotifi, sanayileşme ve gelişmenin temel şartı olduğunu belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, enerji politikalarını tabiata zarar vermeden enerji arz güvenliğinin sağlanması üzerine bina ettiklerini söyledi. 2023’te Türkiye’nin enerji faturasının 70 milyar dolar olduğunu kaydeden Erdoğan, madenden petrol ve doğal gaza, rüzgârdan güneş enerjisine kadar her başlıkta Türkiye’nin potansiyelinden en üst düzeyde istifade etmenin çabasında olduklarını ve enerjide tam bağımsız Türkiye hedeflediklerini anlattı.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, enerji politikasını, bir taraftan arz güvenliğini sağlarken dışa bağımlılığı düşürmeye ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ortaya koyduğu 2053 net sıfır emisyon hedefine ulaşmak çerçevesinde şekillendirdiklerini söyledi. 2016’da Milli Enerji ve Maden Politikası’nı hayata geçirdiklerini anımsatan Bakan Bayraktar, “Bugün itibariyle hane halkımızın %20’sinin gaz ihtiyacını yerli üretimle karşılıyoruz, Son 7 yılda özellikle Gabar’daki keşifle birlikte petrol üretimimizi de 3 katına çıkardık” dedi.

“Yenilenebilir enerjide 100 milyar doları bulacak önemli bir yatırım alanı var”
Almanya’nın başkenti Berlin’de düzenlenen 6. Türk-Alman Enerji Forumu’nda konuşan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Türkiye’de yenilenebilir enerjide 100 milyar doları bulacak önemli bir yatırım alanı bulunduğuna işaret etti: “Türkiye bugün rüzgâr ve güneşte 31 bin megavatı bulmuş durumda. Yenilenebilir enerjide 2035 yol haritasını açıkladık. Bu gücü, 2035’te rüzgâr ve güneşte 120 bin megavata ulaştıracağız. Ekonominin omurgası olan iletim altyapısını çok güçlü hale getirmek için çalışıyoruz. Türkiye’nin artık iletim 2.0’a, yani yeni bir iletim mantalitesine geçmesi gerekiyor. Türkiye’nin 15 bin kilometre HVDC hatta ihtiyacı var. Bu alanda 28 milyar dolarlık bir yatırım planlıyoruz. Avrupa ile enterkonneksiyon kapasitesini 3 katına çıkarmayı hedefliyoruz. Tüm bunları yaptığımızda Türkiye 2035’e geldiğinde elektriğinin %77’sini yerli ve yenilenebilir kaynaklardan sağlayacak hale gelecek. Yenilenebilirde önümüzde çok önemli bir süreç var. 100 milyar doları bulacak önemli bir yatırım alanı var. Projelerimiz var. Türkiye, doğal gazda altyapıya büyük yatırım yaptı, tedarik portföyünü çeşitlendirdi, mevcut potansiyelle Balkanlar’ın ve Orta Avrupa’nın arz güvenliğine katkı yapabilecek

Türkiye’de dijital bankacılık hızla gelişiyor
KPMG Türkiye’nin “Bankacılık Sektöre Bakış-2024” raporuna göre geçen yıl sektörün aktif toplamı 23.5 trilyon TL olurken mevduat 14.9 trilyon TL’ye ulaştı. Bu hacim, tarihi bir zirveye işaret etti. Rapor’a göre; Ağustos 2023’e kadar gerçekleşen Kur Korumalı mevduat faiz ödemeleri, parasal genişlemeye sebep olarak hacimdeki artışı destekledi. Yılın ikinci yarısında ise parasal sıkılaştırma ve makro ihtiyati çerçevede sadeleşme kapsamında atılan adımların etkisiyle kur korumalı mevduat hacminde düşüş gerçekleşti. Sektörün toplam net kârı ise %43.8 artarak 620.5 milyar TL oldu. 2023 yılının net kâr toplamının banka türlerine göre dağılımında yerli özel bankalar %39.4’le en yüksek payı aldı. Yerli özel bankaları, %34’le yabancı bankalar, %26.6 oranla kamu bankaları izledi. Toplam kârın %84.8’i mevduat bankaları, %8.6’sı katılım ve %6.6’sı kalkınma-yatırım bankalarından geldi. Sektörün toplam öz kaynakları ise 2.2 trilyon TL’ye ulaştı. 2023 yıl sonu itibarıyla sektörün takipteki alacak hacmi 191.9 milyar TL olurken, menkul kıymetler hacmi hızlı bir artışla 3.97 trilyon TL’ye ulaştı.
Rapor’da Türkiye Bankalar Birliği (TBB) verilerine göre; 2022’de  Türkiye’de 58 olan banka sayısı 2023 yıl sonunda 63’e ulaştı. Bunların 34 tanesi mevduat bankası, 1 tanesi TMSF’ye devredilen banka, 20 tanesi kalkınma ve yatırım bankası, 9 tanesi ise katılım bankası oldu. Ancak, dijitalleşme ve müşteri tercihlerindeki değişimlere paralel olarak şube sayısındaki düşüş trendi Aralık 2023’e kadar devam etti. Mevduat bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarının 2022’de 9.661 olan şube sayısı, 2023’te 164 adet azalarak 9.497 seviyesine düştü.
Önemli miktarda kredi büyümesinin yaşandığı son iki yılda, sektörün kredi hacmi 2023’te 11.7 trilyon TL’ye yaklaştı. Sektörde yıllık kredi büyümesi 2022’de %54.7 olurken 2023 yıl sonunda %54 hesaplandı. Aynı dönemde tüketici kredileri 2.7 trilyon TL’ye ulaşırken hacimdeki büyümenin ticari krediler sayesinde gerçekleştiği görüldü. Döviz piyasasındaki oynaklık ve olumsuz beklentiler, ticari kredi kullananları yerli para cinsinden kredi kullanmaya yöneltti. Bu nedenle ticari kredi hacminin yarısından fazlası yerli para cinsinden gerçekleşti. Kredilerin alt kalemlerine bakıldığında ise 2023 yıl sonu itibarıyla tüketici kredilerinin toplam içinden aldığı pay %20.3’ten %23.1’e yükseldi. Tüketici kredilerinin de alt kalemlerinde ihtiyaç ve taşıt kredilerinin paylarını koruduğu ve kredi kartı kaleminin arttığı göze çarptı. Konut fiyatlarında yıl genelinde yaşanan artışlar ve kredi faiz oranlarındaki yükselişler sebebiyle konut kredilerinin büyüme oranının diğer tüketici kredisi enstrümanlarının altında kaldığı görülse de toplam hacim 400 milyar TL eşiğini aştı. BDDK tarafından alınan kararlar sayesinde takipteki alacakların oranı ise 2023’te gerilemeye devam ederek %1.6 gerçekleşti. Bu oran son beş yılın en düşük oranı oldu. Bankaların kaynakları içinde en büyük fon kaynağı durumundaki mevduat 2023 sonunda 2022 sonuna göre %67 artışla 13.8 trilyon TL oldu. Sektörün mevduat tabanı 2023 yıl sonunda 13 trilyon TL’yi geçti. Toplam mevduat pastası içinde yabancı para ve yabancı paraya endeksli olan kıymetli madenler mevduatının payı 2022 yıl sonuna kıyasla %5.9 azalarak 2023 yıl sonu itibarıyla %37.7 oldu. Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de dijital bankacılık hızla gelişiyor. Rapordaki TBB verilerine göre 2023’te aktif dijital bankacılık müşteri sayısı geçen yıla göre 16 milyon 198 bin kişi artarak 110 milyon 588 bin kişiye ulaştı. Bu müşterilerin 1 milyon 802 bin kişisi sadece “internet bankacılığı” işlemi yaparken, 98 milyon 543 bin kişisi sadece “mobil bankacılık” işlemi yaptı. Hem internet hem mobil bankacılık işlemi yapan kullanıcı sayısı ise 10 milyon 243 bin kişiye ulaştı. Bu nedenle, giderek şube bankacılığı yerini dijital bankacılığa bırakmaya başladı.

Banka dışı finans sektörünün işlem hacim %69 büyüyerek 1.3 trilyon seviyesine ulaştı
Finansal Kurumlar Birliği (FKB); Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman, Varlık Yönetim ve Tasarruf Finansman Şirketleri’nin 2024 yılı 3. çeyreği itibarıyla 9 aylık konsolide verilerini açıkladı. FKB’nin temsil ettiği beş sektörün 2024 yılı 9 aylık konsolide verilerine göre; işlem hacmi 1.355 trilyon TL, aktif toplamı 843.5 milyar TL, özkaynak büyüklüğü 163.9 milyar TL, müşteri sayısı ise 6 milyon gerçekleşti. Finansal Kurumlar Birliği Başkanı Ali Emre Ballı, “Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman, Varlık Yönetim ve Tasarruf Finansman şirketlerimiz, 2024’ün ilk 9 ayında kaydettikleri güçlü büyüme oranlarıyla ülke ekonomisine değer katmaya devam ediyor. Bugün bünyemizde yer alan 123 şirket ve 14 bin 241 çalışanımızla, kamu otoritesinden sektörümüzün önünü açacak kritik yasal düzenlemelerin bir an önce hayata geçirilmesini bekliyoruz. Birlik olarak hedefimiz, sektörlerimizin finans ekosistemi içindeki payını, gelişmiş ekonomilerdeki seviyelere çıkarmaktır. Bankacılık dışı finans sektörü şirketlerinin, geçen yılın aynı dönemine göre; işlem hacminin %69, aktif büyüklüğünün %47, özkaynaklarının ise yaklaşık %73 büyüdüğünü görmekteyiz.”

Sigorta sektörü 2030'da 44.3 milyar dolarlık prim üretimi hedefliyor
Türkiye Sigorta Birliği (TSB) Başkanı Uğur Gülen, 2023’te sektörün 22 milyar dolarlık prim üretimi yaptığını belirterek, “Sigorta sektörü olarak, 2030 yılında prim üretimini iki kat artırarak 44.3 milyar dolara çıkarmayı hedefliyoruz” dedi. Gülen, prim üretiminin 9 ayda 570 milyar liraya ulaştığını, 2023 sonundan bu yana %18’lik bir büyümenin yakalandığını, yıl sonunda 834 milyar liralık prim üretiminin hedeflendiğini anlattı: “Son çeyrekte güçlü bir prim büyümesi bekliyoruz ki genelde de sigorta sektörünün son çeyreği özellikle yenilemelerin gelmesiyle hızlı bir büyüme gösterir. Bireysel emeklilik sistemindeki (BES) fon büyüklüğü 1.1 trilyon liraya ulaşırken, katılımcı sayısı 17 milyona yükseldi. Sektörün de ekonomiye sağladığı fon büyüklüğü 1.5 trilyona ulaşmış durumda. BES tarafına bakarsak aslında hem fon büyüklüğü büyüyor hem katılımcı sayısı artıyor. Tamamlayıcı emeklilik sistemi (TES) ile birlikte çok büyük bir hızlanma bekliyoruz. Yılın 9 ayında, geçen yılın aynı dönemine göre trafik sigortaları %81, kasko %33, sağlık %98, doğal afet sigortaları %105’lik büyüme gösterdi. Türkiye, 2023’te dünyada sigortacılık sıralamasında 22 milyar dolarlık prim üretimiyle 30. sırada yer aldı. Önümüzdeki dönemde ana temamız sektörü büyütmek. Sigortalının güven ve huzur içinde risk transferini yapabildiği, her türlü riskini teminat altına alabildiği, kolay ulaşılabilir bir sektör olunması ve sigortacılığın ekonomideki ağırlığının artırılması en önemli hedeflerimiz. Stratejimizin temelini de sektörümüz için önceliklendirdiğimiz sigortalılık oranlarının artırılması, deprem, sürdürülebilirlik ve eğitim konuları üzerine oluşturuyoruz.”

Telekomünikasyon sektörü 224.5 milyar TL büyüklüğe ulaştı
Serbest Telekomünikasyon İşletmecileri Derneği (TELKODER), telekomünikasyon sektörünün 2023 yılı performansı ve sektör düzenlemeleri üzerine hazırladığı kapsamlı değerlendirme raporuna göre; 2023 sonu itibariyle sektörde 466 şirket faaliyet gösteriyor. Elektronik haberleşme hizmetleri sektörünün 2023 yılı büyüklüğü 224.5 milyar TL belirlendi. Dolar bazında değerlendirildiğinde 2008’den itibaren sektörde dikkat çekecek seviyede bir büyüme olmadığı görülüyor. 2019’dan bu yana Dolar kurunda yaşanan artış nedeniyle Türkiye’de dolar bazında elektronik haberleşme gelirlerinde ciddi bir düşüş yaşandığı ve buna göre 2013’te 18.02 milyar dolar olan sektör büyüklüğü tam on yıl sonra 2023 yılı sonunda 9.33 milyar dolara geriledi. Mevcut büyük şirketlerle değer üretmeye çalışan alternatif telekkomünikasyon şirketlerinin pazar payları da raporda yer alıyor. Buna göre, TTNET’in iştiraki olduğu Türk Telekom’un içinde değerlendirildiği, Turkcell ve Vodafone’a ait olan ve sabit ses ve genişbant tarafında hizmet veren Superonline ve Vodafone Net’in payları çıkarıldığında, alternatif işletmecilerin 2023 yılı sonundaki gelirlerinin 21.2 milyar TL olduğu, pazar paylarının ise hala %9.4 gibi düşük bir seviyede olduğu görülüyor. Bu noktada, alternatif işletmecilerin rekabet hususunda daha fazla desteklenmesi gerektiği vurgulanıyor. Rapora göre, 2023’te Türk Telekom’un 10.7 milyar TL, alternatif işletmecilerin ise 11.2 milyar TL yatırım yaptığı belirtiliyor. Alternatif işletmecilerin yüksek yatırım iştahına sahip olduğu ve engellerin kaldırılması durumunda daha büyük yatırımlar yapabilecekleri ifade ediliyor. 2012’den sonra Türk Telekom’un fiber uzunluk artış oranının yavaşladığı, 2009-2023’te Türk Telekom fiber şebekesinin %240.67 büyüdüğü alternatif işletmecilerin fiber şebekelerinin ise %631.17 büyüdüğü de raporda aktarılıyor. 2010’dan itibaren toplam ses trafiği içerisinde sabit ses trafiğinin çok ciddi oranda düşmeye başladı. 2022’de 90.6 milyon olan toplam genişbant abone sayısı 2023’te 93.3 milyona ulaştı. 2013’ten sonra fiber abone sayısındaki artış hızı ciddi ölçüde yavaşladı.
TELKODER Başkanı Halil Nadir Teberci, “Telekomünikasyon sektörümüz ne kadar güçlü olursa Türkiyemiz de o kadar güçlü olacaktır. TELKODER olarak, sektörümüzün gelişmesine ve bu doğrultuda ülkemizin güçlenmesine katkı sağlamak üzere çalışmaya devam edeceğiz” diye konuştu.

Nasıl yeşil ve dijital sanayi olunur?
• Doğal kaynakların sürdürülebilir kullanılmasını hedefliyor. Bu, ormanların, su kaynaklarının, minerallerin ve diğer doğal kaynakların aşırı tüketimini önlüyor.
• Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim ve enerji sistemlerini benimseyerek, sera gazı emisyonlarını azaltarak iklim değişikliğiyle mücadeleye katkıda bulunuyor.
• Enerji verimliliğini artırarak işletmelerin enerji maliyetlerini düşürüyor. Bu, sürdürülebilirliği desteklerken aynı zamanda işletmelerin ekonomik performansını artırabiliyor.
• Atık üretimini azaltmayı, geri dönüşümü teşvik etmeyi ve atıkları sürdürülebilir bir şekilde yönetmeyi amaçlıyor. Bu, çevre üzerindeki olumsuz etkileri en aza indiriyor.
• Çevre dostu üretim teknolojilerini benimseyerek toksik maddelerin kullanımını azaltıyor ve doğal kaynakların daha etkili kullanımını sağlıyor.
• Sürekli olarak çevre dostu teknolojileri geliştirmeye yönelik bir itici güçtür. Bu, yeşil inovasyonu teşvik ediyor ve rekabet avantajı sunuyor.
• Sadece çevresel değil, aynı zamanda sosyal sorumluluk ilkelerine de odaklanıyor. Çalışan hakları, yerel topluluklarla işbirliği ve adil iş uygulamaları sosyal sürdürülebilirliğin bir parçası.
• Doğayı koruma, biyoçeşitliliği sürdürme ve iklim değişikliğiyle mücadele gibi çevresel faydalar sağlıyor.
• Enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji kullanımı, işletmeler için enerji ve maliyet tasarrufu sunuyor.
• Sürdürülebilir teknolojilerin geliştirilmesini teşvik ederek inovasyonu artırıyor ve rekabet avantajı sağlıyor.
• Sosyal sorumluluk ilkeleri, işçi haklarına saygı, adil ücret uygulamaları ve yerel topluluklara destek sağlayarak sosyal refahı artırıyor.
• Doğal kaynakların sürdürülebilir kullanılmasını benimseyerek uzun vadeli sürdürülebilirliği destekliyor.

OSB’lerde İkiz Dönüşüm Seferberliği başladı OSBÜK, Türkiye İş Bankası ve Ekonomi Gazetesi iş birliği ile OSB’lerde İkiz Dönüşüm Buluşmaları, Konya OSB’de başladı.
OSBÜK Yönetim Kurulu Başkanı Memiş Kütükcü, OSB’lerde ikiz dönüşüm seferberliği başlattıklarını açıkladı: “Hedefimiz; OSB’lerimizi Türk sanayisinin dijital dönüşüm ve yeşil dönüşümü kapsayan ikiz dönüşümünde öncü haline getirmek.” Kütükcü, OSBÜK olarak sanayi üretiminin %45’inin gerçekleştiren 81 ildeki 404 OSB’nin ve 2 milyon 600 bin kişiye doğrudan istihdam sağlayan 67 bin fabrikanın dünyadaki yeni döneme adapte olmalarına katkı sağlamak için OSBÜK bünyesindeki İhtisas Kurulları’nı çalıştırdıklarını, kurdukları OSBÜK Yeşil Dönüşüm ve Sürdürülebilirlik Merkezi’nde OSB’lerin ikiz dönüşümüne rehberlik ettiklerini, ayrıca OSB’lerin dijital dönüşümüne rehberlik edecek 2 bin Dijital Elçi yetiştirdiklerini anlattı.
Kütükcü, OSBÜK ile Türkiye İş Bankası arasında imzalanan protokolle başlatılan OSB’lerde İkiz Dönüşüm Programı’nın OSB’lerin yeşil ve dijital dönüşümüne önemli katkılarda bulunacağını kaydetti: “Türkiye’de üretimi ve OSB’leri destekleyen herkes kazanır. Çünkü, Türkiye üretimle ve ihracatla büyüme rotasını seçmiş bir ülke. Türkiye’nin üreten gücü OSB’ler olarak hedefimiz, Cumhuriyetin ilk yüzyılında olduğu gibi, ikinci yüzyılında da Türk sanayisine lokomotiflik yapma vizyonumuzu geliştirerek sürdürmek. Bu hedefe ulaşmak için üretim dostu olmaya devam edeceğiz.”
“Küresel pazarda söz sahibi olmak ancak OSB’lerin güçlenmesiyle mümkün”: İş Bankası Genel Müdür Yardımcısı Sezgin Yılmaz, Türkiye'nin en büyük 1000 sanayi kuruluşunun 600’den fazlasının OSB’lerde yer aldığını, ihracatta katma değeri yüksek ürünler üretmenin, inovasyonu teşvik etmenin, küresel pazarda söz sahibi olmanın ancak OSB’lerin güçlenmesiyle mümkün olabileceğini söyledi: “Tüm sektörlerde olduğu gibi OSB’lerde de dijital dönüşüm bir zorunluluk. Avrupa Yeşil Mutabakatı’na uyum için sanayi kuruluşlarının yeşil dönüşümü iş modellerine entegre etmesi gerekiyor. Karbonsuzlaşma hedefleri doğrultusunda 2026’ya kadar sürdürülebilir finansman alanına yönelik 300 milyar TL kaynakla yeşil dönüşüme katkı sağlamayı taahhüt ettik. İş Bankası için KOBİ’lerin ikiz dönüşümü stratejik bir alan. Şubat’ta MEXT Teknoloji Merkezi iş birliğiyle ‘100 KOBİ’nin İkiz Dönüşüm Yolculuğu projemizi hayata geçirdik. OSBÜK ile imzaladığımız protokolle de OSB’lerde faaliyet gösteren işletmelerin yeşil ve dijital dönüşüm projelerine destek sağlamayı, OSB’lere ihracat kredileri, teminat mektubu, ticari kredi kartı gibi finansman ihtiyaçlarının yanı sıra sigorta ve vergi ödemeleri alanlarındaki ürün ve hizmetlerle katkı sunmayı amaçlıyoruz.”

“Türkiye Yeşil Fonu 400 milyon doların üzerine çıkacak”
Türkiye Sınai Kalkınma Bankası (TSKB) Genel Müdürü Murat Bilgiç, “Dünya Bankası ile Aralık 2023’te imzalarını attığımız Türkiye Yeşil Fonumuz, dünyada krediyle finanse edilerek kurulan ilk girişim sermayesi yatırım fonu olma özelliğini taşıyor. İlk etapta, 155 milyon dolarlık bir fon olarak kurduğumuz bu özel fonun çarpan etkisiyle 400 milyon doların üstüne çıkmasını öngörüyoruz. Halihazırda kuruluşunda son aşamaya geldiğimiz Türkiye Yeşil Fonumuz ile sermaye girişi yoluyla da kaynak temin ederek bu kaynağı ülkemizdeki nitelikli yatırımcılarla buluşturacağız” açıklamasını yaptı.

Türk sanayisinin ikiz dönüşümü için stratejik işbirliği
“İkiz Dönüşüm: Türkiye ve Avrupa Birliği Arasındaki Stratejik Fırsatlar” etkinliği, T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve Avrupa Birliği (AB) Türkiye Delegasyonu işbirliğinde MESS Teknoloji Merkezi MEXT'te düzenlendi. Dijital ve yeşil dönüşüm (ikiz dönüşüm) alanında AB ile iş birliği ve sinerji olanaklarının değerlendirildiği toplantıya, T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve AB Türkiye Delegasyonu temsilcileri ile AB üyesi ülkelerin Türkiye’de yerleşik Büyükelçi Yardımcıları, Konsolosları, Konsolos Yardımcıları, Ticari Ataşeleri ve Bilim ve Teknoloji uzmanları ve MESS ekosistemindeki firma temsilcileri katıldı.
“İkiz dönüşüm, Türkiye ve AB olarak ortak hedefimizdir”: T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürü Ahmet Halit Hatip, şunları söyledi: “İkiz dönüşüm, Türkiye ve AB olarak daha sürdürülebilir ve verimli bir gelecek için ortak hedefimizdir. Bu hedef doğrultusunda Dijital Dönüşüm Destek Programı, Yeşil Dönüşüm Destek Programı, Türkiye Yeşil Sanayi Projesi, Türkiye Yeşil OSB Projesi gibi çok sayıda ikiz dönüşümü destekleyen program ve projeyi hayata geçirdik. Model Fabrikalar, İnovasyon Merkezleri ve Dijital Dönüşüm Merkezlerine bugüne kadar 1.2 milyar TL üzerinde dijital dönüşüm yatırımı yaptık. IPA Rekabetçi Sektörler Programımızda AB ile birlikte 2007’den günümüze, imalat sanayi, Ar-Ge, teknoloji transferi ve yenilik alanlarında geliştirilen projelere 760 milyon Avro’luk hibe desteği sağladık. Beyaz eşyadan, tekstile, makinadan otomotive birçok spesifik sektörde 50 milyon Avroluk yatırım yaparak son teknolojiye sahip 6 tane Dijital Dönüşüm Merkezini hayata geçirdik. Dijital Avrupa Programı’nda Avrupa Komisyonu’nca açılan çağrıda başarılı olan, aralarında MEXT’in de bulunduğu 5 ADİM (Avrupa Dijital İnovasyon Merkezi) konsorsiyumumuz, toplam 9 Milyon Avro’luk bir yatırım hacmiyle 2025 başında faal hale gelerek firmaların ve kamu kurumlarının ikiz dönüşümüne önemli ölçüde katkı sağlayacak.”
İkiz dönüşüme AB desteği devam edecek: Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu Başkan Yardımcısı Jurgis Vilčinskas, “AB, Türkiye’yi ve Türk işletmelerini ikiz dijital ve yeşil dönüşüm yolculuklarında desteklemiştir ve desteklemeye devam edecektir. Türkiye AB’nin beşinci en büyük ticaret ortağı haline gelmiştir. AB, Türkiye'deki en büyük yatırımcı olmaya devam etmektedir. ” diye konuştu.
Yapay zeka odağıyla ikiz dönüşüm:  MEXT Genel Müdürü Efe Erdem, “MEXT liderliğinde oluşturulan ‘AI EDIH Türkiye’ Konsorsiyumu ile Dijital Avrupa Programı bünyesindeki Avrupa Dijital İnovasyon Merkezleri (ADİM/ EDIH) ağına katılmaya hak kazandık. AI EDIH Türkiye olarak, yapay zekâ odağı ile Türkiye’nin dijital ve yeşil dönüşümünde öncü olacağız” dedi.

Veri Bilimi ve Yapay Zeka Kongresi’nde dijital ikiz şovu
Yapay zeka çağında bir ilk Türk İstatistik Derneği’nin 12. Uluslar arası Veri Bilimi ve İstatistik Kongresi’nde yaşandı.  Kongrenin açılış konuşmasını Türk İstatistik Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Turhan Menteş’in Dijital İkizi yaptı. Prof.Dr. Menteş’in Dijital İkizi, yapay zeka ve veri biliminin günümüz dünyasını şekillendiren en güçlü araçlardan biri olduğunu belirterek, yapay zekanın yalnızca teknik bir araç olmaktan çıkıp, ekonomik ve sosyal alanlarda derin etkiler;  kamu sektörü, finans ve sağlık gibi alanlarda devrim niteliğinde dönüşümler yarattığına dikkat çekti: “Yapay zeka teknolojileri geliştikçe kişisel verilerin korunması da büyük önem kazanıyor.” KOBİ'ler dijitalleşmeyle maliyetlerini %35 azaltabilir  Uzmanlar,  KOBİ’lerin %67’sinin dijital dönüşüm eksikliği nedeniyle rekabette geri kaldığını söylüyor. Eclit CEO’su Erdem Telci,  “Dünya Ekonomik Forumu verileri, KOBİ’lerin istihdama ve GSYİH'ye katkısının %70’e ulaştığını söylüyor. McKinsey, küresel e-ticaret hacminin de 2030’a kadar 7 trilyon dolara ulaşmasını bekliyor. Bu nedenle perakende gibi özellikle geleneksel sektörlerin dijital dönüşüm sürecine girmesi, yenilikçi teknolojileri iş süreçlerine entegre etmesi gerekiyor. Dijitalleşme, büyük ölçüde rekabet edebilme kapasitesini güçlendirmenin ilk adımı olarak karşımıza çıkıyor” dedi. 2023'te 626.4 milyar dolar olan küresel bulut bilişim pazarı büyüklüğünün 2028'de 1266.4 milyar dolara ulaşmasının beklendiğini aktaran Telci, teknoloji odaklı yatırımlar ve dijital ekonomiye uyumun KOBİ’lerin şoklara olan direncini artırırken, hayatta kalmalarına yardımcı olduğunu belirtti: “Rekabet ve maliyet avantajları açısından da KOBİ’ler çok önemli mesafe kat ediyor. Uluslararası Ticaret Odası (ICC), geleneksel yollarla gerçekleştirilen ticaretin doğurduğu maliyetin dijitalleşmeyle %35’e varan oranlarda azaltılabileceğine dikkat çekiyor.”
“İhracatçılar, Türk ekonomisinin akıncıları” Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından Ticaret Bakanlığı desteğiyle bu yıl 11.’si düzenlenen Türkiye Innovation Week 2024’teki Türkiye'nin Girişimcileri, İnovaTİM İnovasyon Yarışması ile İnovaLİG Şampiyonları Ödül Törenleri'nde Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, ihracatçıları Türk ekonomisinin akıncıları olarak niteledi.  Ticaret Bakanlığı’nın desteği ve Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin (TİM) ev sahipliğinde bu yıl 11'incisi düzenlenen Türkiye Innovation Week 2024, ‘Out of the Box: Human, Culture, Model’ temasıyla Haliç Kongre Merkezi'nde gerçekleştirildi. Türkiye Innovation Week 2024’e, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın yanısıra Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Ticaret Bakanı Prof.Dr. Ömer Bolat, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Gençlik ve Spor Bakanı Osman Aşkın Bak,  Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı katıldı. Etkinliğin son günündeki Türkiye'nin Girişimcileri, İnovaTİM İnovasyon Yarışması ile İnovaLİG Şampiyonları Ödül Törenleri'nde şampiyon firmalara ödüllerini  Bakan Kacır, Bakan Bak, TİM Başkanı Mustafa Gültepe, TİM Başkan Vekili Kutlu Karavelioğlu ve TEB Genel Müdürü Ümit Leblebici  verdi.
İnovasyona dayalı ihracatın önemi: Etkinlik kapsamında düzenlenen İnovaLİG Şampiyonları Ödül Töreni'nde konuşan Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, programın 2014’te 460 başvuruyla başladığını, her sene bir önceki yıldan daha fazla teveccüh olduğunu, geçen yıl ilk kez 2 bin sınırının aşılmasının sevincini yaşadıklarını, bu yıl ise 67 farklı ilden 2 bin 302 firmanın başvuru yaptığını belirtti. Firmalarda, inovasyona dayalı ihracat bilincinin her yıl daha fazla yaygınlaştığını aktaran Yılmaz, geçen yılın inovasyon şampiyonu 30 firmanın 2023'te toplamda 6.8 milyar dolar ihracat gerçekleştirdiğini kaydetti. Yılmaz, bugünkülerle birlikte 124 farklı firmaya ödül verdiklerine dikkati çekerek, gelecek yıl 2 bin 500 başvuruyu geçeceklerine inandığını, ‘Türk ekonomisinin akıncıları’ olarak gördükleri ihracatçıları her zaman desteklediklerini ve sıkıntılarında yanlarında olduklarını söyledi.
“Akıl ve alın terine güvenen bir Türkiye var”: Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, şunları kaydetti: “Bu yeni dönemde teknoloji üretme ve geliştirmede yapamazlar, başaramazlar diyenlere inat, artık kendi evlatlarının kabiliyetlerine, akıl ve alın terine güvenen bir Türkiye var.  Teknoloji odaklı ürün ve hizmetler sunma kabiliyetinin, sürdürülebilir başarı ve rekabet avantajını belirlediği bu yeni dönemde iş dünyası için inovasyon, dijitalleşme ve Ar-Ge'ye yatırım yapmak artık bir tercih değil zorunluluktur. Afrika'dan Orta Doğu'ya, Avrupa'dan Uzak Asya'ya köprü kuran, yeni işbirlikleriyle geliştiren, oyun değiştiren bir Türkiye var. Nitelikli, genç ve üretken beşeri sermayesiyle, eşsiz ticari bağları ve lojistik imkânlarıyla yatırımcıların gözdesi bir Türkiye var.”
“İnovasyonda da öncü olmak istiyoruz”: Ticaret Bakanı Prof.Dr. Ömer Bolat, inovasyon ve teknolojik dönüşümün üretim ve ihracat hedefleri için kilit öneme sahip araçlar olduğunu belirtti:“2012’den bu yana yüksek teknolojili ürün ihracatını iki katına çıkardığımızı, orta ve yüksek teknolojili ürün ihracatında ise 100 milyar dolar seviyesine yaklaştığımızı gururla ifade etmek isterim.  Girişimci ruhunun ve yenilikçi kapasitenin bir göstergesi olan bu tür organizasyonlar sayesinde Türkiye,  Ar-Ge faaliyetleri, teknoloji girişimleri ve inovatif çözümleriyle dünyaya örnek. Amacımız, ülkemizi hem bölgesel hem de küresel çapta pek çok startupa, unicorna hatta decacorna ev sahipliği yapan, ileri teknolojiler üreten inovatif firmalar açısından bir cazibe merkezi haline dönüştürmektir.”
“Gelecek Çılgın Türkler'in”: Gençlik ve Spor Bakanı Osman Aşkın Bak, genç ve dinamik Türkiye'nin teknolojide, dijitalde ve yapay zekâda da güçlü olması gerektiğini söyledi: “Bakanlık olarak Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi ile yaptığımız protokol çerçevesinde yaklaşık 950 bin gence yapay zekâ eğitimi vereceğiz.Hayallerinizin peşinde koşun. Yapmak istedikleriniz için kapılar kapansa da yolunuza devam edin. Engeller sizi durdurmasın. ABD'de Silikon Vadisi varsa Türkiye'de Gebze Yüksek Teknoloji Üniversitesi, ODTÜ ve Boğaziçi Üniversitesi var. Bizim gücümüz var. Gençlerle çok şeyler yapacağız.”
“Türkiye'yi inovasyon ekosisteminin merkezine taşımak istiyoruz”: TİM Başkanı Mustafa Gültepe, küresel inovasyon liginde, son 12 yılda 74.’lükten 37. sıraya çıktıklarını, yüksek teknolojili ürün ihracatını 10 yılda 2 katına çıkardıklarını, orta-yüksek ve yüksek teknolojili ürün ihracatında 100 milyar dolara koştuklarına dikkat çekti. ‘Out of the Box: Human, Culture, Model’ temasıyla düzenlenen etkinlikte bu yıl ABD, Çin ve İsveç'in paydaş ülke olduğunu aktaran Gültepe, “TİM olarak, uluslararası işbirliklerimizi pekiştirerek Türkiye'yi inovasyon ekosisteminin merkezine taşımak istiyoruz” dedi.
“Hiçbir başarı tesadüf değil”: Etkinliğin ilk gününün ilk oturumunda, Formula 1'in efsane pilotlarından McLaren sürücüsü ‘Uçan Fin’ lakaplı ve iki kez dünya şampiyonu olan Mika Pauli Häkkinen, Türkiye Otomobil Sporları Federasyonu (TOSFED) Genel Sekreteri Serhan Acar'ın sorularını yanıtladı.
Kariyer yolculuğunu ve kendisini iki kez şampiyonluğa taşıyan süreci anlatan Häkkinen, hiçbir başarının, hiçbir şampiyonluğun tesadüfen kazanılmadığını vurguladı: “Sıra dışı bir hedefte başarılı olabilmek için bireysel yetenek tek başına yeterli değil. Örneğin; yarış kariyerim boyunca deha düzeyinde diyebileceğimiz, benimle aynı dili konuşan, yaratıcılıkta sınır tanımayan harika bir ekiple çalıştım. Tabii ekibin yanı sıra birçok faktörün bir araya gelmesi lazım. Örneğin; ekibi ve sizi her koşulda motive edecek bir lider olmalı. Teknolojinin tüm imkânlarını kullanmak gerekiyor. Bütün bu çalışmalar için gerekli bütçeyi sağlayacak bir finansör olmalı. Tabii hepsinden önemlisi de bıkmadan, yorulmadan çalışmak durumundayız. Bir işte başarıyı hedefleyen, alanında en iyi olmak isteyen birinin günde en az 10 saat çalışması gerekiyor.”Ödül alan girişimlerTürkiye'nin Girişimcileri 2024 Ödülleri'nde TİM-TEB Girişim Evi kategorisinde ‘En Hızlı Büyüyen Girişimci’ ödülünü Shipentegra alırken, ‘En Fazla Ülkeye İhracat Yapan Girişimci’ ödülü ise Toffu'ya verildi. Türkiye Geneli kategorisinde de ‘Hedefim Küresel Başarı’ ödülünü DRN Lojistik, ‘Kadın Teknoloji Girişimcisi’ ödülünü GC Savunma, ‘Çevre ve Sürdürülebilirlik Dostu Girişimci’ ödülünü Tumurly, ‘Genç Girişimci’ ödülünü de Neuraturk aldı. İnovaTİM İnovasyon Yarışması'nda Sürdürülebilirlik kategorisinde Retile, Nature's Renewables, Biotexura, Fondöten İstasyonu ve Ecocrate firmaları ödül alırken, Yapay Zekâ kategorisinde ise Sağlıklı Tarlam, Hemix, Effiorbit, Lintech ve Havade ödüle layık görüldü. İnovaLİG Ödülleri'nde ise KOBİ ölçeğinde ‘İnovasyon Stratejisi’ kategorisinde, S.Y.K. Tekstil, Dof Robotik Sanayi, Sanver Mühendislik, ‘İnovasyon Organizasyonu ve Kültürü’ kategorisinde SBS Bilimsel Bio Çözümler, Tunay Gıda, Netpak Ambalaj, ‘İnovasyon Döngüsü’ kategorisinde SMS Sanayi Malzemeleri, Bioclean Çevre Teknolojileri, Destek Patent, ‘İnovasyon Kaynakları’ kategorisinde Termo Isı Sistemleri, Etkin Tıbbi Cihazlar, Simsoft Bilgisayar Teknolojileri, ‘İnovasyon Sonuçları’ kategorisinde Milvus Robotics Teknoloji, Ubc Kimya İnşaat ve Madencilik, Saykal Elektronik ödül aldı. İnovaLİG büyük ölçekli firmalarda ise ‘İnovasyon Stratejisi’ kategorisinde Roketsan, Borçelik, Aygaz, ‘İnovasyon Organizasyonu ve Kültürü’ kategorisinde TUSAŞ, TEI Tusaş Motor Sanayi, THY Teknik, ‘İnovasyon Döngüsü’ kategorisinde Türk Hava Yolları, Asaş Alüminyum, Yiğit Akü, ‘İnovasyon Kaynakları’ kategorisinde Aselsan, Beyçelik Gestamp, Kayalar Kimya, ‘İnovasyon Sonuçları’ kategorisinde Yorglass, Ege Profil, CMS ödüle layık görüldü. Türk Ekonomi Bankası, Turkcell, Ziraat Bankası, VakıfBank, Halkbank, Türkiye Sigorta, İhracatı Geliştirme AŞ, Türkiye Teknoloji Fonu, Hayat Holding ve Trendyol'a da özel ödül verildi.

Türkiye ekonomisinin 3 yıllık yol haritasını çizen Orta Vadeli Program (OVP) güncellendi. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan ile birlikte, 2025-2027 dönemini içeren ve Türkiye ekonomisinin 3 yıllık hedef ve politikalarının yer aldığı Orta Vadeli Program’ı (OVP), Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde açıkladı.
Yeni OVP (2025-2027), Resmi Gazete’de yayımlandı: Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın onayıyla; Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığınca hazırlanan OVP’nin onaylanmasına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı, Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında yayımlandı. İlk yıla yönelik uygulanacak politikalar ve somut tedbirler de 2025 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda ayrıntılı yer alacak. 12. Kalkınma Planı’nın (2024-2028) hedefleriyle uyumlu yeni OVP, 2025-2027 yıllarını kapsayacak şekilde güncellendi.
2023 yılında açıklanan önceki OVP’de (2024-2026), 2024 yılı büyüme oranı %4 olarak öngörülürken yeni OVP’de (2025-2027) %3.5 olarak revize edildi, 2026’da tek haneli enflasyona ulaşma hedefi ise korundu. Büyüme hedefi önceki OVP’de 2025’te %4.5, 2026’da %5 iken; yeni OVP’de; 2025’te %4, 2026’da %4.5, 2027’de %5 oldu.
Enflasyon hedefi; önceki OVP’de 2024’te %33, 2025’te %15.2, 2026’da %8.5 iken; yeni OVP’de 2024’te %41.5, 2025’te %17.5, 2026’da %9.7, 2027’de %7 revize edildi.
İhracat hedefleri; önceki OVP’de 2024’te 267, 2025’te 283.6, 2026’da 302.2 milyar dolar iken; yeni OVP’de bu hedefler; 2024’te 264, 2025’te 279.6, 2026’da 296.1 milyar dolar öngörüldü.
Yeni OVP revizyonu daha gerçekçi ve makul bulunarak iş dünyası ve ekonomiye moral verdi.

YENİ OVP’NİN AMACI
Makroekonomik politikaları belirlemek, temel ekonomik büyüklükleri, gelir-gider tahminlerini, bütçe dengesini ve borçlanma durumunu ele almak. OVP, ayrıca kamu idarelerinin ödenek teklif tavanlarını da içeriyor.
Ekonomik istikrarı ve sürdürülebilir büyümeyi desteklemek için belirlenen makroekonomik politika çerçevesi ve hedefleriyle öncelikli reform alanlarını ve takvimini ortaya koyan OVP, önümüzdeki üç yıllık dönemde Türkiye ekonomisinn yol haritasını oluşturacak. Daha kapsayıcı bir politika seti oluşturmak hedefiyle güncellenen OVP ile Türkiye’nin istikrarını ve kalkınmasını sağlayacak, refahını artıracak politikalar hayata geçirilmeye devam edilecek.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın açıklamaları özetle şöyle:
YENİ OVP ile ÖNCEKİ OVP
• Geçen yıl Eylül’de uygulamaya konulan OVP (2024-2026) çerçevesinde son bir yıl değerlendirdildiğinde; temel makroekonomik göstergelerdeki öngörü ve hedefler önemli oranda gerçekleşti, mevcut tahminler büyük oranda geçerliliğini koruyor. Öngörülen takvime uygun dezenflasyon sürecinin etkileri 2024 yılı Haziran’ından itibaren başladı ve enflasyon oranında bugüne kadar 23.5 puanlık bir düşüş kaydedildi, bu sürecin devam etmesi bekleniyor.
• Büyüme kompozisyonundaki dengelenmeyle birlikte cari işlemler dengesi, beklentilerin de altında gerileyerek olumlu bir tablo çizdi.
• İstihdamda iktisadi faaliyetteki dengelenme eğilimine rağmen, işsizlik oranları hedeflerin de ötesinde bir iyileşme gösterdi.
• Kamu harcamalarında etkinlik ve verimlilik arttıkça, bütçe açığı da tahminlerden daha olumlu bir seyir izledi, bu da kamu maliyesinin sürdürülebilirliğine katkı sağladı.
Makroekonomik göstergelerdeki bu olumlu gelişmeler, yatırımcıların Türkiye’ye bakışını da olumlu yönde etkiledi, kredi notları ve ulusal rezervler artarken, ülkenin risk primi düştü. Bu sonuçlar, 2024-2026 OVP’si kapsamında uygulanan politikaların etkinliğini ve ekonomi üzerindeki olumlu sonuçlarını net bir şekilde ortaya koyuyor.

OVP ve TÜRKİYE EKONOMİSİ
• Türkiye ekonomisi geçen yılki %5.1’le birlikte 14 yıl boyunca kesintisiz büyüme sürecini devam ettiriyor, bu yılın ilk yarısında ise milli gelir büyümesi %3.8 gerçekleşti. Yurt içi talebin büyümeye katkısı geçen yıla göre önemli oranda azaldı, ancak net mal ve hizmet ihracatı büyümeye pozitif katkı sağladı, geçen yıl sanayi sektörü küresel sıkılaştırıcı politikalardan daha fazla etkilendi ve milli gelir büyümesinden daha yavaş büyüdü, ancak alınan önlemlerle ekonomide dengeli bir büyüme kompozisyonu yakalandı.
• Enflasyonla mücadelede dezenflasyon dönemine girildi. Ağustos itibarıyla birikimli TÜFE artış oranı bir önceki yılın aynı dönemine göre gerileyerek %52 kaydedildi. Bu gelişme dezenflasyon sürecinin etkili olmaya başladığını gösteriyor, bu eğilimin Eylül ayı ve sonrasında da devam etmesi bekleniyor.
• Son bir yılda istihdam artış gösterdi ve işsizlik geriledi, geçen yılın ikinci çeyreğinde 31 milyon 556 bin olan istihdam, bu yılın ikinci çeyreğinde 32 milyon 661 bine ulaştı. Son bir yılda, 1 milyon 105 bin ilave istihdam imkanı oluştu. Geçen yılın ikinci çeyreğinde %9.7 olan işsizlik oranı, bu yılın ikinci çeyreğinde %8.8’e geriledi.
• Geçen yılın Aralık ayı itibarıyla cari işlemler açığının milli gelire oranı %4’lere düştü ve 45 milyar dolarlık bir cari açıkla yıl kapatıldı, Haziran 2024 itibarıyla cari işlemler açığı daha da gerileyerek milli gelirin %2.2’sine kadar düştü, 24.8 milyar dolar seviyesine ulaşıldı.
• KKM’de düşüş: Geçen yıl Ocak’ta Türk lirası mevduatlarının toplam mevduatlar içindeki payı %39 seviyesinde. Bu oran 2024 Ağustos’ta yaklaşık %54 seviyesine yükseldi. Geçen yılın ortalarında Kur Korumalı Mevduat’ın (KKM) toplam mevduatlar içindeki payı %28’i aştı. Ancak bu oran hızla geriledi, Ağustos 2024’te %10 seviyesine kadar düştü, KKM bakiyesi zirve yaptığı dönemde 3.4 trilyon Türk lirası seviyesine ulaştı, bugünse 1.6 trilyon Türk lirasına indi. Dolar bazında da geçen yıl KKM’nin en yüksek seviyesi 140 milyar dolar oldu, bu rakam 47.8 milyar dolara düştü.
• Türk lirası güçleniyor: Geçen yılın Ocak’ında %44.4 seviyesinde olan yabancı para mevduatlarının payı, 2024 Ağustos’unda %36.3’e geriledi. Türk lirasının güçlenmesi ve milli para birimine güvenin artması, enflasyonla mücadele ve makroekonomik istikrarın sağlanmasında önemli bir gelişme. Brüt uluslararası rezervler, 26 Mayıs 2023’te 98.5 milyar dolar seviyesinden 23 Ağustos 2024’te 150.4 milyar dolara yükseldi. 52 milyar dolara ulaşan bu artış ekonominin dış şoklara karşı dayanıklılığını arttırmak bakımından olumlu bir gelişme.
• Risk priminde düşüş: Aynı süreçte risk primi düştü; 2023 Mayıs’ta 703 baz puanlara kadar yükselmişken 3 Eylül 2024 itibarıyla 283 baz puana geriledi, bu düşüş uluslararası piyasalarda Türkiye’ye olan güvenin arttığını ve risk algısının önemli ölçüde azaldığını gösteriyor. Dış finansmana erişimi kolaylaştıran ve dış finansmanın maliyetini düşüren bu gelişmenin daha ileri noktalara taşınması hedefleniyor. Rezervlerdeki artış risk primindeki düşüş ve Türk lirası mevduatlarının artışı ekonomi politikalarının doğru yönde ilerlediğinin ve piyasalarda olumlu yansımalar oluşturduğunun somut göstergeleri. Deprem harcamaları düşüldüğünde 2023 bütçe açığı %1.6 seviyesine kadar geriledi.

YENİ OVP’NİN MAKROEKONOMİK POLİTİKA ÇERÇEVESİ
• 2025-2027 dönemi programının temel amacı, enflasyonun kademeli olarak tek haneli seviyelere düşürülmesi, büyüme potansiyelinin dezenflasyon süreciyle uyumlu yükseltilmesi, yapısal reformlarla verimliliğe dayalı yatırım, istihdam, üretim ve ihracatın artırılması, sağlanacak refah artışıyla gelirin toplumun tüm kesimlerine daha adil bir şekilde dağıtılması. Bu hedefler doğrultusunda, para, maliye ve gelirler politikalarının güçlü bir şekilde eşgüdümü sağlanacak ve enflasyonla mücadele öncelikli bir alan olarak ele alınacak.
• Yeni OVP dönemiyle birlikte, ekonominin sürdürülebilir büyüme ve istikrar hedeflerini gerçekleştirmek üzere atılacak adımlar ve öncelikler belirleniyor. Bu bağlamda, büyümenin kaynaklarında, beşeri sermayenin güçlendirilmesi, sabit sermaye yatırımlarının artırılması ve toplam faktör verimliliğinin yükseltilmesi öncelikli olacak.
• Yapısal reformlarla verimliliğe dayalı yatırım, istihdam, üretim ve ihracatın artırılması; kritik stratejilerden. Bu reformlar, ekonominin temel yapısını güçlendirerek daha verimli bir üretim ve ticaret ortamı oluşturacak. Orta ve uzun vadede, bu reformların katkısıyla Türkiye ekonomisinin, orta-üst gelir grubundan yüksek gelirli ülkeler grubuna çıkarılması hedefleniyor.
• Bir yandan depremin yaraları sarılırken diğer yandan dirençli şehirler oluşturulması hedefleniyor yanı sıra gelirin tüm kesimlere adil bir şekilde dağılımı sağlanarak toplumsal refahı kalıcı bir şekilde arttırılmak isteniyor. Temel amaç; ekonomik büyümenin herkes için eşit fırsatlar sunması ve toplumun tüm kesimlerine yayılmasını sağlamak.
• Kadınların ve gençlerin ekonomiye katılımının arttırılması: Tüm politikalar, insan odaklı kalkınma anlayışıyla şekillendiriliyor. Demografik fırsat penceresinden azami düzeyde faydalanılması, kadınların ve gençlerin ekonomiye katılımının arttırılması da kritik hedefler arasında. Bu, uzun vadeli ekonomik büyüme için büyük bir potansiyel sunuyor.  Yeni OVP dönemi, Türkiye’nin ekonomik yapısını güçlendirmek ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmak için atılacak önemli adımları kapsıyor.  Programın tüm bu strateji ve hedefleri, ülkenin refah seviyesini yükseltecek ve küresel arenada rekabet gücünü artıracak.

KÜRESEL GÖRÜNÜMÜN TÜRKİYE’YE ETKİSİ
• Dünya ekonomisi 2023’te %3.3 büyüdü, 2024’te büyüme hızı biraz yavaşlayarak %3.2 seviyesine geriledi. 2025-2027 yılları arasında ise küresel büyümenin%3.1 ila %3.3 arasında önemli oranda yatay seyretmesi bekleniyor. Dünyadaki ekonomik aktivitenin tarihsel ortalamaların altında olduğu görülüyor. Özellikle Avro Bölgesi ve ABD ekonomilerinde büyüme oranlarının daha düşük seviyelerde olması bekleniyor. Avro Bölgesi için büyüme oranının %0.5’ten %1.3’e yükselmesi ve ABD’de ise %2.5’ten %2.1’e gerilemesi bekleniyor. Çin ve Hindistan hariç gelişmekte olan ekonomiler içinse büyüme oranlarının 2023’te %3.5’ten başlayıp 2027’de %3.9 seviyesine çıkması bekleniyor. Bunlar, küresel büyümenin motoru olarak kalmaya devam edecekler.
• Küresel ticaret hacminde 2023’te ticaret durma noktasına geldi, %0.3 ile büyüdü, 2024’le birlikte ticarette %3 büyüme oldu, izleyen yıllarda ise %3 ila %3.4 aralığında büyüme hızı bekleniyor, geçen yıla oranla daha olumlu bir perspektif bulunuyor.
• Bu gelişmelerin Türkiye’ye etkisine gelince; küresel büyüme tahminlerinde AB’nin ve MENA denilen Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesinin ön plana çıktığı görülüyor. AB’nin ticaretteki payı %40’ın üzerinde, MENA bölgesinin payı %20 civarında. Bu iki bölge Türkiye’nin toplam ticaretinin %60’ından fazlasını ifade ediyor. Her iki bölgenin de önümüzdeki yıllardaki büyüme perspektifine bakıldığı zaman olumlu bir seyir görülüyor. AB’nin büyümesinin 2024’te %1.2’ye ve 2025’te %1.8’e yükselmesi bekleniyor. MENA bölgesi ise 2 katına çıkan bir büyüme oranına sahip. Bu durum Türkiye’yi dış talep anlamında destekleyecek.
• Küresel finansal koşullarda gelişmekte olan ülkeler ve Türkiye’yi olumlu etkileyecek bir görünüm var. Gerek Amerika, gerekse Avrupa merkez bankalarının gelecek dönemde faiz azaltacaklarına dair beklentiler güçlendi. Genel eğilim, faizlerin düşmesi yönünde olacak. Bu da küresel likidite koşullarını olumlu yönde etkileyecek ve gelişmekte olan ülkelere dönük finans akımlarını olumlu yönde etkileyecek diye düşünülüyor ve Türkiye olarak bundan da istifade edileceğine inanılıyor. Küresel emtia fiyatlarında da Türkiye için olumlu bir perspektif oluştu. Türkiye, ithalatçı bir ülke, emtia fiyatlarının normalleşmesi Türkiye için kıymetli.

YENİ OVP’NİN TEMEL HEDEFLERİ
• 2023’te Gayri Safi Yurt İçi Hasıla büyümesi, %5.1 gerçekleşmişti. Bu büyüme oranı, Pandemi sonrası toparlanmanın etkilerini ve Türkiye ekonomisinin direncini yansıtıyor. Ancak, yüksek enflasyon riskinin bertaraf edilmesi ve dengelenme süreci, daha ılımlı ve sürdürülebilir bir büyüme sürecini gerektiriyor. Bu çerçevede, 2024’te bölgede artan jeopolitik gerilimlerin de etkisiyle, bir taraftan da istikrar programının etkisiyle, büyümenin %3.5 gerçekleşmesi bekleniyor. Önceki OVP’ye göre bu, 0.5 civarında bir revizyonu ifade ediyor. Geçen yıl %4 olan tahmin, bu yıl sonu itibarıyla %3.5 olarak revize edildi. 2025’te büyüme oranının toparlanarak %4 seviyesine ulaşması bekleniyor. Bu dönemde, ekonomik reformlar ve yapısal düzenlemelerin etkisiyle, büyümenin tekrar hız kazanacağı öngörülüyor. 2026 ve 2027’de ise büyüme oranlarının sırasıyla %4.5 ve %5 seviyelerine çıkması planlanıyor. Bu hedefler, ekonominin potansiyel büyüme kapasitesine ulaşmasını ve uzun vadede istikrarlı bir büyüme eğilimini yakalamasını amaçlıyor.
• Bu büyüme patikası, enflasyonist baskı oluşturmadan, sürdürülebilir ekonomik kalkınmayı hedefleyen bir yaklaşımla oluşturuldu, dezenflasyon süreciyle uyumlu oldu, kısa vadede enflasyonla mücadele büyüme üzerinde geçici etkiler yapsa da orta ve uzun vadede bu iki hedef arasında bir çelişki görülmüyor. Enflasyonun düştüğü bir ortam, aynı zamanda öngörülebilirliğin arttığı, yatırım ortamının iyileştiği, dolayısıyla sürdürülebilir büyümenin de zemininin güçlendiği bir ortam olacağı ifade ediliyor. Böyle bir ortamda ekonomide dengeli ve istikrarlı bir büyüme sağlamak, hem iç piyasalarda hem de küresel alanda Türkiye’nin rekabet gücünü artıracak, ekonomik refahı sürdürülebilir kılacağı öngörülüyor.
• Yeni OVP dönemi, dengeli bir büyüme stratejisiyle, Türkiye’nin ekonomik hedeflerine ulaşmasına katkıda bulunmayı amaçlıyor. Bu doğrultuda, büyüme oranlarını optimize ederek, hem enflasyonla mücadele sürdürülecek hem de ekonomik büyüme desteklenecek. 2024 itibarıyla Türkiye’nin ekonomik büyüklüğünün, 44.2 trilyon liraya çıkması bekleniyor, nominal dolar bazında ise beklenti 1 trilyon 331 milyar dolar, bu da dolar bazında rekor seviyede ekonomik büyüklüğe tekabül ediyor.
• Kişi başına gelirin 2024 sonu itibarıyla 15 bin 551 dolara yükselmesi bekleniyor. Dönem sonundaysa 83 trilyon lira ekonomik büyüklük, 1 trilyon 774 milyar dolarlık bir ekonomik hacim ve 20 bin 420 dolar yani 20 bin dolar seviyelerine çıkmış bir kişi başına gelir hedefleniyor.
• Milli gelirin uzun dönemli seyrinde; 2002-2023’te 238 milyar dolardan, bugün itibarıyla 1 trilyon 130 milyar dolarlara yükseldiği görülüyor. Yeni hedeflerde bu çok daha yükseklere çıkarılacak. Satın alma gücü paritesine göre uluslararası hesaplardan görülebilen son 20 yıldaki artışın daha ilerilere taşınması amaçlanıyor. Bugün Türkiye ekonomisi nominal dolar bazında 17’nci, satın alma gücü paritesine göre 11’inci büyük ekonomi. Türkiye’nin iddialı hedeflerinin daha da yukarılara çıkarılması isteniyor.
• OVP dönemi boyunca toplamda 2.3 milyon ilave istihdam oluşturulması hedefleniyor.
• Program’ın en temel amacı enflasyonu düşürmek ve fiyat istikrarını sağlamak. 2023’te küresel tedarik zinciri sorunları, enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar ve iç talep koşulları dahil pek çok olumsuz gelişmenin etkisiyle, enflasyon %64.8 seviyesinde gerçekleşti. Uygulamaya konulan sıkı para ve maliye politikalarıyla 2024 için enflasyonun %41.5’e gerileyerek, enflasyonla mücadelede önemli mesafe katedilmesi bekleniyor. 2025’te hedef %17.5’e revize edildi. 2026’da tek haneli enflasyon hedefi korunuyor, %9.7’ye düşmesi, 2027’deyse %7’ler civarına düşmesi öngörülüyor.
• Özellikle, yüksek katmadeğerli üretimi hedefleyen yeni sanayi politikasıyla ihracatın artırılması, enerji gibi kritik sektörlerde ithalat bağımlılığının azaltılması ve dış ticaretin optimize edilmesi, cari açığın sürdürülebilir bir seviyeye çekilmesinde kritik rol oynamakta. Bu hedefler, Türkiye’nin ekonomik yapısını güçlendirme ve dış ticaret dengesini sağlama kararlılığını yansıtmakta.
• Dış ticaret verilerine bakıldığında, 2024 sonunda ihracatın 264 milyar dolar olması, dönem sonunda ise 320 milyar dolara yakın seviyede ihracat bekleniyor. İthalatın yıl sonu itibarıyla 345 milyar dolardan OVP dönemi sonunda 417 milyar dolar seviyesine çıkması bekleniyor.
• Yıl sonu itibarıyla 60 milyar dolara yakın turizm geliri bekleniyor, dönem sonundaysa bunun 74 milyar dolara yükselmesi hedefleniyor.
• Cari işlemler dengesinde 2024 sonu itibarıyla 22 milyar dolar seviyesinde bir açık ve dönem sonunda da aynı seviyelerde kalacağı öngörülüyor. Milli gelir arttığı için oran olarak çok ciddi düşüş bekleniyor.
•2024’te bütçe açığının bu yıl bütçede öngörülen %6.4’lük hedefin altında, milli gelire oranla %4.9 düzeyinde gerçekleşmesi bekleniyor. Bütçe açığının, 2025’te %3.1 olarak gerçekleşmesi hedefleniyor, milli gelire oranının, OVP döneminde kademeli azalarak, 2027’de %2.5 düzeyine gerilemesi öngörülüyor.
• Kamu altyapı yatırımlarının etkinleştirilmesi ve tarımda verimliliğin ve üretimin artırılması, büyümeyi destekleyen diğer önemli faktörler. Bu kapsamda OSB ve Küçük Sanayi Siteleri (KSS) gibi planlı sanayi alanlarının artırılması, sanayi üretim bölgelerinin iltisak hatları aracılığıyla limanlara ve ana ticaret yollarına bağlanmasını öncelikli görülüyor. Sulama yatırımları önceliklendiriliyor.
• Ödemeler dengesinde atılacak adımlar: Ekonominin dış ticaret dengesini iyileştirmek için ürün ve pazar çeşitlendirmesi stratejisi büyük önem taşıyor. Etkin ticaret diplomasisi, uluslararası ticaret ilişkilerinin güçlendirilmesi ve yeni pazar fırsatlarının değerlendirilmesi için kritik unsur. Ticaretin kolaylaştırılması ve ihracatın finansmanı, ihracat süreçlerinin daha verimli hale getirilmesi ve ihracatçılara finansal destek sağlanması yoluyla dış ticaret hacminin artırılmasına katkıda bulunacak. İthalat bağımlılığının azaltılması, özellikle stratejik sektörlerde yerli üretimi teşvik ederek cari açığın azaltılmasını hedefliyor. Hizmet ihracatının geliştirilmesi, ihracatta yeşil ve dijital dönüşümün desteklenmesi, hizmet sektöründe rekabet gücünü artıracak ve sürdürülebilir ihracat stratejilerinin benimsenmesini sağlayacak.
• İş ve yatırım ortamı konusunda hedef; Türkiye’yi yerli ve yabancı yatırımcılar için daha cazip hale getirmek. İş ve yatırım süreçlerinin iyileştirilmesi, bürokratik engellerin azaltılması ve yatırım süreçlerinin hızlandırılmasıyla mümkün. Düzenleyici çerçevenin iyileştirilmesi, iyi işleyen, hızlı işleyen bir adalet sistemiyle iş dünyasının daha öngörülebilir ve istikrarlı bir ortamda faaliyet göstermesini sağlayarak yatırımlar teşvik edilecek. Rekabetçi yeni yatırımların tesisi; yeşil, dijital ve tedarik zinciri odaklı yatırımların artırılması, ekonominin geleceğin trendlerine ve küresel rekabet koşullarına uyum sağlaması açısından önemli. Bu tür yatırımlar, çevresel sürdürülebilirliği ve ekonomik büyümeyi destekleyecek.
• Kamu maliyesinde sürdürülebilir ekonomik büyüme ve mali disiplin hedeflerine ulaşmak için uygulanacak politika araçları: Devletin mali yapısını güçlendirmek ve kamu harcamalarının etkinliğini artırmak için bir dizi reform öngörülüyor. İlk öncelik; harcamalarda etkinlik sağlanması. Etkin harcama politikası, bütçe açığını kontrol altında tutarak mali disiplini sağlamak için kritik bir rol oynayacak.
• Vergilemede adalet ve etkinlikse vergi politikalarının daha adil ve etkili uygulanmasını amaçlıyor. Ekonomideki kayıt dışı faaliyetlerin minimize edilmesi ve denetimlerin daha etkin gerçekleştirilmesi hedefleniyor.
Kamu İktisadi Teşebbüsleri Yönetim Reformu, kamu teşebbüslerinin daha verimli ve rekabetçi bir yapıya kavuşturulmasını hedeflerken, sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği ise uzun vadede sosyal güvenlik harcamalarının bütçe üzerindeki yükünü azaltmayı ve sistemin kendi içinde sağlıklı işlemesini amaçlıyor.
Bu kapsamlı reform ve politikalar, OVP 2025-2027 dönemi boyunca kamu maliyesi alanında disiplinli, etkin, güçlü ve sürdürülebilir bir yapı oluşturmayı hedefliyor. Belirlenen hedefler doğrultusunda atılacak adımlar, Türkiye’nin ekonomik istikrarını ve toplumsal refahını artıracak, daha adil ve kapsayıcı bir büyüme modeli oluşturacak.

OVP REFORMLARI ÖNGÖRÜ TAKVİMİ BÜYÜME VE TİCARET
• Sanayide Yapısal Dönüşüm: 2025 1. çeyreğinde; Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı kapsamında kritik ürün ve teknolojilerin yerli imkanlarla geliştirilmesi ve üretilmesi için yeni program çağrılarına çıkılacak. 2025 4. çeyreğinde; ülke ölçeğinde sanayi büyüme havzaları belirlenerek altyapısı hazır planlı sanayi alanları genişletilecek.  2025 2. çeyreğinde; Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi (YTAK) programı üretken sektörlerde ihracatı destekleyici ve yüksek katmadeğerli ürün gruplarına yönelik mevcut yatırım teşvik sistemiyle bütünleşik bir biçimde seçici ve odaklı olarak daha etkin uygulanacak.
• Ar-Ge ve Yenilik Ekosistemi: 2025 2. çeyreğinde; büyük ölçekli özel sektör Ar-Ge merkezleri ve teknopark firmalarının yeni teknoloji alanlarına odaklanmalarını ve öncü çıktılar üreterek rekabetçiliklerini güçlendirmelerini sağlayacak uzmanlaşma modeli hayata geçirilecek. 2025. 4. çeyreğinde; yüksek teknolojili imalat sanayii sektörleri ile bilişim sektörlerinde büyüme potansiyeline sahip KOBİ’ler ve Turcorn olma potansiyeline sahip girişimler, kapasite gelişimi ve küresel seviyede rekabetçilik hedefiyle daha odaklı ve yoğun desteklenecek.
• Yeşil Dönüşümün Hızlandırılması: 2025. 4. çeyreğinde; Avrupa Yeşil Mutabakatı ve SKDM’nin (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması) sektörlere etkileri değerlendirilecek, AB düzenlemelerinden etkilenecek sektörler için düşük karbonlu sektörel yol haritaları tamamlanacak.  2025. 4. çeyreğinde; Ulaştırma Net Sıfır Emisyon Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak uygulamaya konulacak. 2025. 4. çeyreğinde; SKDM etkilerini en aza indirmek ve düşük karbonlu ekonomiye geçişi desteklemek amacıyla sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik karbon fiyatlandırma mekanizması tesis edilecek.  2025 4. çeyreğinde; lojistik sektöründe yüksek kapasiteli şarj istasyonları ulusal planı ortaya konulacak. 2025. 2. çeyreğinde; Ulusal Yeşil Taksonomi oluşturulacak. 2025 1. çeyreğinde; döngüsel ekonomi yaklaşımıyla uyumlu, kaynak verimli ve düşük karbonlu üretimi amaçlayan yatırımlar Yeşil Dönüşüm Destek Programı kapsamında desteklenecek. 2025 2. çeyreğinde; Yeşil Finans Stratejisi ve Eylem Planı uygulamaya konulacak. 2025 4. çeyreğinde; 5G Yol Haritası belirlenecek, uygulama planı hazırlanacak.
• Dijital Dönüşüme Geçişin Desteklenmesi: 2025 4. çeyreğinde; Ulusal Veri Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak uygulamaya konulacak. 2025 1. çeyreğinde; Dijital Devlet Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak uygulamaya konulacak. 2025 3. çeyreğinde; Siber Güvenlik Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak uygulamaya konulacak.  2025 1. çeyreğinde; Elektronik Veri Araştırma Merkezi (E-VAM) Projesi hayata geçirilecek.
• Kamu Altyapı Yatırımlarının Etkinleştirilmesi: 2025 4. çeyreğinde; sanayi bölgeleri ve limanların mevcut demiryolu ağına bağlantısını sağlamak üzere önceliklendirilmiş iltisak hatları programı tamamlanacak.
• Tarımda Verimliliğin ve Üretimin Artırılması: 2025 4. çeyreğinde; Organize Tarım Bölgeleri’nin (OTB) sayısı artırılacak.
• İthalat Bağımlılığının Azaltılması: 2025 2. çeyreğinde; Dahilde İşleme Rejimi’nin öncelikli hedef ürün ve sektör kapsamına ilişkin düzenleme yapılacak. 2025 2. çeyreğinde; Türkiye Kritik ve Stratejik Hammaddeler Stratejisi hazırlanacak.
• Beşeri Sermaye ve Beceri Uyumu: 2025 3. çeyreğinde; savunma sanayii, yapay zeka, siber güvenlik, temiz ve sürdürülebilir enerji ile uzay teknolojileri gibi stratejik alanlarda nitelikli işgücü yetiştirmeye yönelik kamu-üniversite-özel sektör işbirliği programları hayata geçirilecek.

FİYAT İSTİKRARI VE FİNANSAL İSTİKRAR
• Finansal Teknolojilerin Geliştirilmesi: 2025 4. çeyreğinde; Merkez Bankası Dijital Türk Lirası Araştırma Geliştirme Projesi’nin ikinci faz pilot bulguları doğrultusunda dijital Türk Lirası’nın geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecek.
• Tasarrufların Artırılması: 2025 4. çeyreğinde; Otomatik Katılım Sistemi’nin (OKS) işverenlerin de katkısı ile ikinci basamak emeklilik sistemine dönüşeceği tamamlayıcı emeklilik sistemi kurulacak.

KAMU MALİYESİ
• KİT Yönetişim Reformu: 2025 1. çeyreğinde; KİT Yönetişim Reformu’na yönelik düzenlemeler yapılacak.

İŞ VE YATIRIM ORTAMI
• İş ve Yatırım Süreçlerinin İyileştirilmesi: 2025 1. çeyreğinde; Yatırımcıların faydalanması için uygun yatırım yerlerini içeren yatırım yeri envanteri oluşturulacak.
• Düzenleyici Çerçevenin İyileştirilmesi: 2025 3. çeyreğinde; yeni ihtisas mahkemeleri oluşturulacak. 2025 4. çeyreğinde; Piyasa Gözetim ve Denetim Kurumu kurulacak.
• Rekabetçi Yeni Yatırımların Tesisi: 2025 4. çeyreğinde; imalat sanayiine yönelik büyük ölçekli ve stratejik yatırımların yatırım yeri tahsis süreçlerinin hızlandırılması amacıyla yeni tahsis modelleri geliştirilecek.
*Kanun olarak belirtilenler TBMM gündemine sunulacak olan teknik ve idari çalışmaların tamamlanacağını ifade etmekte.

“Orta Vadeli Program’a güvenimiz ve desteğimiz tam”
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada; 2025-2027 Orta Vadeli Program’ın (OVP) Türkiye ekonomisi için büyük önem arz ettiğini belirterek, “Bir yandan enflasyonla kararlı bir şekilde mücadele ederken, diğer yandan yatırımı, üretimi, istihdamı, ihracatı ve büyümeyi önceleyen; tarımı, sanayiyi, yüksek teknolojiyi, turizmi ve birçok farklı sektörü güçlendirecek olan OVP’ye güvenimiz ve desteğimiz tamdır. Hükümet olarak OVP kapsamında belirlediğimiz hedeflere ulaşmak, vatandaşımızın refahını artırırken sağlam temellere dayalı ekonomimizin gelecek nesillerimiz için de sürdürülebilirliğini temin etmek amacıyla durmaksızın çalışmaya devam edeceğiz” diye konuştu.

Teşvik sisteminde kapsamlı değişiklik hazırlığı
Ekonomi yönetimi soruları yanıtladı: Ekonomi yönetimi, 2025-2027 dönemi Orta Vadeli Program’ın (OVP) Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde açıklanmasının ardından soruları yanıtladı.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, ekonomide sağlıklı ve sürdürülebilir büyüme, küresel rekabet gücü artışı ve ithalat bağımlılığının azaltılması için etkin bir sanayi politikası çerçevesinde yapısal dönüşüm adımlarının atılmasının önemli olduğunu ve OVP’de  de bu adımlara güçlü şekilde yer verildiğini söyledi. Bakan Kacır, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın açıkladığı HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı’nın bugüne kadar Türkiye Cumhuriyeti tarihinde açıklanmış en kapsamlı ve en büyük ölçekli yatırım teşvik programı olduğunu, Merkez Bankası’yla hayata geçirdikleri, bankanın üç yılda 300 milyar lira kaynak sağladığı Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi Programı’nı da tümüyle 284 yüksek teknoloji ürünü ve 261 yenilikçi teknoloji başlığına odakladıklarını, Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı ile de Ar-Ge’den seri üretime kadar TÜBİTAK, KOSGEB ve Bakanlık yatırım teşviklerini tek pencereden yüksek ve orta yüksek teknolojili ürünlere yönelik sunduklarını, Yeşil ve Dijital Dönüşüm Destek Programı ile Türkiye’de ikiz dönüşümü hızlandırmayı amaçladıklarını, verimliliği artırmak için planlı sanayi alanlarının gelişiminin en önemli çalışma alanlarından biri olduğunu bildirdi: “Resmi Gazete’de yayınlanan reform niteliğinde değişimler içeren Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) Yönetmeliği’nde attığımız adımlarla önümüzdeki dönemde hem OSB’lerde altyapı kurulumlarını hızlandıracağız hem de sanayicilerimizin OSB’lerde yatırım yerine erişimini daha kolay ve mümkün hale getireceğiz. Ar-Ge’ye yönelik faaliyetlerin TÜBİTAK ve KOSGEB gibi kurumlarımız eliyle güçlü şekilde desteklenmesi, KOBİ’lerin dayanıklılığının verimlilik odaklı yaklaşımlarla yükseltilmesi, teknoloji girişimciliğinin yükseltilmesi de önemli çalışma alanlarımızdan olacak. Teşvik sisteminde kapsamlı bir değişiklik hazırlığı içindeyiz ve burada da yine verimliliği artırıcı yaklaşımları esas alacağız. Beşeri sermaye sanayi politikalarımızın ana unsuru olmaya devam edecek ve önümüzdeki dönemde Milli Eğitim Bakanlığımız ve OSB’lerimiz, sanayicilerimiz arasındaki işbirliğini güçlendirici ve özel sektörün mesleki ve teknik eğitimde sorumluluğunu ve rolünü artırıcı adımları hayata geçireceğiz.”

Yeni hedeflerle dış ticaret açığını azaltmak
Ticaret Bakan Prof. Dr. Ömer Bolat, 2023 yılı gerçekleşmelerinin OVP hedeflerini büyük ölçüde tutturduğunu, 2024 tahminlerinin de gerçekleştiğini, özellikle dış ticaret ve cari işlemler açığının kapanmasındaki olumlu gelişmelerle makroekonomik istikrara, net mal ve hizmet ihracatıyla ekonomik büyüme ve istihdam artışına katkı vermekten memnuniyet duyduklarını söyledi.
Yeni hedeflerle küresel büyümenin ve küresel ticaretin oldukça durgun olduğu bir ortamda dahi hem ihracatta artışa devam etmek hem de ithalatta kural dışı ve haksız rekabete yol açan uygulamalara karşı aldıkları, alacakları tedbirlerle dış ticaret açığını azaltma gayreti içinde olacaklarını vurgulayan Bolat, Ağustos itibarıyla dış ticaret açığında yıllık 78 milyar dolarlık, cari işlemlerde de yıllık 16 milyar dolarlık gerileme olduğunu, bu iyileşme sürecinin devam ettirilmesini hedeflediklerini paylaştı. Bolat, katmadeğerli ihracatı, e-ihracatı artırmaya çalıştıklarını, bu alanlardaki destekleri artıracaklarını, ticaret diplomasisiyle yeni pazarlar bulacaklarını, hizmetler ihracatındaki artışı sürdürüp cari işlemler dengesinin iyileşmesine katkı vereceklerini de sözlerine ekledi.

Vergide adalet
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, vergide adaleti sağlamaya yönelik, özellikle bazı istisnaların gözden geçirilmesi, indirimli oranların gözden geçirilmesi konusundaki çalışmalara gelecek dönemde de devam edeceklerini açıkladı: “Bütçe açığını azaltıyoruz. Gelirler politikası da 2025’te daha destekleyici olacak, maliye politikası dezenflasyona çok güçlü destek sağlayacak. Bizim amacımız, kısa vadede temel hedefimiz önce fiyat istikrarını, sonra kalıcı refah artışını onunla birlikte sağlamak ve bunun daha adil şekilde dağılımıdır.”

“OVP ile TCMB’nin duruşu uyumlu”
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, OVP’deki makro çerçeve ile Banka’nın duruşunun uyumlu olduğunu vurguladı: “Makro çerçeve açısından iyileşmeye baktığımızda bunun önemli bir kısmının harcamalardan geldiğini görüyoruz. Harcamaların milli gelire oranı %27’den önce %25’e, sonra %24’e inecek.”

Yerli doğalgaz ve petrol üretiminde artış hedefi
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, yerli petrol ve doğalgaz üretiminde artış hedeflediklerini açıkladı: “Bu yıl ve 2025’te hedefimiz ham petrol üretimimizi %50 artırarak günlük 200 bin varile, doğalgazdaki üretimimizi 2025’te %50 artırarak günlük 10 milyon metreküpe, 2026’da  %200’lük artışla bugünkü üretime göre günlük 20 milyon metreküpe ulaştırmayı hedefliyoruz. Enerji arz güvenliğini sağlarken dışa bağımlılığı düşürerek cari açıktaki negatif etkiyi azaltmaya gayret ediyoruz.”
Sanayicilerin yeşil dönüşümü için birlikte çözüm arayışlarında Avrupa’ya ihracattaki sınırda karbon düzenlemesi hazırlıklarının enerji politikalarını şekillendirdiğini, yenilenebilir enerjide bu yılı da ilk kez 5 bin megavat üzerinde bitireceklerini, özellikle rüzgar ve güneş kaynaklarını devreye almayı hedeflediklerini paylaşan Bayraktar, enerji sektöründeki reform çalışmalarına da değindi: “Özellikle yenilenebilir enerji, yerli kaynakları ve madenlerimizin devreye alınmasıyla alakalı çok yakın bir zamanda Meclis’in gündemine getirmeyi düşündüğümüz izin süreçlerini kısaltmak suretiyle yatırımcıların bu alandaki önünü de açmaya hedefliyoruz.”

İş Gücü Uyum Programı
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, OVP’nin fiyat istikrarına odaklanırken aynı zamanda büyümeyi ve istihdamı da koruyacak tedbirler aldığını söyledi: “İş Gücü Uyum Programı, daha önce Cumhurbaşkanı Yardımcımızın teşrifleriyle hayata geçirdiğimiz ilk defa uyguladığımız çok önemli bir program. Öğrencilerin işgücü piyasasına hazırlanması noktasında önemli bir süreç olacaktır. En fazla 10 ay süreyle 140 fiili işgünü şeklinde planlıyoruz. Bakanlık olarak kadın, genç, engelli istihdamının artırılması en önemli hedeflerimiz arasında. İş Pozitif Kadın İstihdam Projesi’ni de başlattık. Şu anda 460 bine yaklaştı."

İş ve basın dünyasının saygın isimlerinden Kocaeli Alikahya Organize Sanayi Bölgesi (Kocaeli Alikahya OSB) Yönetim Kurulu Başkanı ve KobiEfor Dergisi Sahibi-Editör, Gagavuz 20. Yıl Devlet Bağımsızlık Madalyası Sahibi, TOSYÖV Yönetim Kurulu eski Başkanı (2010-2012 ve 2014-2016), TOSYÖV Denetim Kurulu Üyesi, Marmara Grubu Vakfı Onur Madalyası Sahibi, Marmara Grubu Vakfı Mütevelli Heyet Üyesi, S.S. Küçük ve Ortaboy İşletmeleri Sanayi Toplu İşyeri Yapı Kooperatifi Yönetim Kurulu Başkanı, Kocaeli Alikahya Organize Sanayi Bölgesi Sanayicileri Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği Yönetim Kurulu Başkanı, KalDer (Türkiye Kalite Derneği) Üyesi, Fenerbahçe Spor Kulübü Kongre Üyesi, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Üyesi, Hürriyet Gazetesi Gece Yazıişleri eski Sorumlusu, Basın Kartı Sahibi Yalçın Sönmez’i kaybetmenin derin üzüntüsü içindeyiz.

Organize Sanayi Bölgeleri’nin (OSB’lerin) tüzel kişilik kazanmasında öncülük yapması, Eşi Dr. Nurdan Sönmez ile birlikte KOBİ (küçük ve orta ölçekli işletmeler) tanımının geliştirilmesi ve kavramsallaştırılması, KOBİ’ler alanında farkındalık yaratılması, Türk girişim ekosisteminin oluşturulması, sürdürülebilirlik, inovasyon ve yeni teknolojiler konusunda bilinçlendirme, Türk girişimciliğinin vizyonunun ve ufkunun dış dünyaya çevrilmesi, Türkiye’de yüksek teknoloji, katmadeğerli üretim ve ihracatın geliştirilmesi konularında bilinç ve farkındalık oluşturulması için çok efor sarf etti.

Biz de Kapak Dosyamızda; ilkeli haberciliği ve iş dünyasına kazandırdığı birçok isim ve yatırımlarıyla tanınan, başarılı kariyeri ve iş dünyasına olan katkılarıyla sevgi ve saygının birleştiği bir isim olan Yalçın Sönmez’in anısına ve Türk iş dünyasına ve medyasına yaptığı önemli katkıları onu tanıyanlarla anlatıyoruz.

Kariyerinde aldığı birçok ödül ve sadece iş dünyasındaki başarılarıyla değil, aynı zamanda topluma olan katkılarıyla da hatırlanacak Yalçın Sönmez’le ilgili iş dünyasının birçok kesiminden temsilcilerin duygu, düşünce, görüş, anı ve değerlendirmelerinizi içeren yazıları okurlarımıza sunuyoruz.

obiEfor Sahibi-Editör
ZORLU MÜCADELEMİZ VE BAŞARI HİKAYEMİZ;
EŞİM YALÇIN SÖNMEZ
Yalçın Sönmez, değerli bir iş insanı olmasının yanı sıra benim 36 yıllık eşim, sevdiğim, yoldaşım, oğlumun babası, fikirdaşım, ‘Türkiye’nin Örgütlü Sanayisi’ ve ‘Reel Ekonomisi’ alanında mücadele, iş ve proje arkadaşımdı. KobiEfor’un 2024 Ekim’de 25. yılını kutlamak için hazırlanıyorduk. Onu kaybettik.

Sonra Yalçın Bey’le sık sık görüşüp; o üretim ekonomisi, ben bilgi ekonomisi ve teknolojileri, tüzel kişiliği olmayan OSB’ler üzerine sohbetlerimize devam ettik. Ardından yollarımızı ve hayatımızı birleştirdik. Yine gittiğimiz yerlerde gelişmiş ülke ekonomileri, yapıları, teknolojik ve inovatif çalışmaları vb. üzerine düzinelerce kaynaklar karıştırdık. Konferansları izledik. Derken ‘Türkiye’nin Sanayi Haritası’, ‘Üretim Potansiyeli’, ‘Endemik Yapı Haritası’, ‘Teknoparklar’, ‘Bilim Vadileri’ üzerine konuştuk. Hayaller kurduk. Bu hayallerimizin gelişmesinde sonradan Eskişehir OSB Başkanlığı da yapan değerli Sanayicimiz Savaş Özaydemir’in de önemli katkıları oldu. Cesaret verdi. Bilgilerini tecrübelerini aktardı.

Ortam Medya Grubu’nun doğuşu

OSB’lerin tüzel kişiliğine kavuşması

Dergimiz KobiEfor’un  yayınlanmasının hemen akabinde başta OSB’lerimiz, Koç Holding olmak üzere, Sabancı Holding, benim de değerli hemşerim olan Ayhan Şahenk Amca ve Doğuş Holding Grupları, Doğan Grubu, diğer basın yayın ve medya kuruluşlarımız, sanayicilerimiz ve iş dünyamız, reklam ajanslarımız, halkla ilişkiler (PR) şirketlerimiz, medya planlama ajanslarımız, TOBB (Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği), DEİK (Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu), TİM (Türkiye İhracatçılar Meclisi), TÜSİAD (Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği), MÜSİAD (Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği), TÜRKONFED (Türk İş Dünyası Konfederasyonu), TOSYÖV (Türkiye Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler, Serbest Meslek Mensupları ve Yöneticiler Vakfı),  Marmara Grubu Vakfı (Marmara Grubu Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Vakfı), KalDer (Türkiye Kalite Derneği), TBD (Türkiye Bilişim Derneği), MOBİSAD (Mobil İletişim Araçları ve Bilgi Teknolojileri İş Adamları Derneği); FKB (Finansal Kurumlar Birliği), Rekabet Kurumu, TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu), ODTÜ (Orta Doğu Teknik Üniversitesi), İTÜ (İstanbul Teknik Üniversitesi), TÜRSAK (Türkiye Sinema ve Audivisuel Kültür Vakfı), SETEM (Sinema ve Televizyon Eseri Sahipleri Meslek Birliği), RVD (Reklamverenler Derneği), Reklamcılar Derneği, Türkiye Halk Bankası, Türkiye İş Bankası, Ziraat Bankası vb., özetle; burada sayamadığım birçok değerli kurum ve kuruluşlarımız ve Türkiye bize ve KobiEfor’a sahip çıktı. AB 6. Çerçeve Programı kapsamında SMEs’lerin (KOBİ’lerin) Türkiye ayağında da dergimiz KobiEfor temsilci seçildi.

KobiEfor’un  Kalamış’a taşınması

Ulusal ve uluslararası birçok etkinliğin

Kocaeli Alikahya OSB’nin kuruluşu ve

Bir diğer dikkatimi çeken çok önemli bir olgu da iş dünyasının nitelikli eleman bulma sorunu, Türkiye’nin nitelikli insan kaynağını gelişmiş ülkelere kaptırma aczi, aynı zamanda ülkemizde beyin göçü probleminin politik gündeme dahi alınmayışıydı. Bu alanda araştırma yapmaya yöneldim. Bu konularda araştırma makaleleri, araştırma kitapları yazmam için de metodoloji gerekiyordu. Bu nedenle mecburen İngilizce doktora yapmayı planladım.

Yalçın Bey’in son sözleri

PROF. DR. ÖMER BOLAT

M. RİFAT HİSARCIKLIOĞLU

NAİL OLPAK

SÜLEYMAN SÖNMEZ

Merhum Sönmez’in bıraktığı güçlü mirasın, iş dünyasında, basında ve sivil toplumda sürdürüleceğine inanıyor, başta kıymetli Eşi ile Oğlu olmak üzere ailesine, sevenlerine, çalışanlarına ve hayatına dokunduğu herkese başsağlığı ve sabır diliyorum. Nur içinde yatsın…

DR. AKKAN SUVER
Marmara Grubu Vakfı Genel Başkanı
Yalçın’a Veda
Bir dostu, bir arkadaşı kaybettikten sonra O’nu anlatmak; O’na ait duygulardan, düşüncelerden söz etmek zordur. Zira ne anlatsanız eksik ne yazsanız yetersiz kalacaktır. Beraber geçirilen anların, paylaşılan düşüncelerin kısalığını, azlığını bugün daha iyi anlamanın huzursuzluğunu yaşıyorum. Bir koşuşturmacanın içinde geçen günlerin anlamsızlığı böyle bir veda yazısı kaleme alırken daha anlaşılır oluyor.

Altmış yılda olmazları oldurmuş olmanın, yarışları öncü bitirmenin huzuru içinde koşusunu tamamlayan Yalçın Sönmez’in Eşi Nurdan Hanımefendi’nin ve Oğlu Öncücan kardeşimin haklı acılarını paylaşıyor, eserlerinin O’nun hayırla yad edilmesini sağlayacağına olan yüksek  inancımla yattığı yerde rahat uyumasını temenni ediyorum.

ORHAN TURAN

MUSTAFA GÜLTEPE

Yalçın Sönmez’in KOBİEFOR Dergisi’ni Türk girişim ekosisteminin oluşturulması, yüksek teknolojili, sürdürülebilir, inovatif, markalı üretim ve ihracat konusunda farkındalık oluşturacak bir platforma dönüştürmesini de hep takdirle anacağız. Kendisine Allah’tan rahmet, yakınlarına, iş dünyamıza ve KOBİEFOR Dergisi Ailesi’ne başsağlığı diliyorum. KOBİEFOR Dergisi’nin Yalçın Sönmez’in ilkeleri doğrultusunda daha uzun yıllar yoluna devam edeceğine inanıyorum.

YILMAZ BAYRAKTAR

Kendisine Allah’tan rahmet, ailesine, yakınlarına ve tüm sevenlerine başsağlığı diliyoruz. Onu her zaman saygı, minnet ve özlemle anacağız.

Ş. NEZİH KULEYİN

AYHAN ZEYTİNOĞLU
İKV (İktisadi Kalkınma Vakfı) Yönetim Kurulu Başkanı ve Kocaeli Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı
“Sanayicilerimize örnek olan değerli isimlerdendi”
İş ve basın dünyamızın değerli isimlerinden Kocaeli Alikahya Organize Sanayi Bölgesi Yönetim Kurulu Başkanı, KobiEfor Dergisi İmtiyaz Sahibi Yalçın Sönmez’i geçtiğimiz ay kaybetmenin üzüntüsünü yaşıyoruz. Öncelikle kendisine Allah’tan rahmet, ailesi başta olmak üzere tüm sevenlerine ise başsağlığı dileyerek sözlerime başlamak istiyorum.

MEMİŞ KÜTÜKCÜ
OSBÜK (Organize Sanayi Bölgeleri Üst Kuruluşu) Yönetim Kurulu Başkanı ve 

SULTAN HAMİT VELİOĞLU
Kocaeli Alikahya OSB Yönetim Kurulu Başkanı ve KobiEfor Yayın Danışma Kurulu Üyesi
Sevgili Dostum
Bu dünyada bir kapıdan girdik, misafir olduk, diğer kapıdan çıkıp ebedi yolculuğa gideceğiz. 30 yıllık dostum Yalçın Sönmez de 64 yıllık bu dünyadaki misafirliğini tamamlayıp ebedi yolculuğa çıktı. Rabbim yolculuğunu hayırlı eylesin cenneti cemali ile şereflendirsin. 30 yıllık dostluğumuzda; sadece “Bu ülkeye ne katabiliriz, bu millete nasıl faydalı olabiliriz?” gayesiyle her gün mesaisini bitirdi.

HAMDİ DOĞAN

BAHRİ MURAT ÖNAY

MUSTAFA R. TÜRKER

ADEM CEYLAN

MURAT ÇÖKMEZ

ORHAN AYDIN
OSBÜK Yüksek Koordinasyon Kurulu Başkan Yardımcısı ve OSTİM OSB Yönetim Kurulu Başkanı
“Gerek kalemi, gerekse girişimcilik ve yatırımcı yönüyle kıymetli hizmetlere imza atmıştır”
Merhum Yalçın Sönmez, ülkemizin sanayileşerek gelişmesinin temel dinamiklerinden KOBİ’lerin ekonomimizdeki rollerinin güçlenmesi, üretim, ihracat ve istihdam yönlerinin ilerlemesi için gerek kalemi gerekse de girişimcilik ve yatırımcı yönüyle kıymetli hizmetlere imza atmıştır.

Kurumsal olarak çok sayıda etkili organizasyonda birlikte yer aldığımız, ufuk açıcı görüşlerinden her zaman faydalandığımız Sayın Yalçın Sönmez’e Allah’tan rahmet, ailesi, yakınları ve çalışma arkadaşlarına başsağlığı ve sabır diliyorum. Ruhu şad, mekanı cennet olsun.

ALİ İHSAN ÇAKICI

Bizi genç yaşta, çok erken terketti Sevgili Yalçın kardeşim. Onu hep özleyeceğiz. Nurlar içinde uyusun.

KORAY URGUN

NEVZAT GÖÇER
Kocaeli Alikahya OSB Bölge Müdürü
“Türkiye’nin sürdürülebilir kalkınmasına katkı sağlayan önemli isimlerden biriydi”
Değerli Kocaeli Alikahya Organize Sanayi Bölgesi Yönetim Kurulu Başkanı Yalçın Sönmez’i kaybetmenin derin üzüntüsü içerisindeyiz. 

AYLA DEV

ADEM ARICI

hiç durmadan çalışmanın sembol isimlerinden biri”
Merhum Yalçın Sönmez, Organize Sanayi Bölgeleri’ne gazeteci ve sanayici kimliğiyle fayda odaklı hizmet sunmuştur. Meslek hayatı boyunca girişimciliğin önemini, KOBİ’lerin Türk sanayisine olan katkılarını güçlü bir şekilde anlattı. Memleket sevdalısı Sayın Yalçın Sönmez, hiç durmadan çalışmanın sembol isimlerinden biri olarak hafızalarımızda yer edindi. Kaybıyla bizleri derinden üzen Sayın Yalçın Sönmez’e Allah’tan rahmet, ailesine, yakınlarına ve mesai arkadaşlarına başsağlığı ve sabır diliyorum.

KEMAL AKAR

MÜCAHİT SÖNMEZ
İMES Sanayi Sitesi İdari Danışmanı
“Türk medyasına, sanayisine ve iş dünyasına önemli katıkılarda bulundu”
Sevgili Yalçın Sönmez ve değerli Eşi Dr. Nurdan Sönmez ile tanışıklığımız 30 yıl öncesine dayanır. İMES Sanayi Sitesi’nde görev yaptığımız yıllar boyunca her zaman karşılıklı saygı ve hoşgörü ile iletişimimizi sürdürdük. Sanayi camiamızın en mühim kilometre taşlarından olan İMES’e olan yakınlığı ve ilgisi ile ortak projelere imza attık. Yalçın Bey kariyeri boyunca Türk medyasına, sanayimize ve iş dünyasına önemli katkılarda bulundu. Organize Sanayi Bölgeleri’nin (OSB’lerin) tüzel kişilik kazanmasında büyük rol oynadı. Onun bu öncü yaklaşımı KOBİ’lerin tanımının oluşturulması, KOBİ’lerin alanında farkındalık oluşturulması açısından çok önemliydi.
İlkeli haberciliği, Marmara Bölgesi OSB’lerine kattıkları ve yatırımları ile emekleri yadsınamayacak bir kişilikti. Mekanı cennet olsun…

DR. ADEM AKKAYA
NRW.Global Business Türkiye Temsilcilik Müdürü
“İş dünyasına ufuk açan saygıdeğer Yalçın Sönmez’e iş ve medya dünyasının daha çok ihtiyacı vardı”
İş ve basın dünyasının saygın isimlerinden, Kocaeli Alikahya Organize Sanayi Bölgesi (Kocaeli Alikahya OSB) Yönetim Kurulu Başkanı ve KobiEfor Dergisi Sahibi-Editör, saygıdeğer Yalçın Sönmez’i kaybetmenin üzüntüsünü yaşıyoruz.
Organize Sanayi Bölgeleri’nin (OSB’lerin) tüzel kişilik kazanmasına ve gelişmesine büyük katkılar sunan, KOBİ’ler özelinde yaptığı çalışmalar ile katmadeğeri yüksek üretim ve ihracatın geliştirilmesi konusunda iş dünyasına ufuk açan saygıdeğer Yalçın Sönmez’in tecrübesi, bilgisi ve enerjisine iş ve medya dünyasının daha çok ihtiyacı vardı.
Merhuma Allah’tan rahmet, kederli ailesine, sevenlerine ve yakınlarına şahsım ve kurumum adına başsağlığı diliyorum.

GÜLNAZ KARAOSMANOĞLU
OSTİM Vakfı Müdürü
“Ülke kalkınmasına ve milletine hizmeti dava edinmiş kıymetli bir vatansever”
Gerek basın mensubu gerekse bir iş insanı olarak ülke kalkınmasına ve milletine hizmeti dava edinmiş kıymetli bir vatanseveri ebediyete uğurlamanın üzüntüsüyle Sayın Yalçın Sönmez dostumuza Allah’tan rahmet, ailesine, yakınlarına ve mesai arkadaşlarına, KobiEfor Ailesi’ne başsağlığı dileriz.
Yaşadığı sürece kendisi ve mesai arkadaşlarıyla bir arada olmaktan ve işbirliği yapmaktan onur duyduğumuz Sayın Yalçın Sönmez’i ekonomi dünyasında kurduğu iletişim ağıyla KOBİ’leri ve sektör paydaşlarını bir araya getiren etkinlikleri, sektörel kalkınmaya ışık tutan uzgörüsüyle daima anacağız. Saygıdeğer adının geride bıraktığı çok sayıda eser, kurum ve projeleriyle yaşayacağına inancımız sonsuz.

KAPT. ÖZGÜR DOĞAN GÜNEŞ
Türk Uzakyol Gemi Kaptanları Derneği Yönetim Kurulu Genel Sekteri, Türkiye Denizcilik Federasyonu Yönetim Kurulu Üyesi, Columbia Shipmanagement Türkiye Genel Müdürü
“Sayısız genç yetiştirdi ve onlara mentor oldu, bu gençlerden biri olmaktan her zaman gurur duyacağım”
Değerli büyüğümle ve eşi değerli Dr. Nurdan Sönmez ile çok genç yaşlarda tanıştım ve bu tanışıklık, zamanla bir aile gibi hep birlikte olduğumuz derin bir bağa dönüştü. İnternetin henüz yeni olduğu yıllarda KobiEfor Ailesi’nde onunla dijital projelerde çalışmak büyük bir ayrıcalıktı.
KOBİ Zirvesi’nin ilk gününü hâlâ hatırlıyorum; kendisiyle ve Nurdan Hanım’la beraber birçok yenilikçi proje için çalışıldı. Ulusal kalkınma için katkıda bulunulan sayısız fuar ve organizasyon, kendisinin vizyoner bakış açısının birer ürünüydü. KOBİ’lerin dijital dönüşümünde önemli adımlar atıldı ve onun bu süreçteki azmi ve vizyonu hepimize ilham verirdi. Ayrıca, sayısız genç yetiştirdi ve onlara mentor oldu. Bu gençlerden biri olmaktan her zaman gurur duyacağım.
Kendisi, KOBİ’ler için sadece bir vizyon sunmakla kalmadı, aynı zamanda çeşitli sektörlere yönelerek geniş bir bilgi ve deneyim birikimi oluşturdu. Denizcilik sektörü hakkında dahi araştıran ve bilgi sahibi olan, farklı alanlara yönelme ve her projeye aynı titizlikle yaklaşma yeteneği onu çok yönlü bir lider yaptı. Her sektöre ve her projeye olan katkıları, ülkemizin gelişimi için büyük önem taşıdı. Onun hatırası, hayatımızda ve iş dünyasında bıraktığı derin izlerle daima yaşayacaktır. Kendisinden 25 yıl boyunca aldığım ilham ve birikim için minnettarım. Ruhu şad, mekânı cennet olsun.

OKAN ATA
Kocaeli Gebze Güzeller OSB İdari Müdürü
“Ülke ekonomisine ve toplumumuza kazandırdığı bilinçle Türk sanayisinin de önünü açmıştır”
Ülkemizin medya alanında KobiEfor Sanayi ve Ekonomi Dergisi gibi sanayinin ve ekonominin sesini duyuran büyük bir yayını kazandıran Yalçın Sönmez, kariyerinde adından sık sık bahsedilen, alanında duayen olarak nitelendirebileceğimiz biriydi.
Ülke ekonomisine ve toplumumuza kazandırdığı bilinç sayesinde Türk sanayisinin de önünü açmıştır. Girişimciliği ve inovasyonu her alanda dile getiren üretimin ve yeniliklerin her zaman can suyu mesabesinde olduğunu hatırlatan kıymetli büyüğümüzün ailesine, sevenlerine, OSB camiasına, iş dünyası ve çalışanlarına başsağlığı diliyorum.

RAHMİ AKTEPE
TBD (Türkiye Bilişim Derneği) Yönetim Kurulu Başkanı ve TOSYÖV Yönetim Kurulu eski Başkanı, TOSYÖV Denetim Kurulu Üyesi
“Yalçın Sönmez, ülkemizin yetiştirdiği en büyük değerlerinden biri”
Değerli Dostum, Yol Arkadaşım Yalçın Sönmez’i, ülkemizin yetiştirdiği en büyük değerlerinden biri olarak kabul ediyorum. Yalçın Sönmez ile dostluğumuz 30 yılı aşkın bir süreyi içeren çok uzun yıllara dayanıyor. TOSYÖV Başkanlığım döneminde, Dostum Yalçın Sönmez’in Başkanlığı döneminde ve uzun yıllar TOSYÖV çatısı altında birlikte çalışma şansı yakaladık. Türkiye Bilişim Derneği (TBD) Başkanlığı sürecimde yakın ilişkilerimiz devam etti.
Yalçın Sönmez, Türk ekonomisinin temel taşı KOBİ’leri var ederek ve statü kazandırarak Türk ekonomisine ve ülkemiz geleceğine büyük bir iz bıraktı. Başarılı bir gazeteci, başarılı bir başkan, başarılı bir ekonomist, başarılı bir girişimci olmasının yanında; ülkemiz için birçok sanayici yetiştirmiş, yol göstermiş ve son nefesine kadar inandığı değerler için mücadele etmiş bir isimdi.
Yol Arkadaşım Yalçın Sönmez, ülkemiz ekonomisini iyi analiz eden, ülke ekonomisinin güçlenmesi ve ülkemizin geleceğe güçlü ekonomik temellerle ilerlemesi için KOBİ’lerin vazgeçilmez olduğu bilincini yayan bir isimdi. En büyük eseri ise KOBİ’ler olacaktır. Bugün KOBİ’ler tanımını yapıyorsak, KOBİ’ler ülkemiz ekonomisinin temel taşı diyebiliyorsak bunu Yalçın Sönmez’e borçluyuz.
Yalçın Sönmez gazeteci kimliği ile ekonomist kimliğini birleştirmiş, geleceği teknolojide arayan, gazeteciliği ömrü boyunca bırakmamış, girişimci, bunun yanında TOSYÖV, OSB başkanlığı gibi görevlerle Türk ekonomisinin geleceğine ışık tutan bir fikir adamıydı.
Türkiye Bilişim Derneği’nin ülkemizde bilişim ekosistemi oluşturma çabasında da en önemli destekçilerimiz arasında oldu her zaman. Uzun yıllar KOBİEFOR Dergisi ile çalışmalar gerçekleştirdik. Özel sayılar çıkardık ve bilişim ekosisteminin KOBİ’ler arasında yaygınlaşması için birlikte hareket ettik. Değerli Dostum, Türkiye’de her KOBİ, her ekonomist, her girişimci, her OSB, her işveren ve her çalışan sana minnet borçludur. Emanetlerine sahip çıkacağız ve geleceği gösteren ışığını yaşadığımız sürece hep yakmaya devam edeceğiz. Işıklar İçinde Uyu…

M.GÖKER SARP
Kurumsal Dönüşüm Platformu Koordinatörü
Yalçın Sönmez’in ardından…
Yalçın Sönmez... Sadece bir iş insanı değil, aynı zamanda bir mentor, bir rehber olarak da pek çok insanın hayatına dokundu. Onu tanıyanlar, onun her zaman bir adım önde olma çabasını ve enerjisini asla unutmayacaklar.
Başarıları tesadüf değildi; bu başarılar, Sönmez’in azmi, kararlılığı ve mükemmeliyetçi yaklaşımının doğal bir sonucuydu. Yalnızca kendi işlerini büyütmekle kalmadı, aynı zamanda sosyal sorumluluk projeleriyle de topluma katkı sağladı. Zorlukların karşısında durabilen, her zaman bir çözüm bulabilen güçlü bir figürdü Sönmez.
İş dünyasında bir iz bıraktı, ama bıraktığı izler sadece iş dünyasıyla sınırlı kalmadı. Yalçın Sönmez’in mirası, yalnızca iş dünyasında değil; topluma kattıkları ile de yaşamaya devam edecek.
Yalçın Sönmez, bu dünyadan ayrıldı, ama onun adı, başarıları ve topluma kattıklarıyla hatırlanacak…

OSMAN SAMSUNLU
TOSYÖV Yönetim Kurulu Sayman Üyesi ve KobiEfor Yayın Danışma Kurulu Üyesi
“Girişimci ruhu her zaman örnekti”
Birlikte çalışmaktan onur duyduğum, girişimci ruhu her zaman örnek olan sayın Yalçın Sönmez Başkanımız’ın aramızdan erken ayrılması, daha bize önderlik edecek birçok projeden mahrum kalmamız ayrı bir üzüntü. Seninle çalışmak çok güzeldi. Senin bir arkadaşın, dostun olarak seni hiç unutmayacağım, mekanın cennet, ışıklar yoldaşın olsun.

OSMAN DEVECİ
TOSYÖV eski Başkanı, İstanbul Ticaret Odası eski Başkan Yardımcısı
“Özleyeceğiz”
Sanayinin KOBİ’lerin basın duayeni on yıl birlikte çalıştığımız yol arkadaşım can dostum Yalçın Sönmez’i kaybetmenin derin üzüntüsü içerisindeyim. Dergimizde baş yazılarıyla sorunların çözümünde fikir babası. Birçok OSB’nin Cansu’yu olan müteşebbis değerli dostum en verimli yaşında bu alanda büyük boşluk yarattı. Ruhu şad,mekanı cennet olsun. TOSYÖV vakfımızda Başkan olarak, Denetim Kurulu Üyesi olarak faaliyetlerimizin hep yanında büyük destek oldu. Ankara’da yönetim kurulu toplantılarımıza Hilmi Develi ile birlikte gidiş-gelişlerimiz de hep Vakıf faaliyetlerini gözden geçirir, yol boyu neler yapmamız, Vakfımızı daha ileriye götürmemiz konularında çözüm yolları arardık.Gerek Yalçın Bey olsun
gerek Hilmi Bey olsun Vakfımıza hizmeti hep ön planda tuttuk. TOSYÖV Başkanı Nezih Kuleyin ve Yönetim Kurulu Üyesi arkadaşlarımızın da Vakfı daha ileriye taşıyacaklarından kuşkumuz yok. Faaliyetlerinde Yalçın Sönmez’in fikir ve düşünceleri de hep ışık tutacaktır. Sevgili Yalçın seni her daim yüreğimizde yaşatacak ve sevgiyle anacağız. Eşin Dr. Nurdan Hanım ve evladın Öncü’nün de her daim yanında olacağız. Ruhun şad, mekanın cennet olsun, ışıklar içinde uyu.

LÜTFİ ORTAÇ
TOSYÖV Mütevelli Heyet Üyesi, Polimiks Boya Yönetim Kurulu Başkanı ve KobiEfor Yayın Danışma Kurulu Üyesi
“Yalçın Sönmez’i, ülkemizin kalkınması ve güçlenmesinde özverili çaba ve çalışmalarıyla tanıdık”
Yolun ışık olsun sevgili Yalçın kardeşim ne çok ışık oldun KOBİ’ler ve OSB’ler için. Güle güle diyemiyorum sadece gittiğin yol aydınlık. Ulaştığın, tanıştığın, dokunduğun tüm insanlara verdiğin aydınlık için minnettarız.
Sonsuzluk uykunu huzur içinde uyumanı, geride bıraktıklarına, özellikle sevgili Nurdan Kardeşime, evladın Öncü Yeğenime, KobiEfor çalışanlarına ve tüm sevenlerine sabırlar diliyorum.

MÜJGAN SUVER
Marmara Grubu Vakfı AB ve İnsan Hakları Platformu Başkanı
Önemli İzlerin Adamı
Tanıdığın, bildiğin birinin ebediyete intikalinden sonra yazmanın ne kadar zor, ne kadar çetrefil bir şey olduğunu bilenlerdenim. Yalçın kardeşimle İstanbul’da, seyahatlerde ailecek beraber olduk. Marmara Grubu Vakfı’nın etkinliklerinin ve Avrasya Ekonomi Zirveleri’nin vazgeçilmezlerindendi. Enerjisiyle, bilgisiyle, çalışkanlığıyla ama her şeyin üstünde mütevaziliği ve efendiliğiyle Yalçın Sönmez önemli izler bırakarak aramızdan ayrıldı. Arkasında bıraktığı izlerden biri gazeteci olarak ortaya koyduğu çalışmalardır.
KobiEfor Dergisi, alanında tek’ti. Yol göstericiliğinin ve orta boy sanayiciye rehberliğinin bütün renklerine tanık olduğumuz gazetecilik çalışmaları başarılı meslek çizgisinin yüksek bir göstergesi olarak yarınlarda anılmasına vesile teşkil edecektir.
KobiEfor, küçük ve orta boy sanayiciye can suyu olmuş, hükümetin önerilerini girişimcilere, girişimcilerin dilek, istek ve şikayetlerini devlet kadrolarına aktaran bir yayın organı olarak yirmi yıldır usanmadan yazılarıyla, makaleleriyle, haberleriyle öncülük etmiş bir yayın organıdır. Kendi elleriyle kurduğu Kocaeli Alikahya OSB  yıllardır sahip olduğu bilgi ve becerisinin bir başka yüksek eseridir. Orada ortaya koyduğu düşünceleri ve gerçekleştirmeyi tasarladığı projeleri; inanıyorum ki; Oğlu, Eşi ve O’nunla birlikte yola çıktığı arkadaşları bunu bir vasiyet sorumluluğu olarak ele alacaklar ve bayrağı bıraktığı yerden daha yükseklere taşıyacaklardır. Taşımakla da yükümlüdürler. Bunu bir veda yazısında dile getirmemin sebebi, Ailesi’nin haklı acısını hafifletecek, yol arkadaşlarının yalnızlığını giderecek tek çarenin eserlerini yaşatmak olduğuna olan inancımdır. İnanıyorum ki; Eserleri yaşatılırsa, adından hayırla söz edilirse, geride kalanların haklı acıları hafifleyecek, Yalçın kardeşimiz de kabrinde huzur rahatlığı ile yatacaktır.

MUSTAFA ERGİN
Marmara Grubu Vakfı Mütevelli Heyet Üyesi ve Iccert Group A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı
“Değerli iş insanı ve ilham veren bir şahsiyet olarak hatırlanacak”
Kıymetli Büyüğümüz Yalçın Sönmez, değerli iş insanı ve ilham veren bir şahsiyet olarak hatırlanacak. İş dünyasına getirdiği değerler ve örnek duruşuyla, birçok insana ilham kaynağı olmuştur. Onun anısını yaşatmak, çalışmalarını ve etkisini unutulmaz kılmak biz genç işadamları için başarılması zorunlu bir görev niteliğinde önemlidir. Işığında yetişenler için geride bıraktığı mirası daima hatırlanacak ve takdirle anılacaktır.

YASEMİN AZAP ALAN
TOSYÖV Kurumsal İletişim Koordinatörü
“Yalçın Sönmez’i, ülkemizin kalkınması ve güçlenmesinde özverili çaba ve çalışmalarıyla tanıdık”
İş ve basın dünyasının saygın isimlerinden Kocaeli Alikahya Organize Sanayi Bölgesi (Kocaeli Alikahya OSB) Yönetim Kurulu Başkanı ve KobiEfor Dergisi Sahibi-Editör, Gagavuz 20. Yıl Devlet Bağımsızlık Madalyası Sahibi, TOSYÖV Yönetim Kurulu eski Başkanı, Marmara Grubu Vakfı Onur Madalyası Sahibi, Marmara Grubu Vakfı Mütevelli Heyet Üyesi, KalDer (Türkiye Kalite Derneği) Üyesi, Fenerbahçe Spor Kulübü Kongre Üyesi, Hürriyet Gazetesi Gece Yazıişleri eski Sorumlusu, Sürekli Basın Kartı Sahibi ve çok değerli büyüğüm  Yalçın Sönmez’i kaybetmenin üzüntüsü hepimizi derinden sarstı.
1998 yılından bugüne TOSYÖV’de görev almış bulunuyorum. Yalçın Bey’i 2004 yılında TOSYÖV Yönetim Kurulu Üyesi olarak seçildiğinde tanıdım. 20 yılı aşkın sürede TOSYÖV Yönetim Kurulu Başkanlığı, Yönetim Kurulu Başkan Yardımcılığı, Yönetim Kurulu Üyeliği ve Denetim Kurulu Üyeliklerinde bulundu, bu görevlerde birebir kendisi ile çalıştım, bu çalışmalarda çok şey öğretti bana, bu öğretiler hayatımda bana hep ışık oldu ve olmaya da devam edecektir.
Kendisi ile çalışmamda derin tecrübelerinden öğrendiklerim kendim ve tüm TOSYÖV Camiası için çok büyük bir kazanç oldu. Özellikle bizzat şahit olduğum bir değerli davranışı eğitime çok önem veriyor olması ve öğrencilere verdiği burslarla bugün ülkemize pırıl pırıl mühendisler kazandırılmasında öncülük etti.
Sayın Yalçın Sönmez’i sadece TOSYÖV’de aldığı görevlerde değil, hayatının tüm kademelerinde başarı ve düzenin etkin bir şekilde yürütülmesi, eşi Dr. Nurdan Sönmez’le birlikte ülkemizin ekonomik kalkınması ve güçlenmesi için asla mesai mefhumu gözetmeksizin özverili çaba ve çalışmaları ile tanıdık. Sorumluluk alan, yetki kullanan, işi üstlenen yükümlülük duygusu yüksek bir iş insanı olarak akıllarda hep kalacaktır. Yalçın Başkanım bu dünyadan ayrılırken inanılmaz bir sevgi seli ile ayrıldı.  Bilgi ve güven veren kişiliğinden azami seviyede istifade etmiş biri olarak olarak sizlerin huzurunda kendisine Allah’tan rahmet ailesine ve tüm sevenlerine başsağlığı diliyorum.

HALUK ALİ GÜNEŞ
Kalite, Çevre, İş Güvenliği, Bilgi Güvenliği ve Enerji Yönetim Sistemleri Baş Denetçisi ve Yönetim Danışmanı
“Çok değerli bir insan, çok önemli bir dosttu”
Yalçın Sönmez öncelikle çok değerli bir insan ve çok önemli bir dosttu. Bu nitelikteki insanları tek tek kaybediyor olmak da bizlerin ayrı bir acısı. Kendisiyle, benim de karınca kararınca zaman zaman yazarak ya da söyleşerek destek verebildiğim KobiEfor bünyesindeki keyifli ve insanı geliştiren sohbetlerimiz, Mütevelli Heyet Üyesi olduğum TOSYÖV bünyesindeki işbirliklerimiz, UNDP gözetiminde gerçekleştirdiğimiz Dudullu OSB Katı Atık Yönetimi AB Çevre Projemiz ve daha pek çok sayamayacağım birlikteliklerimiz çok değerli birer anı ve birer kazanım olarak kalacak.  İnsanlığını, güler yüzünü, onurlu duruşunu, dostluğunu hiçbir zaman unutmayacağım. Mekanın cennet olsun sevgili Başkanım, sevgili dostum, sevgili arkadaşım, nur içinde yat.

BURAK BACAKOĞLU
Türk Telekom Ticari Finans Direktörü
Vizyonerliği ve girişimciliğiyle attığı muazzam adımlar
Başarılı ve muteber bir iş insanı olan Yalçın Ağabey, samimi ve değerli tavsiyeleri ile güvenilir bir aile dostumuz olmuş, çeşitli vesilelerle bir araya geldiğimiz zamanlarda kıymetli sohbetleri ile bizlere yol göstermiş, önemli tavsiyelerde bulunmuştur.
Katılımcısı veya bizzat organizatörü olduğu etkinliklerde vizyonerliği ve girişimciliği ile her zaman farkını ortaya koymuş, çevre ülkelerle de ticaret ve işbirliğinin geliştirilmesine yönelik kayda değer adımlar atmayı başarmıştır. Bilhassa KOBİ’ler ve Organize Sanayi Bölgeleri’nin (OSB’ler) oluşturulması, yatırım ortamının iyileştirilmesi ve yatırımların teşvik edilmesi yönünde attığı muazzam adımların yanı sıra yeni teknolojileri ve son gelişmeleri de yakından takip etmeyi başarabilmiştir.
Ziyaret ettiği teknoloji merkezlerinde gençlerin projelerini dinleyen, heyecan ve beklentilerine ortak olan ve onlarla aynı iştiyakle projelerin ilerleyişini takip eden bir iş insanı olarak yeniliklere ne kadar açık olduğunu da ortaya koymuştur. Yalçın Ağabey’i, başarılı kariyeri ve Türk özel sektörünün gelişimine verdiği desteğin yanı sıra yeri doldurulamaz bir aile dostu olarak her zaman saygı ve özlemle anıyor; iş dünyası ve kıymetli ailesine başsağlığı diliyorum.

BERK BACAKOĞLU
Payguru CEO’su
“Ender rastlanan bir lider ve vizyonerdi”
Yalçın Sönmez, sadece iş dünyasının değil, aynı zamanda toplumun kalbinde de iz bırakmış, ender rastlanan bir lider ve vizyonerdi. Organize Sanayi Bölgeleri’nin (OSB’lerin) gelişimine öncülük eden, KOBİ’lerin sesi olan ve girişimcilik ekosisteminin temellerini atan Sönmez, ülkemizin geleceğine katkı sağlayan bir ilham kaynağıydı.
Hem iş dünyasında hem de basında bıraktığı izler, geleceğe taşınacak bir miras olarak yaşayacaktır. Türk iş dünyası, onun azmi ve kararlılığıyla büyüyecek, değerleri ve ilkeleri ise daima örnek alınacaktır.
Yalçın Sönmez’in hatırası, hayatına dokunduğu herkesin gönlünde yaşayacak. Onu tanıma şansına sahip olmak, bizler için büyük bir onurdu. Kendisine Allah’tan rahmet, ailesine ve tüm sevenlerine başsağlığı diliyoruz.

BÖKE BACAKOĞLU
Mapfre Sigorta Bilgi Teknolojileri Genel Müdür Yardımcısı
“Türk girişim ekosisteminin gelişmesi adına özverili çalışmalar yaptı”
Sayın Yalçın Sönmez’in aramızdan ayrılışı, sadece iş dünyasında değil, toplumsal düzeyde de derin bir boşluk yaratmıştır. Kendisi, KOBİ’lerin güçlenmesi ve Türk girişim ekosisteminin gelişmesi adına yaptığı özverili çalışmalarla hatırlanacaktır.
İş dünyasında saygın bir yer edinmesinin yanı sıra insanlara yol gösteren, onları teşvik eden yardımseverliğiyle de tanınmıştır. Kendisi, Organize Sanayi Bölgeleri’nin (OSB’lerin) gelişiminde öncü rol üstlenerek, Türk sanayisinin gelişmesine önemli katkılarda bulundu. Ayrıca, medya dünyasında da ilke sahibi ve saygın bir gazeteci olarak hep hatırlanacaktır.
Kişisel olarak, hem derin saygı hem de sevgi duyduğum bu değerli insanla yaptığımız sohbetleri, bir ağabey edasıyla yaptığı yol gösterici yaklaşımlarını hiç bir zaman unutmayacağım. Kendisine Allah’tan rahmet, ailesine ve sevenlerine başsağlığı diliyorum.

HALİL BACAKOĞLU
TOSYÖV Balıkesir Destekleme Derneği Başkanı ve KobiEfor Balıkesir Temsilcisi
“Türkiye’nin sürdürülebilir kalkınmasına büyük katkı sundu”
Can dostum, sevgili kardeşim, Kocaeli Alikahya OSB Bölgesi Yönetim Kurulu Başkanı, KobiEfor Sahibi, TOSYÖV Yönetim Kurulu eski Başkanı Yalçın Sönmez, OSB’lerin tüzel kişilik kazanmasına, KOBİ’lerin ve Türk girişimcilik ekosisteminin geliştirilmesine, Türkiye’nin sürdürülebilir kalkınmasına büyük katkı sundu. Can Kardeşim, Değerli Eşi Dr. Nurdan Sönmez’le birlikte kurduğu KobiEfor, KOBİ’lerin, OSB’lerin, teknoparkların sesi oldu.
Can dostum, seni hayatım boyunca hayırla rahmetle anacağım, mekanın cennet olsun. Dualarım seninle gani gani rahmetler dilerim.

NESLİHAN NİGİZ ULAK
LEAD Network Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı
“Sadece iş hayatına değil, topluma katkılarıyla tanınmış kıymetli İş İnsanı Yalçın Sönmez”
Basın ve iş dünyasına önemli katkılarda bulunan sadece iş hayatıyla değil topluma olan katkılarıyla tanınmış kıymetli İş İnsanı, Kocaeli Alikahya OSB Yönetim Kurulu Başkanı ve KobiEfor Dergisi’nin Sahibi Yalçın Sönmez’in vefat haberini büyük bir üzüntü ile öğrendim.
Acınızı yürekten paylaşıyor; merhuma Allah’tan rahmet, size ve tüm Sönmez ailesine başsağlığı ve sabır diliyorum.

ASUMAN BAYRAK
Marjinal Porter Novelli Ajans Başkanı
“İş dünyası ve medyaya katkılarıyla ülkemiz için önemli kanaat önderlerinden biriydi”
Hem iş dünyasına hem medyaya yaptığı katkılarla ülkemiz için önemli kanaat önderlerinden biri olan Yalçın Sönmez’i, Organize Sanayi Bölgeleri’nin tüzel kişilik kazanmasındaki öncülüğüyle, KOBİ’lerle ilgili farkındalık yaratmasıyla ve sektöre kazandırdığı KobiEfor ile tanıdık ve çok sevdik. Böyle değerli bir insanı tanıdığıma çok mutluyum. Işıklar içinde uyusun…

FATMANUR HALİL
Siline Kurumsal İletişim Danışmanlığı (C-Line) Ajans Başkanı
“OSB’lerin tüzel kişilik kazanmasında öncülük yaptı”
Merhum Yalçın Sönmez, kariyeri boyunca Türk medyasına ve iş dünyasına önemli katkılarda bulunmuş, Organize Sanayi Bölgeleri’nin (OSB’lerin) tüzel kişilik kazanmasında öncülük yapmış, KOBİ tanımının oluşturulması, KOBİ’ler alanında farkındalık yaratılması, ilkeli haberciliği ve iş dünyasına kazandırdığı birçok isim ve yatırımları ile tanınan çok değerli bir isimdi. KOBİ’lerin sesi olması amacı ile eşi Dr. Nurdan Sönmez ile birlikte kurduğu KobiEfor Sanayi ve Ekonomi Dergisi’nin bugünden sonra da aynı ilkeler ile yayın hayatına devam edeceğine ve Merhum Sönmez’i yaşatacağına inanıyorum.

MÜGE AKAY
Med Partners Ajans Başkan Yardımcısı
“Sadece iş ve medya alanındaki başarılarıyla değil, topluma olan katkılarıyla da daima hatırlanacak”
KOBİ’ler alanında farkındalık oluşturulmasına önemli katkılar sağlayan; sürdürülebilirlik, inovasyon ve yeni teknolojiler konusunda sektörün bilinçlendirilmesinde değerli emekleri bulunan ve ilkeli haberciliği ile medya dünyasında eşsiz bir yeri olan değerli Yalçın Sönmez’in kaybından dolayı büyük üzüntü duymaktayım. Sadece iş ve medya alanındaki başarılarıyla değil, aynı zamanda topluma olan katkılarıyla da daima hatırlanacak olan Yalçın Sönmez’e Allah’tan rahmet, tüm sevenlerine ve KOBİEFOR Ailesi’ne en içten başsağlığı dileklerimi sunuyorum. KOBİEFOR Dergisi var oldukça Sönmez’in anısının da daima yaşayacağına yürekten inanıyorum.

ZEYNEP ALİMOĞLU
Yüzenada İletişim Kurucu / Genel Müdür
“Reel sektörün sorunlarını gündeme taşıyan ve gündem yaratan KobiEfor’la sanayi sektörlerinde izler bırakmış bir isimdir”
Türkiye’de sanayinin sağlam bir zincir olarak gelişmesinde en az büyük ölçekli işletmeler kadar önemli olan bir diğer taraf küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ’lerin) güçlenmesidir. Yayıncılık sektörüne KOBİ alanındaki reel sektör deneyimlerinden yola çıkarak adım atan Sayın Sönmez de bu anlayışı yaymak amacıyla sektörün en istikrarlı yayın organlarından biri olan KobiEfor’u hayata geçirmiş ve yaşanılan tüm dalgalanmalara, krizlere karşın hayatta tutmuştur.
‘Sürdürülebilirlik’ anlayışının kesintiye uğramaması gerektiğinin bilincinde bir profesyonel olarak Sn. Sönmez, reel sektörün sorunlarını doğrudan gündeme taşıyan ve kendisi de gündem yaratan KobiEfor’la hem yayıncılık hem de sanayi sektörlerinde unutulmaz izler bırakmış bir isimdir. Açtığı bu yolun kararlılıkla devam ettirileceğine inanıyor, kendisine Allah’tan rahmet, sevenlerine baş sağlığı diliyoruz.

SERKAN ATA
ATAVİA Global Enerji Genel Müdürü
“Ülkemiz ve milletimiz için çok kıymetli bir değerdi”
Türk medyasına ve iş dünyasına önemli katkılarda bulunan Yalçın Sönmez, ülkemiz ve milletimiz için çok kıymetli bir değerdi. Hem kamusal alanda hem de özel sektörde tanınmış, kurumlar arası iletişimi güçlü, neredeyse bölgesel bir kanaat önderi statüsündeydi. Türk sanayisinin lokomotifi olan OSB’lerin özel hukuk tüzel kişiliği kazanmasında ki baş aktörlerden biriydi. Kendisini Organize Sanayi Bölgeleri’ne (OSB’lere) ve Türk medyasına katkıları, ülkemiz ve geleceğimiz için hoş bir sada bırakmanın verdiği hissiyat ve saygıyla yad ediyorum.
Kariyeri boyunca kat ettiği yollarda iş dünyasına ve ülkemize kazandırdıkları için ailesi ve çalışanlarına bıraktığı her değer için taziye ve teşekkürlerimi sunuyorum.

Üretim, ticaret ve hizmetin tüm alanlarında Türkiye’nin büyümesine ve kalkınmasına katkı sunan KOBİ’lere ve girişimcilere sürdürülebilir rekabet gücü kazandıracak yol haritalarının çizildiği, TOSYÖV’ün düzenlediği ve dergimiz KobiEfor’un çözüm ortağı ve medya sponsoru olduğu gelenekselleşen KOBİ Zirvesi’nin 19.’su, İstanbul’da Bahçeşehir Üniversitesi (BAU) evsahipliğinde yapıldı.
TOSYÖV (Türkiye Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler, Serbest Meslek Mensupları ve Yöneticiler Vakfı) tarafından, TİM (Türkiye İhracatçılar Meclisi), TOBB (Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği), KOSGEB (T.C. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı), Bahçeşehir Üniversitesi (BAU) işbirliğiyle; dergimiz KobiEfor’un çözüm ortağı ve medya sponsoru, Türkiye’nin Makinecileri MAİB’in (Makine İhracatçıları Birliği) çözüm ortağı ve oturum sponsoru, İMİB (İstanbul Maden İhracatçıları Birliği) ve LOGO Yazılım’ın çözüm ortağı olarak yer aldığı XIX. KOBİ Zirvesi, ‘İşletmelerin Uluslararası Pazarlara Açılması-Engeller ve Fırsatlar’ ana temasıyla, İstanbul’da,  BAU B Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi. Açılış konuşmalarının ardından düzenlenen ‘Küresel Pazarlarda Yer Bulmak, Stratejiler ve Başarı Hikayeleri’, ‘Teknoloji ve Dijital Dönüşümün Rolü’, ‘Uluslararası Ticaretin Hukuki ve Mali Yönleri’, Finansman ve Kaynak Yaratma: Uluslararası Büyüme İçin Stratejiler’ başlıklı oturumlarda; KOBİ’lerin ve girişimcilerin sürdürülebilir rekabeti için uluslararası pazarlara açılmasının önündeki engeller ve fırsatlar, finansmana ulaşmaları ve büyümeleri konusunda izlemeleri gereken stratejiler, uluslararası ticarette dikkat etmeleri gereken hukuki ve mali hususlar ve sorunlara çözüm önerileri ele alındı.

“Türkiye ekonomisini daha ileriye taşımayı amaçlıyoruz”
TOSYÖV Yönetim Kurulu Başkanı Ş. Nezih Kuleyin, açılış konuşmasında; TOSYÖV ve çalışmaları hakkında bilgiler vererek, sanayi bölgelerinde verimlilikle ilgili ve KOBİ’lerin daha verimli çalışması için araştırmalar yaptıklarını, Türkiye’nin her tarafında KOBİ’lere sağlanan destekler konusunda onların bilgilendirilmesi için toplantılar düzenlediklerini anlattı: “Türkiye’nin yaratıcı kültür endüstrileri envanteri TOSYÖV tarafından hazırlandı. Türkiye’de çok sayıda dijital oyun girişimcisi ve dijital oyun yazılımcısı yetiştirdik. Bunu hem Gençlik ve Spor Bakanlığı, hem Kültür ve Turizm Bakanlığı hem de ICMPD (Uluslararası Göç Politikası Geliştirme Merkezi) ile birlikte yaptık, 3 ayrı projede oyun girişimciliği alanında çok sayıda çalışan KOBİ’nin yaratıcısıyız. Bütün bunların dışında bir amacımız daha var; o da yürüttüğümüz faaliyetlerin Türkiye ekonomisini daha ileriye taşıması.”
Girişim sözcüğünün marka, patent haklarının TOSYÖV’de bulunduğunu da vurgulayan Kuleyin, adı girişim olan her şirketin kurulduğunda TOSYÖV’e başvurduğunu ve izin verdiklerini söyledi: “Girişim sözcüğünü kuran kurum TOSYÖV’dür. KOBİ sözcüğünün yaygınlaşmasının en önemli örneklerinden bir tanesidir. Şimdi her bankanın KOBİ bankacılığı var. Önümüzdeki dönem daha gençleşerek, dinamikleşerek atılım yapacağız.”
Bir ekonominin ayakta kalması için en önemli şeyin etik olduğunu düşündüklerini paylaşan Kuleyin, “Eğer bir etik kuralınız yoksa yaptığınız hiçbir şeyin hayatta değer kazanması mümkün değil. Ticari bir değer oluşturması da piyasanın düzgün yürümesi de mümkün değil. Bu nedenle Avrupa’daki en büyük etik ağın; Avrupa İş Etiği Ağı’nın-European Business Ethics Network’ün Türkiye temsilciliğini TOSYÖV yapıyor. Bundan sonraki sertifikasyon çalışmalarında temel kurum olmayı hedefliyoruz. Bu bağlamda hem üniversitelerle hem de etik konusunda bilgi birikimi olan kuruluşlarla işbirliği yapma hedefindeyiz” açıklamasını yaptı.
Nezih Kuleyin, etkinliğe katkı sağlayan tüm kuruluşlara teşekkür ederek, “Hepimizin hep beraber yeni bir atılım sağlayacağı bir hareket içinde olduğumuzu belirtmek isterim, destekleriniz bizi güçlendirecektir” dedi.

“AB ve Türkiye’nin KOBİ gerçekliği farklı, tedbirler de farklı olmalı”
TİM Yönetim Kurulu Başkan Vekili, MAİB Yönetim Kurulu Başkanı ve TOSYÖV Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Kutlu Karavelioğlu, açılış konuşmasında, “İçinde TİM, TOBB gibi birçok sivil toplum kuruluşunun, üniversitelerin, reel ve finans sektörlerinin, ülke yönetiminde görev almış yüksek bürokratların ve teknokratların biraraya gelerek oluşturduğu bir vakıf; TOSYÖV. Kurulduğu 1989’dan itibaren topluma, ülkeye önemli hizmetlerde bulundu. Sektörel örgütlenmenin filizlendiği 1990’ların hemen öncesinde hayata geçmiş olması, bir nevi öncü vasfını da TOSYÖV’e yüklüyor. Hemen peşinden KOSGEB’in kuruluşuna vesile olmuş olması, ihtisas alanlarında biraraya gelerek yapabileceklerimizi göstermesi anlamında öncü ve örnek olmuştur, TOSYÖV diğer STK’lara ilham vermiştir ve BM’nin Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları için yıllardır çalışıyor” dedi.
Karavelioğlu, KOBİ’lerin tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de ekonominin omurgası ve dinamosu olduğunu belirtti: “KOBİ’ler istihdamın %77’sini, ihracatın %32’sini gerçekleştiriyorlar. İhracat ailemizin üye KOBİ sayısı 10 yılda 58 binden 107 bine çıkmış. İhracat miktarları 80 milyar dolarları bulmuş vaziyette. Ana pazarımız AB, sanayimizin entegre seviyesi en yüksek olduğu bölgedir. Almakta olduğu her türlü tedbir; ihracatımıza, üretim, hizmet ve yatırım faaliyetlerimize yön vermektedir. Avrupa sanayisi büyük bir dönüşüm geçiriyor. Bunu tehdit altındaki rekabetçiliğini koruyabilmek için yapıyor. Bir büyüme stratejisi olarak ilan ettiği Yeşil Mutabakat her alanda radikal değişiklikler öngörüyor. Bu yaygın coğrafyada işletmelerin yeşil ve dijital dönüşüm sürecine uyumlanmasının üye ülkeler arasında önemli farklılıklar göstereceği bilinmekteydi. Bu yüzden kendi KOBİ’lerine diğerlerinden daha uzun bir uyum takvimi öngörülmüştü. Şimdi görüyoruz ki aralarında bizim firmalarımızın da olduğu KOBİ’ler, AB’de, bankaları ve ana  ve alt müşterileri tarafından bu sürecin içinde zorla kabul edilmektedir, fiilen uygulanmaktadır. Bunlardan talep edilen S-ratinglerin (Sürdürülebilirlik Değerlendirilmesi) tek tip bir örneği dahi yoktur. AB’nin 2017’de ilan ettiği Avrupa KOBİ Aksiyon Planı ile uyumlu ilerleyemediğini görüyoruz. Sorun (bizim de sorunumuzdur) aslında; Yeşil Mutabakat’ın omurgasını teşkil eden Alman parametrelerinin AB’nin diğer ülkelerinde karşılığının olmayışıdır. Bütün mevzuat daha ziyade orta ölçekte işletmelere uygundur. Bu uyumun bizim KOBİ’lerimizin ölçeğiyle çok daha büyük komplikasyonlara sebep olacağını görmek zorundayız. AB’nin ve Türkiye’nin KOBİ gerçekliği farklıdır, dolayısıyla sorunlara karşı alınacak tedbirler de farklılık arz etmek zorundadır.”
Geçen yılı 255.4 milyar dolar ihracatla kapattığımızı, bu yıl, OVP’ye göre 267 milyar dolar ihracat hedeflendiğini kaydeden Karavelioğlu, bu yıl yüksek maliyetler nedeniyle fiyat tutturmakta zorlandıklarını, ihracatta rekabetçiliğimizin geriye gittiğini, dönüşüm ihtiyacı had safhada olan emek yoğun sektörlerün mevcut yapısıyla bugünün maliyet kompozisyonunu taşıyamayacaklarını söyledi.
Karavelioğlu, bu dönüşüme destek olmak üzere 27 sektörde 61 ihracatçı birliğiyle koşturan TİM’in, Türkiye’de çok güçlü bir inovasyon ve girişimcilik ekosistemine, 10 yılı aşkın bir süredir hamilik yaptığını, onlarca farklı programlarla KOBİ’lere ve girişimcilere hizmet verdiğini anlattı: “Bu başarının sürmesi için KOBİ’lere ve bütün ihracatçılara sorumluluklar düşüyor. Pazar ve müşteri çeşitliliğini artırmanın, riskleri minimize etmenin şart olduğunu biliyoruz. Zirve’nin bu yılki teması oldukça önemli. Tedarik zincirlerinde yaşananlar, arz ve talep şoku yaşayan dünya ticareti herşeye rağmen bize önemli fırsatlar sunmaya devam ediyor. Teknoloji sınıflarını yükseltmiş, ürün çeşitliliğini sağlamış, katmadeğeri yüksek sektörlerimizin önü açıktır. Başkanlığını yaptığım makine sektörü bu sektörlerden bir tanesidir, gelişmelerini izleyeceksiniz. Özellikle KOBİ’ler için tasarlanmış olan TİM çatısı altında ticaret ve alım heyetlerine katılımları artırmalıyız. Küresel ticaret 2 trilyon daralırken bizim ticaretimiz artmaya devam etti. AB ve ABD ile kıyaslandığında herkes KOBİ. Biz KOBİ’lerimizi, firmalarıyla, dernekleriyle, vakıflarıyla sahada daha çok yer almaya, daha çok bizimle birlikte yürümeye davet ediyoruz.”

“Bütün imkanlarımızla KOBİ’lerin yanındayız”
KOSGEB Süreç Danışmanı ve TOSYÖV Başkan Yardımcısı Ahmet Akdağ, açılış konuşmasında, “KOBİ Zirveleri; KOSGEB olarak bizlere üstünde eğilmesi, konuşulması, çalışılması, reaksiyon gösterilmesi gereken konuları işaret etme noktasında bizleri son derece besleyen etkinlikler. TOSYÖV bizim kardeş kuruluşumuz, kuruluş tarihine göre bizim ağabeyimiz, bizden 1 sene önce kuruldu. KOSGEB, bugün 81 ilde KOBİ’lere hizmet, destek ve krediler sunabilen bir teşkilat yapısına ulaştı. Geçtiğimiz 34 senede KOSGEB olarak KOBİ’lerin sorunlarını çözmek, sıkıntılarını gidermek, önlerindeki engelleri aşmalarına yardımcı olmak üzere bütün imkanlarımızla KOBİ’lerin yanında olduk” diye konuştu.
KOSGEB ve TOSYÖV’ün iki kardeş kuruluş olarak geçmişte birçok şeyi birlikte başardığının altını çizen Akdağ, KOSGEB’in KOBİ’lerin kamudaki sesi, adresi olma misyonuyla, TOSYÖV’ün bir STK olarak kendi mecrasındaki yoğun çabaları sonucunda KOBİ ve girişimcilik kavramlarının bugün çok farklı noktalara ulaştığını kaydetti ve KOBİ tanımını hatırlattı: “250 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosundan herhangi biri 500 milyon TL’yi aşmayan işletmeler ülkemizde KOBİ olarak tanımlanmaktadır. Ülkemizdeki tüm işletmelerin %99.7’si KOBİ’ler. KOBİ’lerin istihdamdaki payı %74, cirodaki payı %66, ihracattaki payı %56, katmadeğerdeki payı %54, yatırımlardaki payı %58. KOBİ’ler, ekonomik ve toplumsal düzenin belkemiğini oluşturmaktadır.”
Teknogirişimlerin ülke ekonomisine katmadeğer yaratmasını sağlamak amacıyla yeni TEKMER’lerin kurulmasını, bu TEKMER’lerde atölye hizmetlerinin verilmesini ve girişimlerin teknogirişimlere dönüştürülmesini sağlayacaklarını açıklayan Akdağ, Bakan Mehmet Fatih Kacır’ın Girişimcilik Destek Programı’nda yeni bir düzenleme yapıldığını kamuoyuyla paylaştığını ve böylece destek üst limitinin 375 bin TL’den 2 milyon TL’ye çıkarıldığını paylaştı: “İş Kurma Desteği kapsamında destek oranı %100 uygulanacak. Desteğin ikinci unsuru olan İş Geliştirme Desteğimiz ise daha kapsamlı olacak, destek oranı %80 olacak ve 1.5 milyon TL destek sağlanacak. Personel, makine-teçhizat, yazılım, eğitim, danışmanlık, belgelendirme, test-analiz, pazarlama, tasarım gibi projelendirilen tüm unsurlar desteklenecek. Bu destek için ilk çağrımıza 10 Mayıs’ta çıktık, başvurular 28 Haziran 2024’e kadar açık olacak. Yılın belirli dönemlerinde bu çağrılarımızı devam ettireceğiz, yeni çağrılar açacağız.”
Akdağ, KOBİ’lere proje esaslı destekler sunduklarını, bu desteklerle KOBİ’leri küresel rekabetin aktörleri haline getirmeyi hedeflediklerini söyledi: “Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında temiz sanayi politikalarını hayata geçirmek amacıyla Dünya Bankası tarafından 250 milyon dolar fon sağlanan ‘Türkiye Yeşil Sanayi Projesi’ ile sanayi sektöründeki KOBİ’lerin yenilenebilir enerji, kaynak verimliliği, atık yönetimi, döngüsel ekonomi vb. tematik alanlarda gerçekleştireceği faaliyetleri destekliyoruz. 8 Aralık 2023’te başlayan, 30 Kasım 2024’e kadar sürecek projede 2 Proje Teklif Çağrısı’na çıkıldı: ‘Sanayi KOBİ’lerinin Güneş Enerjisi Yatırımlarının Desteklenmesi’ ile GES kapsamında KOBİ’lerin gerçekleştireceği yatırımların çatı üstü ve/veya işletmelerin faaliyet gösterdiği bina/binalara bütünleşik şekilde kurulması için başvuru yapmalarını bekliyoruz. Destek üst limiti KOBİ başına geri ödemeli 14 milyon TL. Makine ve teçhizat giderlerini %60 destekleyeceğiz. ‘Sanayide Temiz ve Döngüsel Ekonomi’ projesiyle KOBİ’lerin enerji verimliliği, su verimliliği, hammadde verimliliği, sürdürülebilir ve iklime dayanıklı atık geri dönüşümü, endüstriyel simbiyoz, döngüsel ekonomi konularında başvuru yapmalarını bekliyoruz. Destek üst limiti KOBİ başına geri ödemeli 4 milyon TL, personel, makine-teçhizat, yazılım ve hizmet alım giderlerini %70 destekliyoruz.”
Dünya Bankası ile hayata geçirdikleri başka bir proje kapsamında ‘Deprem Sonrası İşletmelerin Canlanması Destek Programı’ ile deprem bölgesinde hasar gören ve gelir kaybına uğrayan işletmelere katkı sağlamak amacıyla 450 milyon dolarlık finansmanı işletmelerin hizmetine sunduklarını da anlatan Akdağ, KOBİ’lerin sürdürülebilirliklerini sağlayıp, rekabet seviyesini yükselterek Türkiye Yüzyılı’na yakışır şekilde Türkiye’yi daha ileriye taşıyacaklarını, ‘Tam Bağımsız Türkiye’ anlayışıyla ‘Milli Teknoloji Hamlesi’ni gerçekleştirmek için çalışmaya devam edeceklerini açıkladı.

‘Küresel Pazarlarda Yer Bulmak: Stratejiler ve Başarı Hikayeleri’
‘Küresel Pazarlarda Yer Bulmak: Stratejiler ve Başarı Hikayeleri’ oturumunun moderatörlüğünü yapan Ekonomiden Sorumlu Devlet eski Bakanı ve TOSYÖV Kurucu Başkanı Prof.Dr. Işın Çelebi, “TOSYÖV, KOBİ’lerin kalbi, beyni, ruhu olmuştur. Türkiye’nin her yerinde TOSYÖV’e gönül vermiş insanlar vardır” dedi ve TOSYÖV hakkında bilgiler verdi. KOBİ’lerin ihracatın ithalatı karşılamada, cari açığın azaltılmasında önemli rol oynadığını belirten Çelebi, Eximbank’ın kurulduğu günden bu yana ihracatın gelişmesine ciddi katkı sağladığını, ancak sermayesini yetersiz bulduğunu, ciddi bir şekilde artırılması gerektiğini söyledi. Çelebi, KOBİ’lerin krediye erişimde sıkıntı çektiğine dikkat çekti: “KOBİ’ler azalırsa rekabet de azalır. Enflasyonun artmasında rekabetin azalması vardır. Bu da KOBİ’ler yeterince desteklenmiyor demektir. İhracatta eksilme varsa bu KOBİ’lerin azalması demektir.”
TİM Başkan Vekili Ahmet Güleç, “KOBİ’ler, Türkiye ekonomisi demek. KOBİ’ler olmasaydı, kalkınma tabana yayılmazdı. Türkiye çok dengeli bir kalkınma modelini benimsiyor” dedi. Potansiyeli kinetiğe çevirmek için yöneticilerin zihinsel dönüşüme ihtiyacı bulunduğunu kaydeden Güleç, TİM olarak İhracatçı Birlikleri ile Türkiye’nin her yerinde olduklarını, KOBİ’lerin 80 milyar dolar ihracat yaptıklarını, her ay ortalama 1500 yeni firmanın ihracat ailesine katıldığını paylaştı: “Bu da demek ki; ihracatımızda çok yolumuzun olduğunun da bir göstergesi. Dünya dış ticaretinin %1’i hedefimiz var. KOBİ’lerin güçlendirilmesi, zihinsel dönüşüm ve üretimle bunu yaparız.”
Dünya mobilya pazarındaki payımızdan da sözeden Güleç, KOBİ’lerin dünya ticaretinden pay alabilmesi için kilometre sayısını artırmamız gerektiğine, bu noktada ‘Uzak Ülkeler Stratejisi’nin öne çıktığına işaret etti: “KOBİ’lerin işbirliği kültürünü pekiştirmemiz gerekiyor. Hedef pazarlardan pay almada ve KOBİ’lerde başarının temelinde bu önemli.”
Türkiye-Irak DEİK İş Konseyi Başkanı Halit Acar, DEİK (Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu) ve ticari diplomasi çalışmaları hakkında bilgiler verdi: “DEİK’i dış dünyaya açılan bir pencere olarak görebiliriz. Ülkeler arası etkinlikler ve organizasyonlar düzenleyen DEİK,  Türkiye’nin uluslararası alandaki rekabet gücünü artırmak için çalışıyor.”  Sahibi olduğu Acarsan Holding’in ihracat çalışmalarını da anlatan Acar, şu anda Irak’ta müteahhitlik hizmeti verdiklerini kaydetti: “Pazar araştırması ne kadar önemliyse kişisel bakış açısı da o kadar önemlidir. Acarsan, müteahhitlikte dünyada ve Türkiye’de üst sıralara yükseldi.”
Acar, yurtdışında iş yapmak isteyen KOBİ’lere şunları önerdi: “İş yapmak istedikleri coğrafyaya yakın bulunmalılar, sürekli ziyaret etmeliler ve DEİK’le iletişimde olmalılar.”
Halit Acar, iş yapılabilir 195 ülke arasında 172. sırada yer alan Irak’ta iş yapabilmenin püf noktalarını da paylaştı: “Siz işinizi takip ederseniz, sorarsanız, yönetirsiniz. Irak’ta, işi söyledikten sonra karşı tarafı tekrar takip etmeniz gerekiyor. Özellikle kamuyla çalışan şirketler için mutlaka içeride de bir takipçinizin olması, birimlerde birinin dolaşması gerekiyor. İşinizin takibi şart, yoksa dosyanız birimlerde kalır. Maalesef işi tamamlama gibi bir kültür yok.”
İstanbul Ticaret Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanı Dr. İsrafil Kuralay, kültür ekonomisinin altını çizmek istediğini belirterek, İstanbul Ticaret Odası’nın (İTO) tecrübeleri ve özellikle fuar çalışmalarını anlattı. Türk dizileriyle ilgili araştırmalar yaptıklarını kaydeden Kuralay, İstanbul Ticaret Üniversitesi hakkında da bilgiler verdi ve “İstanbul Ticaret Odası’nın üniversitesi olmak bir ayrıcalık” dedi.
Kültür ekonomisinde Türkiye’nin çok iyi bir durumda olduğunu söyleyen Kuralay, bugün dünyada 150’den fazla ülkede izlenen ve 500 milyon dolar değerindeki Türk dizilerinin katmadeğerinin ve etki gücünün yüksek olduğunu ifade etti.
T.C. Ticaret Bakanlığı, İhracat Genel Müdür Yardımcısı Mustafa İlker Özdem, Türkiye’nin bölgesinde önemli bir ihracatçı ülke olduğunu aktararak, ülkede hep birlikte ihracatı kalkındırmak için uğraştıklarını söyledi. Yatırım, üretim ve ihracatın önemini vurgulayan Özdem, İhracat Genel Müdürlüğü’nün mal ihracatına yönelik politikalar oluşturduğunu, eğitimler düzenlediğini, 23 milyar TL fonları bulunduğunu söyledi.
Eximbank’ın reeskont ve kendi kaynakları olmak üzere 2 tür kaynağı bulunduğunu kaydeden Özdem, Türkiye Cumhuriyeti’nin zirvesinden başlayarak bürokrasinin tüm kanallarıyla ihracatın yanında olduğunu, başka ülkelerin DEİK ve TİM gibi yapılar kurgulamadığını da ifade etti. “Markalaşmamız lazım. Markalaşmaya yönelik desteklerimiz var” diyen Özdem, KOBİ’ler için hayata geçirdikleri destek mekanizması; Ur-Ge (Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi) Projeleri hakkında bilgi verdi. Özdem, işletmelerin yeni ihracat pazarlarına girerken Pazara Giriş Desteği alabilmesi için artık Bakanlığa resmi bir pazara giriş projesi hazırlaması gerektiğini de söyledi.

‘Teknoloji ve Dijital Dönüşümün Rolü’
‘Teknoloji ve Dijital Dönüşümün Rolü’ oturumunun moderatörlüğünü yapan 20. Dönem Denizli Milletvekili, KOSGEB ve TOSYÖV eski Başkanı, KobiEfor Genel Yayın Danışmanı ve Köşeyazarı, Yazar Hilmi Develi, Cumhuriyet döneminin en önemli kazanımlarından birinin TÜBİTAK olduğunu vurgulayarak, günün koşullarında Türkiye’de ortak iş yapmanın kaçınılmaz hale geldiğini söyledi: “Bizim KOBİ’ler dünyadaki trendleri takip etmek istiyorsa ortaklık ve birlikte iş yapma kültürünü edinmeliler.”
MUBİTEK Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Gül Çiçek Zengin Bintaş, küçük ölçekli bir KOBİ olduklarını belirterek, yapay zeka destekli bir maliyet analiz programı geliştirdiklerini ve proje bazlı çalıştıklarını anlattı: “Asya Verimlilik Teşkilatı’nda bizim bu projemiz gündeme geldi. Ürünlerimizi ticarileştirdik. Şimdiye kadar 8 ürün geliştirdik. TÜBİTAK destekleri aldık. Ticarileşme kısmında sorun yaşadık. Biz sürekli sahada olup kendimizi anlatmaya çalışacağız. Müşterilerimizin sesini dinledik, saha araştırması yaptık, trendleri takip ettik.”
En büyük sıkıntılarının fınansman desteği olduğunun altını çizen Bintaş, TÜBİTAK desteği alarak çalışmalarına devam ettiklerini kaydetti. Sürdürülebilirliğin önemine de değinen Bintaş, “Bir müşterimiz ilk defa bizden karbon ayak izi istedi. Çevreci olabilmek tasarımdan başlar. Karbon ayak izimizi hesaplama yoluna gidiyoruz” dedi. Bintaş, yapay zekanın yanı sıra sanal gerçeklikle ilgili çalışmalar yürüttüklerini de aktardı.
TÜBİTAK TEYDEB Başkanı Mehmet Arslan, TÜBİTAK TEYDEB olarak, girişimcilik ve üniversite sanayi işbirliği ve Ar-Ge’yi teşvik etmek için çalıştıklarını kaydetti: “Biz uygulamalı araştırma ve deneysel geliştirme tarafındayız. Özel sektörün Ar-Ge ve yenilik projelerini destekliyoruz.”
Mehmet Arslan, Kapasite Destek Geliştirme Programları; yılda 2 kez çağrıya çıkılan 1501 Sanayi Ar-Ge Programı, 1507 KOBİ Ar-Ge Destek Programı, KOBİ ve büyük ölçekli şirketler için İşbirliği Odaklı Destek Programları; özellikle ticarileşme sorununu çözmede yardımcı 1707 Sipariş Ar-Ge Çağrısı, Uluslararası Destek Programları; 1509 Sanayi Ar-Ge Desteği, 1515 Öncül Ar-Ge Laboratuvarları, yeşil dönüşüm için yeni finansman kaynakları kapsamında; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın Dünya Bankası’ndan aldığı 450 milyon dolar, 1833 SAYEM Yeşil Dönüşüm Çağrısı, 1832 Sanayide Yeşil Dönüşüm Çağrısı, sadece KOBİ’lerin başvurabildiği ve belirledikleri 25 çözüm ortağının onlara yol haritasını hazırlayacağı, 210 bin TL destek verdikleri ve 3 kez destek alınabilecek 1831 Yeşil İnovasyon Teknoloji Mentörlük Çağrısı’nı anlattı. Arslan, TEYDEB’in geçen yıl ki bütçesinin 2 milyar 70 milyon TL iken bu yıl 4 milyar 76 milyon TL bütçeleri olduğunu söyledi.
İstanbul Ticaret Üniversitesi Sanayi Politikaları ve Teknoloji Yönetimi Ana Bilim Dalı Başkanı Doç.Dr. Sabri Öz, çok hızlı ilerleyen bu devirde kültür ekonomisinin önemini vurgulayarak, “Bunların hepsini bir köşeye koyun. Merkezine de dijital ekonomiyi koyun lütfen. Dijital ekonomiyi anlayamadığınız vakit, rekabet avantajınızı kaybedecek, bitecek, eriyeceksiniz” dedi.
Doç.Dr. Sabri Öz, ‘Veri Entegrasyonu, Dijital İkiz, Büyük Veri, Yapay Zeka, Nesnelerin İnterneti, AR/VR Teknolojileri, Blokzincir, Siber Güvenlik konularına değindi: “Yatayda dikeyde veri entegrasyonunu iyi anlamak lazım. Yapay Zeka’nın 1950-1960’lardan beri geldiğini biliyoruz. Hatta dünyaca ünlü Matematikçi Cahit Arf’ın, 1960’larda ‘Makineler Konuşabilir mi?’ diye bir makalesi var. Büyük Veri yüzünden Yapay Zeka konuşulmadı. Bunların hepsi veri bulutunu büyütüyor. Yavaş yavaş algoritma savaşları devreye giriyor. Know-how; nasıl yapılacağını bilmek, kodlamadan daha önemli. Mayıs 2023’teki IBM Raporu, Nesnelerin İnterneti’nin çok daha önemli olacağını belirtiyor.”
Doç.Dr. Sabri Öz, Üniversite olarak Metaverse ortamında konferanslar düzenlediklerini, her yıl farklı bir yenilikle insanların karşısına çıktıklarını söyledi: “Metaverse dediğimiz ortamlar insanların ufkunu genişletiyor. Bir sonraki aşamada makinelerin makinelerle konuşmasını göreceğiz. İnsanların endişe ettiği bir vadi var. İnsanlar, insan merkezli oluşumu önplana çıkarabilir olmalılar.”
LOGO Yazılım Genel Müdürü Akın Sertcan, 40. yılını kutlayan LOGO Yazılım olarak, Türkiye operasyonlarının yanı sıra Hindistan ve Romanya’da yatırımlarını sürdürdüklerini, 4 farklı ülkede, 13 lokasyonda, 1600’ü aşkın çalışan ve 1000’i aşkın iş ortağı 5 bin kişilik bir ekosisteme hitap ettiklerini söyledi.
Şirketin gelirlerinin %32’sini Ar-Ge’ye ayırdıklarını belirten Sertcan, “KOBİ’lerimizin yarınlarına eşlik ediyoruz. Borsaya kote bir firmayız. Bir start-up olarak başladık; KOBİ, sonra da büyük ölçekli bir firma olduk” dedi. Türkiye’de kuruluşların %99.7’sini oluşturan KOBİ’lerin ekonomideki önemine işaret eden Sertcan, Hizmet İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Üyesi olduğunu da belirterek, 14 ayrı sektörde yapılacak ihracat çalışmalarını desteklemeye çalıştıklarını kaydetti.
Sanayi Devrimi ile beraber en fazla dijitalleşmenin üretim tarafında olduğunu, Endüstri 4.0’ın yanı sıra Japonlar’ın Toplum 5.0 kavramını geliştirerek insanı unutmamamız gerektiğini söylediklerini paylaşan Sertcan, uçtan uca dijital dönüşümde işbirlikleri ve ortak çalışma kültürünün büyük önem kazandığını vurguladı.
TÜSİAD Raporu’nda Dijital Kar Tanesi analizi dendiğini aktaran Sertcan, dijital dönüşümde tüm süreçlerin uçtan uca tasarlanmasının, ancak mutlaka fazlandırmak, yani aşama aşama olması gerektiğini anlattı: “Dijital dönüşüm bir yolculuktur. Sürekli takip edilmesi lazım. İşletmelerin dijital olgunluk seviyelerinin tespitine çalışıyoruz. Hem yurtdışında hem Asya’da Türk Cumhuriyetleri’nde çalışıyoruz. Kurumsal Sürdürülebilirlik Entegrasyon Raporumuzu yayınladık.” Karbon ayak izinin önemine de değinen Sertcan, dijital dönüşüm ve yeşil dönüşümle doğaya katkı sağlandığını ifade etti.

‘Uluslararası Ticaretin Hukuki ve Mali Yönleri’
‘Uluslararası Ticaretin Hukuki ve Mali Yönleri’ oturumunun moderatörlüğünü yapan İstanbul Ticaret Üniversitesi İşletme Fakültesi Uluslararası Ticaret ve Finansman Öğretim Üyesi Prof.Dr. İsmet Kahraman Arslan, KobiEfor Genel Yayın Danışmanı ve Köşeyazarı Hilmi Develi’nin KobiEfor Mayıs 2024’teki köşeyazısının yeşil dönüşümle ilgili bir işaret fişeği gibi olduğunu söyledi. KOBİ’lerin sahipsiz olduğunu, hukuk müşavirleri bulunmadığını kaydeden Arslan, KOBİ’leri korumak için bir hukuki danışmanlık şirketi oluşturmamız gerektiğini belirtti.
Bahçeşehir Üniversitesi Ticaret Hukuku Anabilim Dalı Başkanı Prof.Dr. Ertan Demirkapı, AB (Avrupa Birliği) Yeşil Mutabakatı’nın yalnızca AB’de bulunan şirketlere var gibi görünse de tedarikçilerine de kuralların uygulanmasının zorunluluk olduğunu bildirdi.
Bu süreçte insan hakları konusunun da öne çıktığını, çalışanlara iyi davranılmasının ve bunun belgelenmesinin önem kazandığını, karbon ayak iziyle ilgili ihracatçılardan yoğun olarak birtakım belgeler isteneceğini anlatan Demirkapı, “Türk dizileriyle Türkçe’yi de ihraç ediyoruz. Kültür ihracı da sözkonusu. Bunu değerlendirmemiz gerekiyor. AB Yeşil Mutabakatı çerçevesinde 2026’da ihracatçılar için yaptırımlar gelecek. İhracatçıyı hukuki alanda yalnız bırakmamamız gerekiyor. Sözleşme oluşturulurken, tahkimde yardım edilmeli. Alacak takibi de önemli bir problem” diye konuştu.
Türkiye-Suriye DEİK İş Konseyi Başkanı Fuat Özçörekçi, “Suriye herkesin çok merak ettiği bir konu. Türkiye’nin, ABD’nin ve merkezi Şam hükümetinin güvenliği sağladığı bir bölgeleri var. 2.5 milyar doların üzerinde ihracatımız, 150 milyon dolar civarında ithalatımız var. Pozitif bakiye verdiğimiz bir ülke” dedi.
Suriye’de irili ufaklı 20’nin üzerinde sanayi sitesi kurulduğunu, Suriyeliler’in bizim gibi sanayiye üretime meraklı olduğunu, bu durumun bizim için fırsat oluşturduğunu, Türkiye’nin orada PTT şubeleri kurduğunu da aktaran Özçörekçi, Suriye’de arazi ve mülk edinimi ile ilgili belge verildiğini ancak hukuki bir danışmanlığa ihtiyaç bulunduğunu kaydetti.
Suriye’de çimento vs. konularında yer alıp tesisleşen firmalar bulunduğunu aktaran Özçörekçi, Gaziantep, Kilis gibi Türkiye’nin güvenli bölgelerine geçişler yapıldığını, Suriyeli işadamlarının Türkiye’ye geldiklerini söyledi: “Ticaretin maliyeti düşünüldüğünde yakın coğrafyamızda ticaret yapmak çok akıllıca bir iş. Suriye’nin tüccarlarının dünya ölçeğinde etkisi hiç fena değil, bunu kullanabiliriz. Savaşlar ortaya çıkınca herşey bıçak gibi kesildi. Suriye bizim komşumuz. Fırsatları görmeliyiz, sadece tehditlere bakıyoruz. Suriye ile olan ilişkilerimiz illa ki normale dönecek.”
Türk Dış Ticaret Vakfı Genel Sekreteri Mustafa Dik, işadamları ve bürokratlardan oluşan Türk Dış Ticaret Vakfı’nın kurulduğu 1995’ten beri Genel Sekreteri olduğunu belirterek, dış ticarete hizmet etmeyi amaçladıklarını söyledi. 1996’da dünya Türk işadamlarına bir network oluşturarak bir Kurultay organize ettiklerini, ilk kurultayda 963 kişi toplandığını, 10 yıl süren bu çalışmaları sonrasında DEİK’e devrettiklerini aktaran Mustafa Dik, dış ticaretle ilgili en büyük eksikliğin kalifiye dış ticaret elemanı olduğuna dikkat çekti: “Dış ticaretçinin işi çok zor, şapkadan tavşan çıkarıyor. Kurumlar Vergisi (%25) bile ciddi bir yük. 2023’te, Kurumlar Vergisi’nden %5 indirim alarak tarihte ilk defa ihracatçıya yönelik bir indirim aldık. Bu vergi, uluslararası arenada %7’lerden başlıyor, %12 olanlar da var. Bunun bir 5 puan daha indirilmesi çok daha büyük bir teşvik olacak. KDV’nin iadesini, SGK primlerinden bile mahsup edebilirsiniz.”
Hedge, forward, swap işlemlerinin avantajları ve dezavantajlarından söz eden Mustafa Dik, finansı yönetmenin apayrı bir sanat olduğunu söyledi. Mustafa Dik, İhracatçı Birlikleri’ne üye olmak zorunluluğunu da hatırlattı.
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi (e.) Prof.Dr. Nuray Ekşi, 2023’te diplomatik ilişkimizi kestiğimiz Suriye ile normalleşme olmasa bile uluslararası ticaret hukuku açısından sonrasını bir değerlendirmemiz gerektiğini söyledi. Türkiye’nin İsrail’e yaptırımının sonuçları olacağını da belirten Ekşi, Türkiye-Rusya ticari ilişkisinde Rusya’ya ihracatın belirli ölçüde devam ettiğini kaydetti.
Bu kuşak içine bakıldığında bir pazar daralması yaşadığımıza işaret eden Ekşi, hukuki açıdan ihracatçı şirketlerin yaşadığı sorunlara da değindi: “Örneğin; bir KOBİ’nin İsviçre’de gidip kapısını çalabileceği, hukuki sorunlarını çözebileceği bir kurum yok. Dava, İsviçre’de mi, Türkiye’de mi açılacak? Dava yabancı ülkede açılınca her zaman o ülkenin kanunları uygulanmaz. Dava Türkiye’de açılsa bile o ülkenin hukukunun uygulanması imkanı var.”
Prof.Dr. Nuray Ekşi, şunları önerdi: “Sözleşmenize hangi ülkenin hukukuna uygun dava açılabileceğini yazın. Ne imzaladığınızı bilin bilmeyin, onun sorumluluğuna katlanmak zorundasınız. Beni hangi hukuk koruyor? Mahkemeler Türk şirketlerine biraz önyargılılar. Örneğin; Türkmenistan’da iş yaparken bir sorun yaşandığında devlet makinelerinize el koyuyor ve sizi de ülkeden çıkartıyor. Kırgızistan’da da bu var. Rusya’da Rus mafyası ile karşılaşabilirsiniz. Afganistan’da iş yapacaksınız, yabancılar danışmanlık şirketi kurmuş, kazancınızın %40’ına el koyuyor.”
Herkesin dış ticareti iyi bilen birisiyle çalışamayabileceğini, istendiğinde her türlü eğitimi ücretsiz verebileceğini söyleyen Ekşi, “Örneğin; ABD’de hileli bir işlemde bulunursanız, karşı tarafa milyonlarca dolar tazminat ödeyebilirsiniz” dedi.
Uzanlar örneğini anlatan Prof.Dr. Nuray Ekşi, 2 milyar 700 bin dolar kredi alan 700 bin dolarını ödeyen Uzanlar’a, ödenecek 2 milyar doların yanı sıra 2 milyar daha tazminat ödetildiğini anlattı: “Belgeleme, arşivleme önemli. Anlaşma imzaladınız, her sözleşme için ayrı bir klasörünüz olsun. Maillerinizi saklayın. Kurumsal hafızanız olsun. Şirketin çalışanı da değişebilir. Müzakere ediyorsunuz, sözleşme olacak imajını verirseniz, sonradan sözleşmeyi imzalamazsanız, sizin için ciddi bir yaptırıma dönüşebilir. Müzakere yaparken mailinizin altına yazacağınız bunu önleyecek bir cümle hayat kurtarır.”

‘Finansman ve Kaynak Yaratma: Uluslararası Büyüme için Stratejiler’
‘Finansman ve Kaynak Yaratma: Uluslararası Büyüme için Stratejiler’ oturumunun moderatörlüğünü yapan İstanbul Ticaret Odası Meclis eski Başkan Vekili ve TOSYÖV eski Başkanı Av. Osman Deveci, KOBİ’lerin kaynak bulma konusunda Eximbank, Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası, KOSGEB gibi istifade edebileceği birçok yer bulunduğunu vurguladı.
Sorunları çözmek için Odalar’ın kurulduğunu anımsatan Deveci, KOBİ’lerin ve girişimcilerin hakkını iyi arayarak, Odalar’da oluşturulan meslek komiteleriyle çalışmaları gerektiğini vurguladı. Deveci, sorunların Ticaret Odaları vasıtasıyla dillendirilmesi gerektiğini söyledi.
Türk Eximbank Odakule Şube Müdürü Mehmet Başdelioğlu, Türk Eximbank’ın ihracat yapan her şehirde olmak üzere; 23 şehirde şube ve 6 irtibat şubesiyle toplamda 29 şube açtığını, İkitelli OSB’de, Gebze Güzeller OSB’de, Ümraniye’de, Tuzla’da, Maltepe’de bir şubeleri bulunduğunu aktardı.
Mehmet Başdelioğlu, şu bilgileri verdi: “Kurumumuzda çok çeşitli kredi programlarımız var. Eximbank bir mevduat bankası olmadığı için bir ihracat destek ajansı. Biz sizlere kredi limiti oluştururken karşılığında bir teminat mektubu istiyoruz. KOBİ’ler için bu sıkıntı. Bu mektuba erişseniz bile maliyeti çok oluyor. Eximbank’tan aktif hizmet alan 17 bin ihracatçı var, bunların %85’i KOBİ. Kısa ve orta vadeli başvurular teminat mektubuyla yapılıyor. Özellikle Pandemi’den sonra İGE A.Ş.’nin kuruluşunu takiben özkaynak kefaletiyle teminat mektubu istemeden kredi vermeye başladık. Bankalar üzerinden İGE A.Ş.’ye ulaşabiliyorsunuz. İGE A.Ş.’nin verdiği özkaynak kefaletiyle KOBİ’ler 30 milyon TL, KOBİ dışı firmalar 60 milyon TL’ye kadar kredi kullanabiliyorlar. İGE dışında da kefalet karşılığı kredi verebilir hale geldik. Şu anda faizler çok yüksek. Böyle bir ortamda Merkez Bankası kaynaklı reeskont kredisi veriyoruz.”
Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası Genel Müdür Yardımcısı Yeşim Şimşek, Türkiye’deki 2 kalkınma bankasından biri olduklarını, mevduat toplama yetkileri bulunmadığını belirtti. Kredilerin %65’inin mevduatla fonlandığını kaydeden Şimşek, Merkez Bankası’nın fonladığı kamu bankası olduklarını, dünyadaki kalkınma bankalarından orta-uzun vadeli yatırım ve proje finansmanı sağladıklarını, orta-uzun vadeli yatırım kredisi kullandırdıklarını anlattı.
Sürdürülebilirlik, yenilenebilir enerji, döngüsel ekonomi, ikiz dönüşüm gibi konuların bizde de yeni olduğunu kaydeden Şimşek, KOBİ’lerin finansmana erişiminin önemini vurguladı. Yeşim Şimşek, AB’de Küçük İşletmeler Yasası bulunduğunu da anımsattı.
TOSYÖV Başkan Yardımcısı ve Kayra Boya Dış Ticaret Koordinatörü Necati Binici, şirketinin finansman ihtiyacını karşılamada Eximbank ve KOSGEB ile ilgili deneyimlerine değindi. Türkiye’nin en çok ihracat yaptığı ülkelerin Almanya, ABD ve Irak olduğunu belirten Binici, bazı ülkelere ihracatta ciddi riskler oluştuğunu ayrıca navlunun bir darboğaz olduğunu söyledi.
Bir ürünün Gaziantep’ten Kırgızistan’a çok pahalı ancak İran’dan Kırgızistan’a çok daha ucuza gidebildiğini belirterek, ulaşım ve lojistik maliyetlerinin yüksekliğine dikkat çeken Necati Binici, kurda yaşananların ihracatı zorladığını da aktardı. Türkiye’de katmadeğeri yüksek ürünleri üretme şansının zorlandığını ifade eden Binici, ticaretin bütününün ABD ve AB’deki gibi işlemediğini, örneğin; Özbekistan, Kırgızistan’da iş hacmi bulunduğunu ancak orada işlerin farklı yürütüldüğünü söyledi: “Irak’a 12 milyar dolar ihraç ediyoruz, sınırda herşeyi tahlil ediyorlar, standardın altındaysa ülkeye kabul etmiyorlar, çimentoyu, demiri bile tahlil ediyorlar. Bu, en azından haksız rekabeti önlüyor.”
Yurtdışında yapılan etkinliklere yönelik birçok teşvik bulunduğunu anımsatan Necati Binici, “Kağıt üzerinde var ama onları alma şansın yok, büyük ölçekli KOBİ’ler bunu aşabiliyor ama küçükler aşamıyor” dedi.
Bahçeşehir Üniversitesi İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi Ekonomi ve Finans Bölüm Başkanı Prof.Dr. İbrahim Ünalmış, KOBİ kredilerinin bir yıllık ortalamasının sapmasını incelediğini belirterek, Merkez Bankası’nın ne zaman faizi artarsa KOBİ kredilerinin ciddi anlamda düştüğünü söyledi. Kurda reel değerlemeyi ekleyince KOBİ’lerin daha da dezavantajlı olduğunu aktaran Ünalmış, “Kamu otoritesi yapılması gerekenler konusunda oldukça farkında. KOBİ’lere kitle fonlaması ve sermaye piyasalarında yer açmalıyız. Dünyada en hızlı fonlanan şirket bizdeymiş. Dünyada rekor 90 saniyeymiş, bizde 43 saniyede olmuş” dedi.
Yüksek cari açık ve yüksek enflasyon olmak üzere önümüzde duran 2 sorunu çözmek zorunda olduğumuzu vurgulayan Prof.Dr. İbrahim Ünalmış, AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) gibi uygulamaların çok uzak olmadığını söyledi: “Böyle bir sürece yüksek faiz ve değerlenen TL ile gidiyoruz. Tam da yatırım yapmamız gereken bir ortamdan geçiyoruz.”
Yeşil ve dijital dönüşüm yatırımlarının önemine değinen Ünalmış, bu konuda Dünya Bankası’ndan sağlanan kaynakların kullanamadığımızı da ifade etti.

“KOBİ’ler, ulusal endüstrilerin ana direği”
Bahçeşehir Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof.Dr. Tunç Bozbura, açılış konuşmasında, Zirve destekçileri ve katılımcılarına seslenerek, “İyi ki varsınız. Bugün Türkiye, dünyada ekonomi içerisinde belirli bir noktadaysa sizler gibi girişimcilerin, yöneticilerin, bürokratların sayesinde oluyor” dedi.
Zirve’nin yeni dünyada farklı bakış açılarıyla yeni fırsatları ortaya koyacak bir etkinlik olabileceğini değerlendiren Bozbura, 8 bini uluslararası olmak üzere 30 bin öğrencisiyle; 11 fakülte, 3 meslek yüksekokul, 1 enstitü ile Bahçeşehir Üniversitesi’nin Türkiye ve Avrupa çapında büyük bir üniversite olduğunu söyledi.
Gelecekte çok şeyin değişeceğini belirten Bozbura, KOBİ’lerin ulusal endüstrilerin lokomotifi, ana direği ve en büyük kısmı olduğunu vurguladı: “Dijitalleşme, yüksek teknoloji ürünler ve hizmetler konularında bizim onlara önayak olmamız, yön açmamız gerekiyor. Eğer bunu yapamazsak gelecekte var olmamız, dünya sıralamalarında, endüstrilerin içinde yer almamız pek mümkün gözükmüyor. Programa baktığımız zaman bilhassa bu teknolojideki muazzam gelişmenin bütün etkileriyle yönetime, üretime, hizmet sektörüne etkilerini tartışacağımız için çok mutlu oldum. Ülkemize ve insanlara katkı sağlayacak her türlü etkinliğe açığız. Dünyada 50 yıldan daha az sürede kurulmuş üniversitelerinin sıralaması yapıldı; Üniversitemiz, Dünya Genç Üniversiteler sıralamasında dünya 173.’sü oldu, Türkiye’de de genç üniversiteler arasında 4. olduk.”
Genç üniversitelerin gelecekteki endüstrilere yönlenmesi ve ışık olması için çok daha fazla çalışması gerektiğini vurgulayan Bozbura, “Geçen yıl hizmet sektöründe 100 milyar dolarlık ihracat yapmayı başardık. Hizmet sektöründe ilerlememiz, gelecek 10-20 yılda mal ihracatından daha fazla olacak. Bahçeşehir Üniversitesi eğitim ihracatında Türkiye’deki üniversiteler arasında zirvede bulunuyor. Devlet üniversitelerinin de bu anlamda katkı sağlaması çok daha etkin olacaktır” diye konuştu.      

İstanbul Sanayi Odası (İSO), Avrupa Komisyonu ortaklığında düzenlediği ‘AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması: İklim Politikası Çerçevesi ve Türkiye’deki Firmalara Etkileri’ başlıklı etkinlikte konuya ilişkin paydaşları İstanbul Odakule’de, İSO Fazıl Zobu Meclis Salonu’nda bir araya getirdi. İSO Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan’ın açılış konuşmasıyla başlayan etkinlikte Konuk Konuşmacı olarak Avrupa Komisyonu Vergilendirme ve Gümrük Birliği Genel Müdürü Gerassimos Thomas da yer aldı. İklim değişikliği odaklı uluslararası ticaret ve Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (SKDM) ilgili sektörler için uygulama detaylarının aktarıldığı etkinlikte, demir-çelik, alüminyum, gübre ve çimento sektörlerine yönelik teknik sunumlar gerçekleştirildi.

İklim kriziyle mücadelede sanayi yeşil dönüşmeli
İSO Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan, son yıllarda, küresel ticaretin karşılaştığı pek çok riskin iklim değişikliğinin artan etkisiyle ilişkili olduğunu belirterek, aşırı hava olayları, kuraklık ve sıcaklık artışı gibi faktörlerin, çevresel ve sosyal olduğu kadar önemli ekonomik sonuçlar da doğurduğuna dikkat çekti. Bilimsel araştırma dergisi Nature’da yayımlanan iklim değişikliğinin ekonomik etkileri hakkındaki makaleye göre küresel ekonominin, iklim değişikliği sebebiyle gelecek 26  yıl içinde %19’luk bir gelir kaybı yaşanacağını vurgulayan Erdal Bahçıvan, bu yıllık ortalamanın 38 trilyon dolarlık zarar anlamına geldiğini söyledi. Araştırmaya göre, bu zararın küresel ortalama sıcaklık artışını iki derece ile sınırlandırmak için gereken azaltım maliyetlerinden çok daha fazla olduğunu ifade eden Erdal Bahçıvan, “Bu durum, iklim krizi ile mücadele için acil ve kapsamlı bir şekilde harekete geçilmesi gerekliliğini bir kez daha gözler önüne seriyor. Bu mücadelede başarılı olmak için sanayinin, yeşil dönüşümünü tamamlaması ise oldukça kritik” dedi.

“SKDM, ülkemiz açısından kritik bir süreç”
AB’nin ihracatımızdaki payı %40: Dünyanın en büyük ikinci ekonomisi olan Avrupa Birliği’nin (AB) bu konuda uluslararası düzeyde liderlik rolünü üstlenmiş olmasının yeşil dönüşümün başarıya ulaşabilmesi için önemine işaret eden Erdal Bahçıvan, AB’nin, sanayiden ulaştırmaya, enerjiden tarıma kadar birçok boyutta stratejik düzenlemeyi içeren Avrupa Yeşil Mutabakatı (AYM) ile yeşil dönüşümü bütüncül bir bakış açısıyla ele aldığını kaydetti. Bahçıvan, bu kapsamda gündeme gelen Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (SKDM) ise AB ile ticaret ilişkisi olan ülkelerdeki üreticiler üzerinde doğrudan ve dolaylı etkileri olacağını aktardı: “1 Ekim 2023 itibarıyla başlayan SKDM geçiş döneminde demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerinde Uygulama Tüzüğü’nde belirtilen ürünlerde raporlama yükümlülüğü getirildi. AB’nin ihracatımızdaki payının yaklaşık %40 olduğunu dikkate aldığımızda SKDM’nin ülkemiz açısından kritik bir süreç olduğu çok açık. Bu nedenle geçiş dönemine hazırlık için gerekli adımların atılması ve 2025 sonuna kadar devam edecek geçiş dönemindeki her gelişmenin yakından izlenmesi önemlidir. Öte yandan, SKDM geçiş dönemindeki düzenlemelere Türkiye’deki üretici firmaların uyumunu kolaylaştırmak üzere AB tarafından sağlanacak her türlü destek ve teşvik küresel tedarik zincirlerinin güvenli bir şekilde devamlılığı açısından da büyük önem taşımaktadır.”

“SKDM Uygulama Rehberleri’ni hayata geçirdik”
“Düzenlemelerin aktarılmasında köprü görevi üstleniyoruz”: Erdal Bahçıvan, Türkiye’de gerekli politikaların oluşturulmasında mevzuat ve tüzüklerin hazırlanması ile ilgili olarak ilgili bakanlıklar tarafından yoğun bir çalışma yürütüldüğünü belirtti: “Bu kapsamda özellikle Sanayi ve Teknoloji-Ticaret-Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlıklarımız ile çok yakın çalışıyor, mevzuat ve tüzüklerin hazırlanmasında sanayi kesiminin görüşünün yansıtılması ve düzenlemelerin sanayicilerimize aktarılmasında köprü görevi üstleniyoruz. Bu kapsamda, Ticaret Bakanlığımız işbirliğiyle ‘Alüminyum’ ve ‘Demir-Çelik’ sektörlerinde SKDM’nin getirdiği raporlama yükümlülükleri ve bu süreçte karşılaşılan uygulama zorluklarına çözüm bulmayı amaçlayan ‘Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması Uygulama Rehberleri’ni hayata geçirdik. Rehberlerimiz, SKDM gerekliliklerinin yerine getirilebilmesi ve AB Komisyonu tarafından yayımlanan hesaplama aracının alüminyum ve demir-çelik sektörlerinde pratik bir şekilde kullanılabilmesine yönelik hazırlandı. Ticaret Bakanlığımız koordinasyonunda gerçekleşen ‘AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) Özel Sektör Bilgilendirme Seminerleri’nde de rehberlerimizi Türkiye genelindeki sanayi firmalarımıza aktarma fırsatı da yakalıyoruz.”

“Geleceğe bırakacağımız mirasın sorumluluğunu taşıyarak üretmeliyiz”
Yeşil dönüşüm için ihtiyaç duyulan finansmana erişimin önemli bir unsur olarak ön plana çıktığını vurgulayan Erdal Bahçıvan, şu bilgileri verdi: “Sanayi ve Teknoloji Bakanlığımızın Dünya Bankası ile hayata geçirdiği ‘Türkiye Yeşil Sanayi Projesi’ ile 450 milyon dolarlık finansmanın sanayicilerimize sunulmasını çok kıymetli buluyoruz. Ülkemiz ekonomisinin de itici gücü olan KOBİ’lerimiz İstanbul Sanayi Odası üyelerinin de büyük çoğunluğunu oluşturuyor. Bu kapsamda KOBİ’lerimizin sürdürülebilir ve verimli yeşil dönüşümünü için de destekler içeren bu gibi projelerin karbonsuzlaşma çabalarının yoğunlaştırılması, teknik kapasitenin geliştirilmesi ve ihracattaki rekabet gücünün artırılmasına önemli katkılar sağlayacağına inanıyoruz. Bu doğrultuda İSO olarak bizler de sanayicilerimize sürdürülebilir finans alanında bilgi sağlamak amacıyla ‘İSO Sürdürülebilir Finans Raporu’nu yayımladık. İklim değişikliğinin yarattığı koşullar göz önüne alındığında sürdürülebilir üretim ve bu bağlamda yaşanacak dönüşüm ülkemiz açısından önemli bir gereklilik halini aldı. 21. yüzyılda üretim ve sanayi alanındaki tüm bu gelişmelerin ışığında geleceğe bırakacağımız mirasın sorumluluğunu taşıyarak üretmeliyiz. İstanbul Sanayi Odası olarak sorumluluklarımızın farkındayız ve bu konuda öncü olmak için çalışmalar gerçekleştiriyoruz.”
“6 tematik alana odaklanıyoruz”: Erdal Bahçıvan, çevresel ve sosyal unsurların üretimin merkezinde yer aldığı ‘sürdürülebilir üretim’ yaklaşımıyla 24 bine yaklaşan üyeleri ve kamuoyuna yönelik sürdürülebilirlik ve yeşil dönüşüm konularında farkındalık oluşturmak için pek çok faaliyet yürüttüklerini anlattı: “Yürüttüğümüz sürdürülebilirlik çalışmalarında ‘İklim Değişikliği ve Sürdürülebilir Sanayi, Döngüsel Ekonomi, İşin Geleceği, Güvenli Çalışma Ortamı, Sürdürülebilir Finans ve Sanayinin Dayanıklılığı’ olmak üzere 6 tematik alana odaklanıyoruz. Bunlara ek olarak günümüz iş modelleri için vazgeçilmez olduğunu düşündüğümüz ‘Sürdürülebilirlik Odaklı İnovasyon ve Dijital Dönüşüm’ konularını da temalarımızı yatay kesen unsurlar olarak dikkate alıyoruz. Sanayicilerimizi güncel bilgilerle donatmak için ‘İSO Yeşil Blog’ ve ‘İSO Yeşil Bülten’ gibi yayınlarımızı düzenli olarak paylaşıyoruz. ‘İSO Yeşil Gündem Sohbetleri’ başlıklı etkinliklerimizde ise sürdürülebilirlik kapsamındaki çok çeşitli konularda ulusal ve uluslararası uzman konuşmacıları ağırlıyoruz.”
Erdal Bahçıvan, ‘Kurumsal Karbon Ayak İzi Danışmanlığı’ gibi hizmetleriyle üyelerinin yeşil dönüşüm sürecine uyum sağlamalarına yardımcı olurken yenilenebilir enerji alanında firmaları bilgilendirdikleri ‘İSO Enerji Masası’ ile sanayi firmalarına destek verdiklerini de ifade etti: “Sürdürülebilirlik kapsamında yürüttüğümüz çalışmalara yönelik ‘Sürdürülebilirlik Raporu’muzun ikincisini de yayımladık.”
İSO’nun önemli projelerinden birinin de 2008’den beri bir parçası olduğu Avrupa İşletmeler Ağı projesi olduğunu bildiren Bahçıvan, bu çalışmayla sanayi kuruluşlarının sürdürülebilirlik, dijitalleşme ve dış ticaret alanındaki yetkinliklerini geliştirdiklerini ve yurtdışındaki firmalarla buluşturduklarını paylaştı: “AB tarafından İklim Değişikliğine Uyum Hibe Programı kapsamında finanse edilen bir diğer yeni projemiz ise ‘İklim Değişikliğine Hassas Sanayi Sektörlerinin Adaptasyon Kapasitesinin Geliştirilmesi’ amacını adını taşıyor.”

Türkiye’nin 2 sektörde karbon ayak izi düşük”
Avrupa Komisyonu Vergilendirme ve Gümrük Birliği Genel Müdürü Gerassimos Thomas, ‘İklim Değişikliği Odaklı Uluslararası Ticaret ve AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’ ile ilgili konuşmasında; SKDM’nin tüm sektörler için önemini vurgulayarak, şunları söyledi: “Türkiye, AB’nin ithalatında en önemli partnerlerden biri ve çok kilit bir role sahip. Türkiye, bölgesel kalkınmanın sağlanması için çok önemli bir ortak. İklim değişikliği, dünyanın genel olarak yüzleştiği büyük bir kriz. İklim değişikliğiyle mücadelede ve karbon salınımının azaltılmasında AB kendi ortaklarını da teşvik ediyor. İklim değişikliğiyle mücadele için AB olarak biz, Avrupa Yeşil Mutabakatı’nı kurduk. Karbon nötr bir kıta olma hedefimiz var. 2050’ye kadar dekarbonizasyonu sağlamaya çalışıyoruz. Karbon sızıntısının önlenmesi aslında dekarbonizasyonla ilgili bir başlık. Çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen sektörleri, yüksek karbon sızıntısı ve sera gazı emisyonu olan sektörler. Bu sektörlere özellikle odaklanmalıyız ki sorunları çözebilelim.”

“Dekarbonizasyonu sağlamak istiyoruz”
Sera gazı emisyonlarını azaltmayı hedeflediklerini ve uygulamalarında bir değişimi başlatmaya çalıştıklarını aktaran Thomas, özel sektörle birlikte çalışmaları gerektiğini vurguladı. Müşterilerin ve şirketlerin tedarik zinciri içerisinde yeşil dönüşüme önem veren şirketleri tercih ettiğine dikkat çeken Thomas, SKDM içerisindeki ilk adımın üretim süreçlerindeki gömülü emisyonları belirlemek olduğunu belirtti. Veri toplamaya 2023’te başladıklarını, sonrasında rapor oluşturacaklarını anlatan Thomas, “Dekarbonizasyonu sağlamak istiyoruz. Neredeyse 9-10 yıllık bir süreçten bahsediyoruz. 2034’e kadar bu aşamalı bir süreç olacak. AB, hem AB içerisinde hem de AB dışı ülkelerde, 3. taraf ülkelerde aynı standartları sağlamak istiyor.”
“Türkiye ile işbirliği içerisindeyiz”: Thomas, “İklimle ilgili yasaların, mevzuatların oluşması ve Türkiye ile diyalogun canlı tutulması bizim için önemli. Bizim bu sistem sayesinde %37’lik bir emisyon düşüşümüz var. Türkiye ile yaptığımız işbirliği devam ediyor. G-20 ve OECD kapsamında da Türkiye ile işbirliği içerisindeyiz. Türkiye ile uluslararası tartışmalarda bir partnerimiz olarak devam ediyoruz. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’yla birlikte özellikle iklim ve enerji geçiş planları için çalışmalar yapıyoruz” diye konuştu.
“‘Standartlar uygulanmazsa ihracat yapamazsınız’ demiyoruz”: AB’de gömülü emisyonlarla ilgili adımlar atıldığını da bildiren Thomas, yalnızca AB’de değil, Birleşik Krallık (İngiltere), Çin, ABD, Kanada’da birçok çalışma yapıldığını kaydetti. Kararların uygulanması açısından Türkiye ile işbirliğinin önemli olduğunun altını çizen Thomas, şunları ifade etti: “Türkiye, AB’ye ithalatta en önemli partnerlerden bir tanesi. Çelik sektöründe karbon ayak izi aslında düşük. Alüminyumda da Türkiye’de karbon ayak izinin yine iyi seviyelerde olduğunu görüyoruz. Bu tablo sadece iyi bir noktadan başladığınızı göstermiyor. Aynı zamanda bu iki sektörde çok daha da iyi olacağınızın bir göstergesi. Yeni yatırım fırsatları mutlaka oluşacaktır. Programlarımızın da desteğiyle herkes için kazan-kazan durumu ortaya çıkacaktır diye düşünüyorum. Hedefimiz sera gazı emisyonlarını azaltmak ve uyguladığımız tedbirlerle bir değişim yaratmaya çalışıyoruz. Yeşil geçiş sürecinde başarıyı yakalamak için özel sektörle birlikte çalışmamız gerekiyor. Şirketler arasında bir teşvik mekanizması sayesinde sağlıklı bir rekabet yaratmaya çalışıyoruz. Bu aslında bir standart değil. ‘Bu standartları uygulamazsanız Avrupa’ya ihracat yapamazsınız’ demiyoruz. Hiçbir şey sınırda takılı kalmıyor. Burada sadece bir teşvik sağlamaya çalışıyoruz. Daha yeşil olan şirketlerde tabii ki daha farklı teşvikler olabiliyor.”

Kimyasallarla ilgili teklif 2025’te hazırlanacak
Gerassimos Thomas, tedarik zinciri sürdürülebilir değilse üretimin de sürdürülebilir olmayacağını söyledi: “Diğer ülkeler, sürdürülebilir olmayan bir hammaddeyi kullanarak Avrupa’ya ürün satamayacak. Kimyasallar üzerinde de SKDM kapsamında çalışmalar devam ediyor, 2025’te bir teklif hazırlayacağız. 2027’e kalır belki ama planı 2025’te hazırlayacağız. Ama henüz kimyasalların nasıl ekleneceği hiç belli değil. 2021’de kimya sektörünü kapsaması üzerine teklif verilmişti ama tedarik zincirinde takip zordu. Alüminyumda saf hammaddenin takibi bellidir ama kimyasalların takibi zordur. Mutlaka eklenecek ama henüz böyle bir çalışma yok. 2024 başında 2023’te AB’ye yapılan ithalatları inceledik. Bunların hepsinin nereden geldiği, menşei birçok veri elimizde eksik. Karbon sıfır ve karbon nötr üretim için Türkiye’de de çabalar olduğunu biliyoruz. Şu an için veri kalitesi ve ölçümlerle ilgili problemler var.”
Yenilenebilir enerjinin önemi: Avrupa içerisinde yenilenebilir enerjiye yapılan yatırımlara da çok önem verildiğine değinen Thomas, “Avrupa’da bir şirket, 6-7 yıllık planını yapıyor ve desteğini alıyor. Dijitalleşme önemli. Horizon diye bir projemiz var. Önümüzdeki 10 yılın projeksiyonunu oluşturmaya çalışıyoruz” dedi.

Mali yükümlülükler 2026 Ocak’ta başlıyor
Demir-Çelik, Alüminyum, Gübre ve Çimento sektörlerine yönelik özel teknik sunumları ve paylaşımları gerçekleştiren Avrupa Komisyonu Vergilendirme ve Gümrük Birliği Genel Müdürlüğü, Ekonomik Analiz ve Muaf Tutulan Sektörlerin Vergilendirilmesi Birimi Başkan Yardımcısı Martin Becker, AB’nin iklim hedeflerine ulaşması için 2026’ya kadar SKDM’nin uygulanmasına odaklandıklarını söyledi: “SKDM mekanizmalarının uygulanması gerekiyor. Mümkün olduğunca kullanılan metedolojiye uygun olması gerekiyor. Geçiş dönemi, metodolojinin geliştirildiği yıllar olacak. Sonrası ise geleceğe hazırlık. SKDM’de regülasyonlar 2023’te başladı, Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edildi. Yasal anlamda çeşitli uygulama aşamaları var. Mali yükümlülükler 2026 Ocak’tan itibaren uygulanmaya başlanacak. Bazı kanunlar hazırlık sürecinden sonra tamamlanacak. Karbon fiyatının 3. ülkeler için nasıl ödeneceği belirlenecek.”
“2024 sonunda teknik bir doküman oluşacak ve paydaşlarla paylaşılacak”: Çok sıkı bir takvim uyguladıklarını belirten Martin Becker, önümüzdeki 18 ayda; 2026’ya kadar tamamlanması gereken çok şey bulunduğunu belirtti: “Gelecek için aslında hazırlık işi yapıyoruz. İlerleyen dönemlerde bunu hazırlık dönemi olarak görebiliriz.” Özellikle gübre ve çimentoda analiz yapıldığını ama sonrasında hepsinin analizinin yapılacağını kaydeden Becker, bu yılın sonunda teknik bir doküman oluşacağını ve paydaşlarla paylaşılacağını açıkladı.
Kapsamlar, 2025’ten sonra ve 2028’den önce genişleyecek: Becker, “Raporlama işlemi bittikten sonra yasa koyucular tarafından 2025’te yasal bir teklif sunulabilecek. Kapsamların 2025’ten sonra ve 2028’den önce genişlemesi bekleniyor” dedi. SKDM kapsamındaki sektörlere yoğunlaşılacağını kaydeden Becker, bürokrasiyi azaltmaya çalıştıklarını belirtti: “SKDM’yi biraz daha yönetilebilir bazda tutmak istiyoruz.” Becker, yakın zamanda küresel karbon fiyatlaması diye bir şeyin olacağını düşünemediklerini de açıkladı.
AB Komisyonu’nun sürece pek çok yatırım yaptığını aktaran Becker, “Biz daha çok girişimler ve teşvikler üzerine çalışıyoruz. Bu bir öğrenme dönemi. Alandan daha fazla bilgi toplamak önemli.” Becker, ürünlerin üretiminde doğrudan emisyonların ölçüleceğini, ürünlerin nakliyesine odaklanılıp odaklanılmayacağının tartışma aşamasında olduğunu paylaştı.
“Gömülü emisyonların belirlenmesi en önemli ve karmaşık konulardan biri haline geliyor”: Becker, SKDM içerisindeki aktörlere bakıldığında emisyon oranlarını ölçen, tutan operatörlerin ve risk değerlendirmesinde gümrük yetkililerinin önemli hale geldiğini ifade etti: “Bu sistem içerisinde yüksek sayıda raporlama alabiliyoruz. Örneğin; ithal edilen ürünlerin miktarı raporlanıyor. Yanlış raporlama gibi sorunlarla karşılaşılacak ama sonra düzeltilecektir. Gömülü emisyonların belirlenmesi en önemli ve karmaşık konulardan biri haline geliyor. Basit ürünler, SKDM’nin elinde listelenmiş olan ürünler; örneğin; çelik gibi. Kompleks ürünlerse; en az bir SKDM ürününü bileşik olarak kullanan ürünler.”

“Yeşil bir dünya için çalışıyoruz”
İstanbul Sanayi Odası Yönetim Kurulu Sayman Üyesi Sultan Tepe ise kapanış konuşmasında; “Yeşil bir dünya için çalışıyoruz. Bu yeni bir ekonomi modelidir. Bu bir dönüşüm sürecidir. Başka çıkış yolu yok. Dünyanın hammadde sorunları da var, geri dönüşüm sorunları da var. Bu çıkılacak bir yol. Hepimiz çok ciddi sahiplenip, zorlukları birlikte karşılayıp ama sonunda temiz ürünler üreteceğiz. Sanayiyle kirlettik, sanayiyle temizleyeceğiz. Yeşil bir dünya olacağız. Bu yol vazgeçilecek bir yol değil, sabredilecek bir yol” diye konuştu.

“SKDM’nin yarattığı etki son derece çeşitli”
T.C. Ticaret Bakanlığı, Uluslararası Araştırmalar ve AB Genel Müdürlüğü Ticaret Uzmanı Demet Işıl Karakurt, SKDM’nin kapsadığı birçok ürün bulunduğunu, başka üreticilere de girdi olduğunu belirtti. Bu nedenle yarattığı etkinin son derece çeşitli olduğuna işaret eden Karakurt, AB Yeşil Mutabakatı konusunda Türkiye’nin çalışmalarına da değindi.
Demet Işıl Karakurt ile birlikte katılımcıların sorularını yanıtlayan Martin Becker, Türkiye hükümeti ile konuyu ele aldıklarını, çift taraflı anlaşmalar bulunduğunu belirterek, uygulamaların daha sadeleştirilmesi ve kolay uygulanması için yöntemler bulmamız gerektiği söyledi.